Referendum w sprawie strefy czystego transportu, ograniczenie najmu krótkoterminowego i dorożek, przyszłość krakowskiego metra oraz spór o współpracę ze Lwowem. Prezydent Krakowa Łukasz Gibała zapowiada kolejne decyzje, ale nie wszystkie spotykają się z aprobatą Rady Miasta. – Nikt nie mówił, że będzie łatwo. To pierwszy poważny klincz – ocenia prof. Łukasz Danel, politolog z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.
Posłuchaj
W środę prezydent zapowiedział, że referendum w sprawie strefy czystego transportu mogłoby odbyć się wiosną przyszłego roku. Obiecał również, że zrealizuje wolę mieszkańców, nawet jeśli nie zostanie osiągnięta wymagana frekwencja. Jak należy rozumieć tę deklarację? Nawet jeśli wynik referendum nie będzie wiążący, prezydent zamierza go zrealizować?
Sam fakt, że prezydent Łukasz Gibała mówi o referendum, szczególnie w kontekście strefy czystego transportu, nie jest zaskoczeniem. Zapowiadał to już podczas kampanii wyborczej.
Kraków czeka kolejne referendum? Propozycja Łukasza Gibały
Trzeba przyznać, że jego obecne działania odpowiadają temu, co obiecywał. Najpierw miała nastąpić korekta strefy czystego transportu, a następnie referendum, w którym mieszkańcy podejmą ostateczną decyzję. Można dyskutować, czy to dobry pomysł, ale prezydent rzeczywiście go zapowiadał.
Nie do końca rozumiem natomiast jego deklaracje, że niezależnie od wszystkiego będzie próbował doprowadzić do referendum i uznać jego wynik za wiążący. Z prawnego i politycznego punktu widzenia jest to nieco zagmatwane.
Procedury są przecież jasne. Prezydent nie ma uprawnienia, aby samodzielnie zarządzić referendum. Może to zrobić Rada Miasta albo może ono zostać przeprowadzone z inicjatywy mieszkańców.
W przypadku inicjatywy obywatelskiej trzeba zebrać podpisy co najmniej 10 procent osób uprawnionych do głosowania w ciągu 60 dni. W Krakowie oznaczałoby to około 60 tysięcy podpisów.
Prezydent może oczywiście próbować skorzystać z tej drogi, ale nie może pójść na skróty.
Niektórzy prawnicy, powołując się między innymi na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazują również, że referendum nie może zastępować konsultacji społecznych ani całej procedury podejmowania uchwały dotyczącej strefy czystego transportu.
Dlatego znalezienie odpowiedniej formuły prawnej wydaje się obecnie największym wyzwaniem dla Łukasza Gibały, jeżeli będzie chciał zrealizować swoją wyborczą obietnicę.
Kolejne proponowane tematy wydają się mieć nieco mniejsze znaczenie polityczne. Chodzi między innymi o turystyfikację i ograniczenie najmu krótkoterminowego.
Rząd od pewnego czasu próbuje uporządkować tę kwestię, a samorządy mogą otrzymać możliwość wprowadzania ograniczeń na wybranych obszarach.
Zastanawiam się jednak, czy to nie będą pytania pod publiczkę. Jeśli mieszkańców zapyta się, czy chcą hałasu powodowanego przez turystów wynajmujących mieszkania krótkoterminowo, odpowiedź wydaje się oczywista. Czy to w ogóle temat na referendum?
W poważnym, profesjonalnie przygotowanym referendum nie powinno się tak formułować pytań.
Przypomina mi to trochę referendum ogólnokrajowe z 2023 roku, które odbyło się razem z wyborami parlamentarnymi. Ówczesny rząd zadawał pytania skonstruowane w sposób wyraźnie sugerujący określoną odpowiedź.
Takich pytań nie powinno się stawiać, ponieważ odpowiedź jest właściwie przesądzona przez sam sposób ich sformułowania.
Z informacji, które do nas dotarły, wynika, że pytania do krakowskiego referendum nie zostały jeszcze ostatecznie ustalone.
Wiemy, że najważniejszym tematem ma być strefa czystego transportu, ponieważ wynika to z obietnicy wyborczej prezydenta.
Nie wiemy natomiast, ile będzie pozostałych pytań, czego dokładnie będą dotyczyć i przede wszystkim, jak zostaną sformułowane.
To kluczowa kwestia.
Jeśli referendum miałoby odbyć się już wiosną 2027 roku, czasu na jego przygotowanie nie pozostało wiele. Dlatego mieszkańcy powinni jak najszybciej dowiedzieć się, o co dokładnie mają zostać zapytani.
Prezydent chciałby też zapytać krakowian o dorożki. Można się spodziewać dyskusji dotyczącej dobrostanu koni, tradycji i miejsc pracy.
Zapytam więc, nieco ironicznie, czy referendum staje się dla prezydenta Krakowa narzędziem prowadzenia polityki?
Referendum zawsze jest w pewnym stopniu narzędziem prowadzenia polityki, zarówno na szczeblu lokalnym, jak i ogólnokrajowym. Można jednak wykorzystywać je mniej lub bardziej subtelnie.
Przyznam, że spośród wszystkich zaproponowanych tematów najbardziej zaskoczyła mnie właśnie kwestia dorożek.
Nie do końca rozumiem intencję prezydenta. Mogę sobie wyobrazić argumenty, jakie pojawią się w dyskusji, zarówno za ograniczeniem dorożek, jak i przeciwko takiemu rozwiązaniu.
Nie przypominam sobie jednak, żeby Łukasz Gibała szczególnie eksponował ten temat podczas kampanii wyborczej. Nie pamiętam też, aby był to jeden z ważnych wątków wcześniejszych debat.
Dlatego propozycja mnie zaskoczyła.
Nie chciałbym jednak nadinterpretować intencji prezydenta, dopóki nie dowiemy się, dlaczego zdecydował się zaproponować właśnie takie pytanie.
To chyba nie był najlepszy tydzień dla władz Krakowa.
Najpierw pojawiła się sprawa metra. Okazało się, że w projekcie budżetu na przyszły rok nie przewidziano pieniędzy na przygotowania do jego budowy.
Później władze miasta tłumaczyły, że chodzi o wstrzymanie prac i oczekiwanie na zewnętrzne finansowanie, prawdopodobnie rządowe lub europejskie.
Rada Miasta zareagowała jednak bardzo ostro, zwołując nadzwyczajne posiedzenie. Czy to początek trudnej współpracy prezydenta z opozycyjną Radą Miasta?
Prof. Łukasz Danel: Nikt nie mówił, że będzie łatwo.
Właściwie wszyscy ostrzegali Łukasza Gibałę, że znalezienie poparcia w Radzie Miasta będzie ogromnym wyzwaniem.
To wielka sztuka, którą do perfekcji opanował były prezydent Jacek Majchrowski. Łukasz Gibała mógłby się od niego wiele nauczyć, choć podejrzewam, że niekoniecznie będzie chciał korzystać z jego doświadczeń.
Mówiąc poważnie, mamy do czynienia z pierwszym naprawdę poważnym klinczem między prezydentem a Radą Miasta.
Spośród wszystkich decyzji podjętych lub zapowiedzianych przez Łukasza Gibałę w ostatnich tygodniach właśnie ta dotycząca metra budzi moje największe wątpliwości.
Przyznam, że jestem nią najbardziej rozczarowany. W mojej ocenie zapowiedź wstrzymania przygotowań oznacza w praktyce rezygnację z budowy metra.
Spór o metro w Krakowie. Radni zwołują nadzwyczajną sesję i żądają wyjaśnień
Oczywiście rozumiem problem finansowania. Kraków nie jest w stanie samodzielnie sfinansować tak ogromnej inwestycji. Nie ma takich możliwości budżetowych.
Jednak poprzednie władze miasta wykonały już wiele działań zmierzających do pozyskania środków państwowych i europejskich.
Odpuszczenie tego projektu na obecnym etapie oznacza, że nie wiemy, co stanie się z dotychczasowymi przygotowaniami. Istnieje ryzyko, że pieniądze, czas i energia poświęcone na pierwsze etapy prac pójdą na marne.
Moim zdaniem metro powinno być traktowane jako strategiczny projekt rozwojowy Krakowa.
Sama rozbudowa sieci tramwajowej nie rozwiąże wszystkich problemów komunikacyjnych miasta.
Metro nie jest jedną z wielu inwestycji, które można dowolnie przesuwać. To przedsięwzięcie strategiczne, rozpisane na co najmniej kilkanaście lat.
Oczywiście Kraków może mieć obecnie problemy finansowe, miejmy nadzieję przejściowe. Ale o strategiczne projekty trzeba walczyć, szukać finansowania i konsekwentnie dążyć do ich realizacji.
Tymczasem mam wrażenie, że zanim ta walka na dobre się rozpoczęła, już została zakończona.
To moje duże, osobiste rozczarowanie.
Kolejnym problemem okazała się sprawa współpracy ze Lwowem.
Prezydent zaproponował zawieszenie partnerstwa po informacji o uchwale lwowskiej rady obwodowej dotyczącej ustanowienia przyszłego roku rokiem UPA i Romana Szuchewycza.
Rada Miasta Krakowa odrzuciła tę propozycję. Zwracano również uwagę, że uchwała we Lwowie nie została opublikowana, a tym samym – według przedstawianych argumentów – nie została skutecznie podjęta.
Łukasz Gibała chciał jednak postawić na swoim i ponownie zderzył się z oporem Rady Miasta. Czy to kolejny przykład trudności związanych z rządzeniem bez stabilnej większości?
Tutaj mamy do czynienia z zupełnie innym problemem. Nie chodzi już o inwestycje czy rozwój miasta, ale o kwestię polityczną.
Moim zdaniem Łukasz Gibała również w tej sprawie popełnił błąd.
Kraków nie zrywa współpracy ze Lwowem. Projekt wraca do prezydenta
Być może zapowiedź zawieszenia partnerstwa była reakcją podjętą pod wpływem emocji, zaraz po pojawieniu się informacji o kontrowersyjnej uchwale. Uważam jednak, że była to decyzja nieprzemyślana.
Pamiętajmy, że nawet ukraińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych odniosło się do tej propozycji krytycznie.
Kraków współpracuje ze Lwowem od ponad trzydziestu lat. W ramach tego partnerstwa funkcjonują różne instytucje, realizowane są przedsięwzięcia, współpracują ze sobą konkretni ludzie.
Nie powinni oni ponosić konsekwencji decyzji jednego organu samorządowego.
Oczywiście kwestia prawdy historycznej jest niezwykle istotna. Należy o nią walczyć, prostować nieprawdziwe informacje, domagać się od Ukrainy jednoznacznego stanowiska i przypominać o ofiarach zbrodni wołyńskiej.
Ale zawieszanie czy zrywanie współpracy to nawet w dyplomacji rozwiązanie ostateczne. Nie powinno się sięgać po nie pochopnie.
Nie wiemy jeszcze, jak zakończy się spór pomiędzy prezydentem a Radą Miasta Krakowa. W którymś momencie będzie musiał zostać rozstrzygnięty.
Powtórzę jednak: trzeba bronić polskiej pamięci historycznej.
Jednocześnie, szczególnie w obecnych okolicznościach, w których znajduje się Ukraina, nie powinniśmy zamykać sobie kanałów dialogu z tym państwem.