Gonady, czyli jajniki u kobiet i jądra u mężczyzn, pełnią podwójną funkcję: produkują gamety oraz wydzielają hormony do krwi. O ile u mężczyzn proces powstawania gamet rozpoczyna się w jądrach w okresie dojrzewania, o tyle u kobiet historia oogenezy zaczyna się jeszcze przed narodzinami i może trwać aż do wyczerpania zapasów gamet. Więcej opowiedział nasz ekspert, Jakub Kręgiel, nauczyciel biologii w V LO w Krakowie, w kolejnym odcinku z cyklu Korepetycje z edukacji seksualnej.
Posłuchaj
Gonady to pierwszorzędowe cechy płciowe zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. U kobiet są nimi jajniki, natomiast u mężczyzn jądra. Ich wyjątkowość polega na tym, że są gruczołami mieszanymi. Oznacza to, że mają zarówno część wydzielania zewnętrznego, jak i wewnętrznego. Wydzielanie wewnętrzne wiąże się z produkcją hormonów, które trafiają do krwi. W przypadku mężczyzn jest to testosteron, a w przypadku kobiet estrogeny. Druga funkcja gonad związana jest z wydzielaniem gamet. U mężczyzn są nimi plemniki, natomiast u kobiet, w dużym uproszczeniu, komórki jajowe. Warto jednak pamiętać, że w ujęciu biologicznym na określonym etapie procesu jest to oocyt drugiego rzędu. W jądrach rozpoczyna się proces nazywany spermatogenezą. Jest to proces mejozy, w którym powstają męskie gamety. W przypadku mężczyzn powstawanie gamet jest więc przedstawione jako proces zachodzący w jądrach. Zupełnie inaczej wygląda historia gamet żeńskich.
Oogeneza, czyli proces związany z powstawaniem gamet żeńskich, jest niezwykła przede wszystkim dlatego, że jej przebieg jest rozłożony na całe życie kobiety. Jej początek następuje jeszcze w życiu prenatalnym. To właśnie wtedy wszystkie komórki macierzyste, które mają wytworzyć przyszłe gamety, oogonia, rozpoczynają swój proces. Wchodzą w profazę pierwszego podziału mejotycznego i stają się oocytami pierwszego rzędu. Już na tym etapie określona zostaje liczba przyszłych gamet kobiety. Nie są one więc sukcesywnie tworzone od początku życia dorosłego, ale ich zapas zostaje ustalony jeszcze przed narodzinami.
Dymorfizm płciowy. Korepetycje z edukacji seksualnej. Lekcja 1
Kiedy kobieta zaczyna dojrzewać, rozpoczyna się kolejny etap tej historii. Pojedynczo, mniej więcej raz w miesiącu, wraz z kolejnymi owulacjami, jedna z rozpoczętych wcześniej komórek kontynuuje swój proces podziału mejotycznego. Powstaje oocyt drugiego rzędu, który podczas owulacji zostaje uwolniony. Jego dalsze losy zależą od tego, czy na swojej drodze w jajowodzie spotka plemnik. Jeżeli dojdzie do takiego spotkania, przez krótki czas staje się komórką jajową i dochodzi do zapłodnienia. W ten sposób kolejne elementy wcześniej zgromadzonego zapasu są wykorzystywane, aż do jego wyczerpania. Gdy zapasy gamet zostają wyczerpane, kobieta wchodzi w okres przekwitania, czyli menopauzy.
Korepetycje z edukacji seksualnej na antenie Radia Kraków w każdą środę o godz. 9:20.
