Rosyjskie drony i pociski mogą coraz częściej naruszać polską przestrzeń powietrzną. Niewykluczone, że część takich incydentów będzie celowym testowaniem możliwości obronnych Polski i determinacji jej władz. Prof. Marek Czajkowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego ostrzega, że zagrożenie ze strony Rosji będzie rosło, a polskie społeczeństwo nie jest wystarczająco przygotowane na wojnę hybrydową.
Posłuchaj wypowiedzi
Rosja chce osłabić NATO i odzyskać wpływy w Europie
Kolejne alerty Rządowego Centrum Bezpieczeństwa obudziły mieszkańców Lubelszczyzny i Podkarpacia. W polskiej przestrzeni powietrznej pojawiły się niezidentyfikowane obiekty, z których trzy spadły na terytorium kraju. To następne incydenty pokazujące, że rosyjska agresja na Ukrainę może mieć bezpośrednie konsekwencje dla bezpieczeństwa Polski.
Naruszenie polskiej przestrzeni powietrznej. Szef MON: trzy obiekty spadły na terytorium Polski
Zdaniem prof. Marka Czajkowskiego z Katedry Bezpieczeństwa Narodowego Uniwersytetu Jagiellońskiego zagrożenia nie można ograniczać wyłącznie do przypadków naruszania przestrzeni powietrznej. Rosja dąży do radykalnej przebudowy europejskiego systemu bezpieczeństwa, osłabienia NATO, a w konsekwencji przywrócenia swojej strefy wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej.
W pierwszej kolejności trzeba sobie uświadomić, że przeciwko nam toczy się wojna. Ona się nazywa wojną hybrydową
– podkreśla profesor.
Sabotaż, dezinformacja, wzbudzanie strachu oraz podsycanie nastrojów antyukraińskich i antyzachodnich to tylko część działań wymierzonych w Polskę. Ich skala prawdopodobnie będzie rosła.
Problemem pozostaje niewystarczająca świadomość zagrożenia. Według eksperta większość społeczeństwa nie zdaje sobie sprawy z powagi sytuacji, a politycy zbyt często koncentrują się na bieżących sporach zamiast przygotowywać obywateli na potencjalne niebezpieczeństwa.
– Nie jesteśmy gotowi, bo nie jesteśmy tego świadomi – ocenia prof. Czajkowski.
Przypadkowe incydenty czy celowe prowokacje?
Nie ma pewności, czy obiekty, które znalazły się nad Polską, zostały tam skierowane celowo. Przy zmasowanych rosyjskich atakach na Ukrainę, obejmujących setki dronów i pocisków, możliwe są awarie sprzętu, błędy systemów naprowadzania czy utrata kontroli nad rakietami.
Nie można jednak wykluczyć celowego działania Rosji. Naruszenia przestrzeni powietrznej mogą służyć zastraszaniu ludności, sprawdzaniu skuteczności polskiej obrony oraz testowaniu reakcji władz.
Takie rzeczywiste, autentyczne prowokacje czy też testowanie naszych zdolności militarnych, ale także zdecydowania politycznego, będzie miało prawdopodobnie miejsce w przyszłości coraz częściej
– przewiduje profesor.
W ocenie eksperta możliwa jest również dalsza eskalacja konfliktu, a w przyszłości nawet otwarta konfrontacja militarna. Nie oznacza to jednak, że obecne incydenty muszą być zapowiedzią bezpośredniego ataku na Polskę.
Polska potrzebuje pomocy Ukrainy, by skutecznie bronić swojej przestrzeni powietrznej
Szybkie zwiększenie zdolności do zwalczania dronów i pocisków jest znacznie trudniejsze, niż mogłoby wynikać z politycznych zapowiedzi. Nie wystarczy zakup uzbrojenia ani skierowanie dodatkowych samolotów do patrolowania przestrzeni powietrznej.
Wzmocnienie jakichkolwiek zdolności militarnych na przestrzeni kilku tygodni to jest po prostu niepoważne mówienie, dlatego że tego się zrobić nie da
– uważa prof. Czajkowski.
Skuteczny system obrony wymaga dużej ilości odpowiedniego sprzętu, wyszkolonych żołnierzy i procedur pozwalających reagować na masowe ataki. Polska, zdaniem eksperta, nie dysponuje dziś wystarczającymi zasobami i doświadczeniem w zwalczaniu tego rodzaju zagrożeń.
Rozwiązaniem mogłoby być wykorzystanie doświadczenia ukraińskiej armii, która od lat odpiera rosyjskie ataki z powietrza. Polscy żołnierze mogliby szkolić się pod okiem ukraińskich specjalistów, również w warunkach rzeczywistych działań bojowych.
Takie szkolenia mogłyby objąć także Wojska Obrony Terytorialnej. Wyposażone w odpowiedni sprzęt i przygotowane do jego obsługi jednostki mogłyby wzmocnić system ochrony przed dronami.
Alert RCB to nie powód do paniki, ale nie wolno go lekceważyć
Coraz częstsze ostrzeżenia o zagrożeniu z powietrza oznaczają konieczność zmiany codziennych przyzwyczajeń. Mieszkańcy terenów przy wschodniej granicy powinni wiedzieć, gdzie szukać schronienia i jak reagować na komunikaty służb.
Budowanie pewnych odruchów w społeczeństwie, indywidualnie, także poszczególnych osób, jest raczej zdrowe
– przekonuje profesor.
Nawet jeśli prawdopodobieństwo bezpośredniego uderzenia w konkretny budynek jest niewielkie, ignorowanie ostrzeżeń może doprowadzić do tragedii. Dlatego ważne jest wypracowanie nawyków pozwalających szybko i właściwie reagować w sytuacji zagrożenia.
Równie istotne jest zaufanie do systemów ostrzegania. Bagatelizowanie kolejnych alertów tylko dlatego, że poprzednie nie zakończyły się bezpośrednim niebezpieczeństwem, może okazać się poważnym błędem.
Dezinformacja może być równie groźna
Rosyjskim działaniom militarnym towarzyszy wojna informacyjna. Po kolejnych incydentach w polskiej przestrzeni powietrznej w internecie pojawiają się między innymi sugestie, że za atakami odpowiada Ukraina.
Hejt na zamówienie? Tak rozkręca się antyukraińską propagandę w Polsce
Media społecznościowe sprzyjają rozprzestrzenianiu niezweryfikowanych informacji, szczególnie tych, które wywołują silne emocje lub potwierdzają wcześniejsze przekonania odbiorców.
Zdaniem prof. Czajkowskiego najskuteczniejszą ochroną przed manipulacją jest świadomy wybór źródeł wiadomości. Zamiast polegać na przypadkowych publikacjach podsuwanych przez algorytmy, należy korzystać z uznanych redakcji, nadawców publicznych i profesjonalnych serwisów informacyjnych.
Musimy wiedzieć, skąd ona pochodzi
– podkreśla ekspert, wskazując na konieczność sprawdzania źródła każdej informacji.
Naukowcy kontra internetowe bzdury. Rusza wielka akcja obalania mitów
W sytuacji zagrożenia szczególnie ważne jest także powstrzymanie się od udostępniania niesprawdzonych wiadomości. Dezinformacja nie tylko wprowadza chaos, ale może również wzmacniać społeczne podziały i realizować cele państwa prowadzącego wojnę hybrydową.