O niepodległości się mówi, śpiewa, ale w tym roku Kraków będzie o niej milczał. Nie dlatego, że nie mamy nic do powiedzenia. Bywa, że słowa straciły moc, więc zostaje cisza, która jest wymowniejsza. I można w niej zadać pytanie: co właściwie robimy z wolnością odzyskaną w 1918 roku? Pytanie sobie, bo niepodległość odziedziczyliśmy, ale to, jak żyjemy ze sobą w wolnym kraju, zależy już od nas.
Bez defilady, pikniku, wspólnego śpiewania na Rynku. To będzie to samo miasto, ale będziemy patrzeć na nie inaczej – na Rynek, ulice, kamienice. Czy już na zawsze? Nie wiemy. Nie da się ludziom narzucić cudzej pamięci, cudzego przeżywania ani refleksji.
Każdego 11 listopada wypowiadamy te same słowa – wolność, wspólnota, ojczyzna, bezpieczeństwo. W środę trudniej będzie wypowiadać je jak uroczyste hasła. Za każdym z nich zobaczymy konkretnych ludzi. Tak, tych, którzy zginęli w zamachu, którzy zostali ranni, ale też ciebie, mnie, ją i jego.
Te słowa będą mieć konkretne twarze, zaprowadzą nas pod konkretne adresy i do konkretnych pytań: co właściwie zrobiliśmy z odzyskaną wolnością? Czy niepodległość chroni nas przed nienawiścią? To ważne, bo przecież państwo może mieć granice, instytucje, służby, ale jego obywatele – my sami – wciąż możemy odbierać sobie nawzajem poczucie bezpieczeństwa.
"Nie pozwolimy sobie zabrać miłości przez nienawiść i podziały”. Przejmująca homilia kardynała Rysia
Może 11 listopada będziemy w Krakowie pytać o wspólnotę – czym jest to abstrakcyjne pojęcie? I czy istnieje taka, z której nie da się nikogo wykluczyć? Czy trzeba ogłaszać powstanie wspólnoty? Przecież przez te kilka dni żałoby nikt nie ogłosił, że oto mamy nową, a jednak poczuliśmy, że jesteśmy razem. I mieszczą się w tej wspólnocie ci, którzy głosują i nie głosują, mają odmienne światopoglądy i doświadczenia. Czy ta nieogłoszona wspólnota przetrwa? Tego też nie wiemy. Ale pamięć o niej będzie częścią pamięci miasta.
Po tragedii na Rynku ludzie nadal szukali siebie nawzajem. Już nie tylko po to, by sprawdzić, czy bliscy są bezpieczni. Potrzebowaliśmy obecności, rozmowy albo milczenia.
Prof. Bogdan de Barbaro, psychiatra, mówił w Radiu Kraków, że nie powinniśmy być podłączeni, tylko połączeni. Mówił o mediach społecznościowych (albo raczej – algorytmicznych), które dają nam złudne poczucie wspólnoty, bo taka wspólnota często zamienia się w bańkę. Trudno z niej wyjść, czasem nawet nie chce się wychodzić. Połączenie, o którym mówi profesor de Barbaro, istnieje poza ekranem, jest zwyczajnie namacalne.
Kraków nie musi być 11 listopada radosny, żeby okazać szacunek niepodległości. Nie musi maszerować, śpiewać na Rynku. Kraków jest w żałobie, a prawo do żałoby jest częścią wolności. Tak samo jak prawo do milczenia.
