W Wielki Czwartek rano w katedrach Kościoła katolickiego odprawiane są msze krzyżma. Wieczorna Liturgia Wieczerzy Pańskiej rozpoczyna obchody Triduum Paschalnego - trzydniowe celebracje obejmujące misterium Chrystusa ukrzyżowanego, pogrzebanego i zmartwychwstałego.
Posłuchaj co o Wielkim Czwartku mówi ks. prof. Mariusz Rosik, biblista
Liturgista ks. Mateusz Kielarski powiedział PAP, że msza krzyżma sprawowana jest zawsze rano pod przewodnictwem biskupa miejsca. Uczestniczą w niej wszyscy kapłani danej diecezji. Zgodnie z decyzją papieża Pawła VI z 6 marca 1970 r. w czasie mszy krzyżma kapłani odnawiają swoje przyrzeczenia.
Dodał, że w większości diecezji msza krzyżma sprawowana jest w katedrze, choć zdarzają się wyjątki od tej reguły. Według liturgisty przykładem jest archidiecezja krakowska, w której mszę krzyżma celebruje się w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach.
"Katedra jest pierwszym wskazaniem po to, aby księżą odnawiali swoje przyrzeczenia kapłańskie w tym samym miejscu, w którym zostali wyświęceni" - wyjaśnił.
Zaznaczył, że na mszę krzyżma zapraszane są również osoby konsekrowane oraz wierni świeccy, po to, aby cały Kościół lokalny mógł razem świętować ustanowienie sakramentu kapłaństwa, które dokonało się podczas Ostatniej Wieczerzy.
"Przed reformą Soboru Watykańskiego II w mszy krzyżma uczestniczyli również pokutnicy, którzy byli tego dnia na powrót przyłączani do wspólnoty Kościoła oraz katechumeni, którzy mieli otrzymać chrzest w Wielką Sobotę" - przypomniał.
Pod koniec mszy krzyżma święcone są również oleje potrzebne do udzielania sakramentu chorych jak i sakramentu chrztu św., bierzmowania i święceń kapłańskich.
Ks. Kielarski wyjaśnił, że poświęcenie oleju używanego do udzielania sakramentów chrztu św., bierzmowania i święceń kapłańskich dokonuje się w trakcie modlitwy eucharystycznej.
"Pod sam koniec mszy naczynia z olejem zostają przyniesione do biskupa, który odmawia nad nimi specjalną modlitwę i święci olej. Natomiast olej krzyżma, używany do udzielania sakramentu bierzmowania, jest święcony zazwyczaj po udzieleniu komunii św." - powiedział.
Liturgista wyjaśnił, że w procesji z darami zostają przyniesione do biskupa olej i balsam, które biskup miesza ze sobą, przygotowując w ten sposób olej krzyżma.
"Po wymieszaniu oleju z balsamem biskup tchnie na niego i odmawia odpowiednią modlitwę. W ten sposób dokonuje się jego poświęcenie" - zaznaczył.
Jak zaznaczył, ks. Kielarski, msza krzyżma jest ostatnią Eucharystią, która w Kościele katolickim należy do trwającego 40 dni okresu Wielkiego Postu.
Przypomniał, że w godzinach wieczornych w Wielki Czwartek we wszystkich parafiach sprawowana jest Liturgia Wieczerzy Pańskiej - pamiątka Ostatniej Wieczerzy, którą Chrystus spożył wraz z apostołami w noc przed swoją śmiercią.
Dodał, że Ostatnia Wieczerza była pierwszą mszą święta, w której uczestniczyli apostołowie, dlatego dzisiaj w trakcie Liturgii Wieczerzy Pańskiej Kościół w sposób szczególny celebruje prawdę o ustanowieniu Eucharystii.
"Właśnie podczas tej wieczerzy Chrystus po raz pierwszy konsekrował chleb w swoje ciało i wino w swoją krew. Tamte wydarzenia były antycypacją tego wszystkiego, co miało się za chwilę wydarzyć. Oznacza to, że apostołowie spożywali prawdziwą krew, którą Chrystus za chwilę miał wylać na krzyżu podczas swojej męki" - wyjaśnił.
Jak przekazał, Liturgia Wieczerzy Pańskiej rozpoczyna w Kościele Triduum Paschalne.
"To jest moment, kiedy Kościół zapraszany jest do wejścia w tajemnicę Wieczernika, męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa, która dokonuje się w Triduum Paschalnym" - powiedział ks. Kielarski.
Zaznaczył, że podczas liturgii Kościół wspomina również gest obmycia nóg, który Chrystus wykonał wówczas wobec apostołów. Przypomniał, że w trakcie wielkoczwartkowej liturgii prezbiter, który przewodniczy mszy św., po homilii obmywa nogi dwunastu osobom. Obrzęd ten nazywa się w liturgii mandatum.
"Gest ten opisuje Ewangelia według św. Jana - jedyna, która nie zawiera opisu ustanowienia Eucharystii. Św. Jan opisuje za to Chrystusa, który przekazuje uczniom przykazanie miłości: +To jest moje przykazanie, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem+" - wyjaśnił liturgista.
Dodał, że na zakończenie Liturgii Wieczerzy Pańskiej kapłan przenosi Najświętszy Sakrament w puszce nazywanej cyborium do kaplicy przechowania, w tradycji polskiej zwanej ciemnicą, gdzie będzie przechowywany aż do Liturgii Męki Pańskiej.
"W tym momencie Najświętszy Sakrament opuszcza prezbiterium. Po zakończeniu mszy św. następuje obrzęd obnażenia ołtarza - zabiera się z niego obrus, gasi się świece, zabiera świeczniki i wynosi wszystkie paramenty liturgiczne z prezbiterium. Ogołocenie ołtarza jest wymownym znakiem, że ten dzień jest wyjątkowy, bo w tym czasie Chrystusa nie ma już w prezbiterium" - podkreślił.
Zaznaczył, że w kościołach milkną organy i dzwony, które ponownie zagrają dopiero podczas sobotniej Liturgii Wigilii Paschalnej. Śpiew podtrzymywany jest jedynie przez kantora, bez instrumentów.
"W ten sposób liturgia podkreśla ciszę i skupienie, w jakie Kościół wchodzi podczas rozważania męki Chrystusa" - powiedział.
Według ks. Kielarskiego ciemnica jest nawiązaniem do Ogrodu Oliwnego, w którym Chrystus modlił się samotnie przed męką, opuszczony przez uczniów oraz więzienia, w którym spędził noc przed ukrzyżowaniem. Dodał, że wierni zaproszeni są w tym czasie, by czuwać przy Najświętszym Sakramencie. Przypomniał, że w trakcie adoracji Kościół wspomina pojmanie, uprowadzenie i uwięzienie Chrystusa.
