Po tragicznych wydarzeniach w centrum Krakowa sieć natychmiast zalały nagrania z miejsca zdarzenia. Nasz słuchacz, pan Marek, podesłał jedno z najpopularniejszych ostatnio w sieci – widać na nim dziewczynkę, która zostaje sama na ulicy Grodzkiej i cudem unika kul napastnika. Wiele osób łapie się za głowę, inni od razu krzyczą: „to fejk, wygenerowane przez sztuczną inteligencję!”. Czy to prawda to czy kolejna internetowa manipulacja?
W takich chwilach, gdy emocje sięgają zenitu, w sieci włącza się ten sam mechanizm. Połowa Internetu bezrefleksyjnie podaje dalej każdy drastyczny filmik, a druga połowa dla równowagi wszystko z automatu wrzuca do szuflady z napisem sztuczna inteligencja. Jak jest w tym przypadku?
Wiele wskazuje na to, że nagranie z ulicy Grodzkiej jest prawdziwe, choć w pracy weryfikatora rzadko pojawia się taka sytuacja i tak naprawdę bardzo rzadko stawiamy kropkę, zanim nie dotrzemy do samego źródła. Zobaczmy jednak, co w tej sprawie udało się ustalić. Po pierwsze geolokalizacja. To miejsce istnieje. Możemy do niego dojść z Rynku Głównego, kierując się w stronę Stradomskiej.
Na filmie zgadza się absolutnie każdy detal. Na wysokości Grodzkiej trzydzieści. Kształt okien, kinkiety na elewacji, szyldy, a nawet konkretne znaki drogowe, uliczne latarnie. Jeśli byłaby to symulacja, to jej twórca musiałby mieć mapę Krakowa w małym palcu. Po drugie tu pomaga nam technologia, czyli testy pod kątem generatywnej AI. Sprawdzamy obecność cyfrowego znaku wodnego send ID. Wynik czysto. Zgadza się również kierunek jazdy samochodu zamachowca i kolejność aut biorących udział w pościgu.
Gdzie zatem jest haczyk i skąd te wszystkie wątpliwości? Chodzi o jakość i sposób nagrania. Ten filmik to jest tak zwana ekranówka. Ktoś po prostu nagrał telefonem komórkowym obraz wyświetlany na monitorze prywatnego monitoringu. Taka podwójna rejestracja świetnie zaciera cyfrowe ślady i obniża jakość, co od razu budzi podejrzenia internautów.
Dodatkowo pierwszy opublikował to facebookowy profil Dziennik Śledczy, który nie ujawnia, skąd dokładnie ma ten plik. Mamy więc taką sytuację z pogranicza. Bez dotarcia do oryginalnego dysku z kamerą i nagrania bardzo trudno jest dać stuprocentową gwarancję, ale zarówno geolokalizacja, jak i niezależne ustalenia krakowskich dziennikarzy i analityków Stowarzyszenia Demagog układają się w jedną spójną i dramatyczną całość.
Dziewczynka rzeczywiście odłączyła się od rodzica i młodszego rodzeństwa w panice tłumu i miała niewyobrażalne szczęście. A dla nas wszystkich płynie z tego jedna ważna lekcja. Przy tak tragicznych wydarzeniach nasze oczy często szukają w sieci potwierdzenia, że to się nie mogło wydarzyć naprawdę.
Warto jednak pamiętać, że brak doskonałej jakości wideo nie zawsze oznacza manipulację. Czasem oznacza po prostu kamerę telefonu przystawioną w pośpiechu do ekranu monitora.