Znamy plany Narodowego Starego Teatru na nowy sezon

Narodowy Stary Teatr proponuje publiczności nowy sposób "czytania" programu. W sezonie 2026/2027 repertuar można będzie odkrywać poprzez pięć ścieżek kuratorskich:  
    „Polska: sprawdzam!”,  
    „Radykalna ciekawość”,  
    „Przestrzeń doświadczeń”,  
    „Powidoki historii”, 
    „Rodzina w teatrze” 

Polska poddana próbie 
„Polska: sprawdzam!” skupia przedstawienia i działania podejmujące rozmowę o kraju, w którym żyjemy. To ścieżka poświęcona polskim mitom, społecznym lękom, przemilczeniom, konfliktom pamięci, napięciom klasowym oraz pytaniu o znaczenie wspólnoty. Teatr nie występuje tu w roli instytucji dysponującej gotowymi odpowiedziami. Staje się przestrzenią sprawdzania pojęć, obrazów i narracji, które organizują zbiorową wyobraźnię. 
Ambasadorką ścieżki jest Agnieszka Holland, która zwraca uwagę na potrzebę przedstawiania współczesności w całej jej złożoności. „Polska: sprawdzam!” odpowiada na tę potrzebę teatrem politycznie czujnym, ale stroniącym od prostych tez. Sprawdza, co dzisiaj oznacza „my”, z czego budujemy wspólnotę i jakie historie nadal pozostają nieprzedstawione. 
    Wśród premier znalazł się spektakl białoruskiego reżysera i dramatopisarza Mikity Iłyńczyka „E:/MIGRANCI”, przewrotnie podejmujący dialog z „Emigrantami” Sławomira Mrożka. Polska nie jest w nim krajem wyjazdu, lecz miejscem powrotu, selekcji i asymilacji.  
    „Sąsiedzi” Jakuba Skrzywanka, poprzez materiały archiwalne i teksty m.in. Jana Tomasza Grossa, przyglądają się natomiast kruchości wspólnoty oraz relacjom polsko-żydowskim i polsko-ukraińskim.  
    Punktem wyjścia spektaklu „Na Szewskiej. Sprawa Stanisława Pyjasa” Marcina Wierzchowskiego, opartego na reportażu historycznym Cezarego Łazarewicza jest śmierć krakowskiego studenta i opozycjonisty oraz historia państwowej przemocy, inwigilacji i narodzin Studenckiego Komitetu Solidarności.  
    W wieńczącej sezon „Pospolitej” Macieja Buchwalda – reżysera serialowego fenomenu „Rok 1670” – i Grzegorza Uzdańskiego – autora głośnego „Wypióra” narodowa historia przyjmuje formę opowieści o dojrzewającej siedemnastolatce, która próbuje określić swoją pozycję wobec Zachodu, Wschodu i oczekiwań własnej rodziny.  
Nowe premiery spotykają się w tej ścieżce z przedstawieniami, które już tworzą repertuar Narodowego Starego Teatru. Są wśród nich między innymi „Baśń o wężowym sercu”, „Halka”, „Mała Apokalipsa 20XX”, „Mam coś w głębi nie do przedstawienia. Hamlet”, „nie-boska komedia. Wszystko powiem Bogu!”, „Paw królowej”, „Piramida zwierząt”, „Straszny dwór”, „Triumf woli”, „Wesele”, „Zamach na Narodowy Stary Teatr. Narodziny narodu” oraz „Zamknij oczy Nel. W pustyni i w puszczy. Epilog”. Powstaje w ten sposób wielogłosowa opowieść o klasie, transformacji, pamięci, kolonializmie, wolności oraz dziedziczonych sposobach wyobrażania sobie polskości.  

Przeszłość, która nadal pracuje 
„Powidoki historii” to ścieżka dla osób zainteresowanych klasyką, literaturą, biografiami i opowieściami, które wciąż mówią coś ważnego o współczesności. Historia nie jest tu muzealnym eksponatem, lecz żywą emocją, sporem i niedokończoną rozmową. Dawne teksty i wydarzenia zostają ponownie odczytane, zderzone z teraźniejszością i doświadczeniem kolejnych pokoleń. 
Ambasadorką „Powidoków historii” jest Anna Dymna, której droga artystyczna pozostaje nierozerwalnie związana ze Starym Teatrem. Ścieżka przypomina, że pamięć instytucji istnieje nie tylko w archiwach, lecz przede wszystkim w spektaklach, przestrzeniach i ludziach, którzy przez lata ją współtworzą. 
Szczególne miejsce w programie zajmuje jubileusz trzydziestolecia „Rodzeństwa” Thomasa Bernharda w reżyserii Krystiana Lupy. Spektakl, obecny na Scenie Kameralnej od 1996 roku, jest przejmującym studium rodzinnych rytuałów, niemożności porozumienia i poszukiwania bliskości. Piotr Skiba, Agnieszka Mandat i Małgorzata Hajewska-Krzysztofik od trzech dekad powracają do swoich ról, a upływ czasu staje się częścią przedstawienia. Jubileuszowi będzie towarzyszyć spotkanie z twórcami i twórczyniami, które 31 października 2026 roku poprowadzi Paweł Sztarbowski. 
Do ścieżki należą również Krakowski Salon Poezji, w tym spotkanie z udziałem Ralpha Kamińskiego i Ireny Santor, oraz zwiedzanie Starego Teatru. Literatura, muzyka, aktorskie biografie i architektura pozwalają odkrywać historię poprzez głos, obecność i bezpośrednie doświadczenie miejsca. 

Ciekawość jako metoda twórcza 
„Radykalna ciekawość” jest propozycją dla osób gotowych wyjść poza klasyczne wyobrażenie o spektaklu, scenariuszu oraz jednoznacznym podziale na scenę i widownię. Łączy teatr z performansem, sztukami wizualnymi, muzyką, ruchem, dokumentem i nowymi mediami. Radykalność nie oznacza tu wyłącznie prowokacji. Jest gotowością do podejmowania artystycznego ryzyka, kwestionowania przyzwyczajeń i poszukiwania form adekwatnych do zmieniającej się rzeczywistości.  
Ambasadorzy ścieżki, Anka i Wilhelm Sasnalowie, wskazują na ciekawość jako warunek artystycznej ewolucji. Pozwala ona pozostawać konsekwentnym w podejmowaniu ryzyka, zarówno w badaniu rzeczywistości i ludzkich emocji, jak i w poszukiwaniu nowych estetyk. „Radykalna ciekawość” proponuje więc teatr, który nie potwierdza tego, co już wiemy, lecz sprawdza, czego jeszcze nie umiemy zobaczyć, nazwać lub sobie wyobrazić. 
    W premierowym „Nonfiction” Gosi Wdowik, wg powieści Julie Myerson, historia macierzyństwa i uzależnienia łączy się z pytaniem o etyczne granice przetwarzania intymnego doświadczenia w sztukę.  
    „Sto spojrzeń” Choy Ka Fai przenosi widzów do roku 2044, w którym sztuczna inteligencja uczy się symulować emocje, troskę i bliskość.  
     Z kolei przedstawienie Philippe’a Quesne’a wprowadzi do Starego Teatru język teatru-pejzażu, którego równoprawnymi bohaterami są przestrzeń, materia, światło i muzyka. Premierze będzie towarzyszyła wystawa obiektów i instalacji artysty zorganizowana we współpracy z Cricoteką.  
Ścieżka obejmuje również przedstawienia już obecne w repertuarze, między innymi „Jogę”, „Martwe natury”, „Nieustraszoną miłość Eve Adams”, „Operę za trzy grosze”, „Requiem dla snu”, „Rewizję procesu Jezusa”, „Ziemia jest płaska” i „Wesele”. Łączy je nie jeden temat, lecz sposób pracy: gotowość do eksperymentowania z dokumentem, biografią, obrazem, muzyką, technologią i cielesnością. Program uzupełniają master class Krystiana Lupy, warsztaty dramatopisarskie, cykl „Stwórczynie” oraz spektakl taneczny Nach.  

Teatr, do którego można wejść głębiej 
„Przestrzeń doświadczeń” rozszerza pojęcie wizyty w teatrze. Spektakl pozostaje ważnym elementem programu, ale nie jest jedyną możliwą formą spotkania. Obejmuje koncerty, wystawy, słuchowiska, warsztaty, zwiedzanie, działania taneczne w ramach formatu Przestrzeń tańca, spotkania sąsiedzkie i projekty umożliwiające obserwowanie procesu twórczego.  
Ambasadorzy ścieżki, Pat Guzik i Mateusz Kołek, proponują spojrzenie na Stary Teatr jak na żywy organizm. Można wejść w niego głębiej, zetknąć się z obrazem, dźwiękiem, ruchem, procesem twórczym i ludźmi, a także poczuć się nie tylko obserwatorem, lecz częścią wspólnego doświadczenia. 
Znajdują się w niej między innymi: 
    koncerty Marka Pospieszalskiego i zespołu WSPÓŁGŁOSY,  
    spektakl muzyczny „Kwadrat”,  
    premiera słuchowiska Radia Kraków „Dziady” w reż. Wojtka Rodaka,  
    wystawy „Aktorzy przyjechali” i „Jesteś tu u siebie”,  
    Weekend postkolonialny,  
    Przegląd Dramaturgii Najnowszej  
    nowy program MICET.  
Ważną częścią ścieżki są działania pozwalające zajrzeć za kulisy i do miejsc na co dzień niedostępnych, a także poznać teatr poprzez podcast, publikację, warsztat lub spotkanie z osobami, które go tworzą.  
„Przestrzeń doświadczeń” wzmacnia również dostępność programu.  
    Zmysłowe zwiedzanie „Linie papilarne” odbywa się z audiodeskrypcją i tłumaczeniem na polski język migowy.  
    Warsztat ruchowy „Oczy skóry” jest otwarty między innymi dla osób z alternatywną motoryką, z niepełnosprawnością wzroku oraz osób g/Głuchych.  
W programie zwiedzania przewidziano oprowadzania z audiodeskrypcją, tłumaczeniem na PJM oraz rozwiązaniami przyjaznymi osobom neuroróżnorodnym. Dostępność staje się tutaj częścią artystycznego myślenia o teatrze jako wspólnej przestrzeni, a nie wyłącznie dodatkowym udogodnieniem.  

Teatr jako wspólny czas rodziny 
„Rodzina w teatrze” odpowiada na potrzeby rodziców, opiekunów i dzieci, które chcą wspólnie uczestniczyć w kulturze. To propozycja pozwalająca myśleć o teatrze nie tylko jako o miejscu prezentowania przedstawień, lecz także jako o bezpiecznej przestrzeni pierwszych zachwytów, ważnych pytań, spotkania z emocjami i budowania rodzinnych doświadczeń. W ramach ścieżki można obejrzeć spektakl, posłuchać literatury, zatańczyć, zajrzeć do MICET-u oraz uczestniczyć w warsztatach.  
Matronat nad „Rodziną w teatrze” objęła twórczyni internetowa Anna Kosibowicz, autorka przewodnika „Kraków z Dzieckiem”, jednego z najbardziej opiniotwórczych i zaufanych kanałów parentingowych w Krakowie. Od lat pomaga rodzicom odkrywać wartościowe miejsca, wydarzenia, atrakcje i inicjatywy dla dzieci, realnie wpływając na decyzje spędzania czasu wolnego przez krakowskie rodziny. 
Ważną częścią ścieżki jest program również noszący nazwę „Rodzina w teatrze”, stworzony z myślą o dorosłych, którzy chcą obejrzeć przedstawienie, ale w tym czasie potrzebują opieki dla dziecka. Rodzice i opiekunowie uczestniczą w spektaklu, podczas gdy dzieci w wieku od pięciu do dziewięciu lat biorą udział w warsztatach teatralnych, ruchowych i plastycznych prowadzonych przez edukatorów i artystów. Każdy może spędzić czas w teatrze na swój sposób, pozostając częścią tego samego wydarzenia.  
Rozwiązanie to pokazuje praktyczny wymiar zmiany w myśleniu o publiczności. Teatr nie zakłada już, że wszyscy widzowie mogą uczestniczyć w kulturze na tych samych zasadach. Rozpoznaje bariery organizacyjne związane z opieką nad dziećmi i proponuje model, w którym potrzeby dorosłych oraz najmłodszych nie konkurują ze sobą. Rodzinność nie jest tu wyłącznie tematem przedstawienia, lecz zasadą organizowania wizyty w instytucji.  
    Program obejmuje również przedstawienia familijne. „Bankructwo małego Dżeka” Macieja Podstawnego oparte na powieści Janusza Korczaka, podejmuje tematy pieniędzy, odpowiedzialności, solidarności i siły wspólnoty. Spektakl traktuje dzieci jak świadomych odbiorców, a dorosłym daje punkt wyjścia do dalszej rozmowy.  
    Z kolei „Kopciuszek” w reżyserii Anny Smolar opowiada znaną baśń na nowo, łącząc humor i wyobraźnię z uważną rozmową o żałobie, lęku, przemijaniu oraz potrzebie nazywania trudnych doświadczeń.  
Pierwsze spotkanie dziecka z teatrem nie musi jednak oznaczać udziału w pełnowymiarowym przedstawieniu.  
    „Czytanki po zachodzie słońca”, przygotowywane we współpracy z Festiwalem Literatury dla Dzieci, łączą ilustrowane historie, aktorską interpretację i możliwość zajrzenia za kulisy.  
    Salon Poezji dla dzieci proponuje rodzinne spotkanie z literaturą, muzyką, rytmem i żywym słowem, wolne od szkolnej presji i nadmiernie „dorosłego” tonu.  
Jeszcze inny charakter ma  
    Kids Rave, familijne wydarzenie taneczne z muzyką elektroniczną, kostiumami i swobodną formułą uczestnictwa. Rodziny mogą wspólnie tańczyć, odpoczywać oraz dopasowywać intensywność udziału do własnych potrzeb.  
    Warsztaty MICET pozwalają natomiast odkrywać teatr przez własne działanie: ruch, głos, pisanie, pracę z materiałami, zabawę i nowe technologie.  
„Rodzina w teatrze” poszerza definicję publiczności i przypomina, że relacja z instytucją kultury może rozpoczynać się bardzo wcześnie. Nie chodzi przy tym o tworzenie uproszczonego programu dla dzieci, lecz o budowanie miejsca, w którym najmłodsi są traktowani poważnie, a potrzeby rodzin zostają uwzględnione zarówno w repertuarze, jak i w organizacji wydarzeń. Teatr staje się przestrzenią bliskości i wspólnie spędzanego czasu, ale także miejscem, w którym dzieci oraz dorośli mogą doświadczać tych samych historii na różne sposoby.  
Pięć ścieżek pokazuje Narodowy Stary Teatr jako instytucję, w której różne sposoby uczestnictwa są tak samo ważne. Można przyjść na przedstawienie podejmujące rozmowę o Polsce, przyjrzeć się temu, jak historia pozostawia ślady we współczesności, wybrać wydarzenie przekraczające granice tradycyjnego teatru, wziąć udział w warsztacie lub koncercie albo spędzić czas w teatrze razem z dzieckiem. Można także podążać za jednym tematem i obserwować, jak zmienia się on w zależności od języka, medium i artystycznej perspektywy. 

(na podstawie materiałów prasowych)