W Czarnym Dunajcu rozpoczęły się prace przy renowacji zabytkowej synagogi z początku XX wieku, w której powstanie Centrum Dialogu Międzynarodowego z Domem Pamięci Ziemi Czarnodunajeckiej i jej Mieszkańców – poinformował miejscowy samorząd. Inwestycja jest częścią polsko-słowackiego projektu o wartości ponad 3,1 mln euro.
Jak poinformował burmistrz Czarnego Dunajca Marcin Ratułowski w mediach społecznościowych, „rozpoczęły się już prace budowlane, których celem jest uratowanie niszczejącego zabytku i przekształcenie go w przestrzeń poświęconą kulturze, historii i dialogowi międzykulturowemu".
Dawna synagoga przy ul. Sienkiewicza 10 jest jednym z niewielu zachowanych materialnych śladów wielokulturowej historii Czarnego Dunajca. Po II wojnie światowej budynek został częściowo przebudowany i był wykorzystywany do celów handlowych oraz magazynowych. Badania konserwatorskie przeprowadzone w lipcu 2024 r. potwierdziły jego bardzo zły stan techniczny.
Spór o zabytkową synagogę w Czarnym Dunajcu. Radni zdecydowali
Remont obejmuje m.in. odnowienie ścian, posadzek, stolarki okiennej i drzwiowej, schodów, elewacji i dachu oraz modernizację instalacji. Celem prac jest przywrócenie dawnej synagodze pierwotnego charakteru, sprzed powojennych przebudów, przy zachowaniu jak największej części oryginalnej substancji zabytkowej.
Po zakończeniu inwestycji w budynku powstanie multimedialne centrum edukacyjne z wielojęzyczną wystawą stałą „Śladami pamięci. Współczesne spojrzenie na historię Ziemi Czarnodunajeckiej". Obiekt będzie również miejscem spotkań, warsztatów i wydarzeń kulturalnych.
Spór o synagogę w Czarnym Dunajcu. Mariusz Krystian (PiS): „Proszę nie niszczyć wizerunku gminy”
Renowacja synagogi jest częścią transgranicznego projektu „Pogranicze wielu kultur – pogranicze dialogu", realizowanego wspólnie przez Miasto i Gminę Czarny Dunajec oraz słowackie miasto Trstena. W ramach przedsięwzięcia prace renowacyjne trwają także w dawnej synagodze w Trstenie, w której powstanie przestrzeń wystawiennicza i warsztatowa poświęcona dziedzictwu kulturowemu pogranicza polsko-słowackiego.
Jak zapowiadają samorządy, w obu obiektach organizowane będą m.in. konferencje, warsztaty dla młodzieży, spotkania poświęcone historii społeczności żydowskiej oraz koncerty muzyki polskiej, słowackiej i żydowskiej.
Całkowita wartość projektu wynosi ponad 3,1 mln euro, z czego blisko 2,44 mln euro stanowi dofinansowanie z funduszy Unii Europejskiej w ramach programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027. Na przedsięwzięcie realizowane przez Czarny Dunajec przypada ponad 2,31 mln euro, w tym około 1,84 mln euro unijnego wsparcia.
Realizacja projektu potrwa do 31 sierpnia 2027 r. Według założeń samorządów oba odnowione obiekty mają przyciągać łącznie około 4 tys. odwiedzających rocznie, z czego 3 tys. do centrum w Czarnym Dunajcu.
Przypomnijmy, plany przebudowy dawnej synagogi w Czarnym Dunajcu wzbudziły duże kontrowersje wśród części radnych. Samorząd otrzymał na ten cel około 8 mln zł unijnego dofinansowania w ramach polsko-słowackiego projektu, jednak pojawiły się zarzuty dotyczące braku transparentności działań władz gminy, a część radnych sprzeciwiała się także inwestowaniu w budynek dawnej synagogi. Ostatecznie rada zgodziła się na realizację przedsięwzięcia – za zagłosowało ośmiu radnych, czterech wstrzymało się od głosu, a nikt nie był przeciw.
Synagoga w Czarnym Dunajcu ocalona. "To test moralny, którego część radnych nie zdała"
Historia społeczności żydowskiej w Czarnym Dunajcu sięga co najmniej XVII wieku, a jej stałe osadnictwo rozwinęło się w XIX stuleciu. Według ustaleń Michała Szaflarskiego, miejscowego społecznika dokumentującego żydowską historię regionu, w 1939 r. w Czarnym Dunajcu mieszkało 405 Żydów. Prowadzili sklepy, piekarnie, karczmy, młyny i warsztaty rzemieślnicze, uczestnicząc również w życiu samorządowym miejscowości. Społeczność została niemal całkowicie zgładzona podczas niemieckiej okupacji. W lipcu i sierpniu 1942 r. Niemcy przeprowadzili w Czarnym Dunajcu masowe egzekucje, a ostatnią grupę Żydów wywieźli przez Nowy Targ do obozu zagłady w Bełżcu.
