Unikatowy specjalistyczny samolot do holowania szybowców Aviata GM-1 „Gniady” trafił do zbiorów Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Maszyna zaprojektowana przez polskich inżynierów nigdy nie weszła do seryjnej produkcji, powstały tylko dwa jej egzemplarze.
Galeria zdjęć
Zuzanna Kaczorowska z Muzeum Lotnictwa Polskiego mówi, że samolot ten reprezentuje polską myśl techniczną, zapał konstruktorski i niesprzyjające warunki ekonomiczno-historyczne:
Kolejny ciekawy projekt, który zamiast wejść do produkcji seryjnej zatrzymał się na zaledwie dwóch wyprodukowanych egzemplarzach, Jeden z nich, zakupiony przez Muzeum od Aeroklubu Ziemi Piotrkowskiej już wkrótce zostanie udostępniony dla zwiedzających.
„Gniady” został zaprojektowany w latach 1988–1989 przez inż. Edwarda Margańskiego, jako specjalistyczny samolot do holowania szybowców. Projekt powstał z inicjatywy środowiska związanego z firmą Aviata i od początku miał być odpowiedzią na zapotrzebowanie aeroklubów na nowoczesny, wydajny holownik.
Budowa prototypu stała się możliwa dzięki wsparciu Komitetu Badań Naukowych. Samolot zmontowano w warszawskiej firmie Yalo (Zakład Napraw i Budowy Sprzętu Latającego i Pływającego).
Konstrukcja „Gniadego” była interesującym połączeniem istniejących już, sprawdzonych rozwiązań i nowatorskiego podejścia. Oprócz całkowicie nowego, zaprojektowanego od podstaw kadłuba wykorzystano m.in. skrzydła i usterzenie znane z samolotów PZL-110 „Koliber” / PZL-111 „Senior” oraz zespół napędowy oraz elementy podwozia z PZL-104 „Wilga”.
Bardzo dobre osiągi
Według specjalistów z krakowskiego muzeum, dzięki temu powstała maszyna o bardzo dobrych osiągach – szczególnie imponującej prędkości wznoszenia, kluczowej przy holowaniu szybowców. Projekt zakładał także dużą efektywność operacyjną oraz ograniczenie wpływu na środowisko.
Prototyp (SP-PBN) został oblatany 26 kwietnia 1995 roku przez Tadeusza Dunowskiego, ale w kolejnych latach projekt borykał się z problemami finansowymi. Badania i próby trwały do 2001 roku, jednak samolot nigdy nie wszedł do produkcji seryjnej.
Prezentowany w MLP egzemplarz to maszyna o wyjątkowo burzliwej historii. Samolot był wykorzystywany zgodnie ze swoim przeznaczeniem – jako holownik szybowców. Do sierpnia 2006 roku był regularnie eksploatowany, osiągając ponad 800 godzin nalotu. Następnie został wycofany z użytkowania i przez lata pozostawał zapomniany w warszawskim aeroklubie, gdzie uległ stopniowej degradacji i częściowej dekompletacji.
Jego los odmienił się dzięki pasji i determinacji członków Aeroklubu Ziemi Piotrkowskiej. To oni uratowali tę unikatową konstrukcję – samolot w częściach został przetransportowany do Piotrkowa Trybunalskiego i tam rozpoczął się żmudny proces odbudowy
– opowiada Kaczorowska.
Po wielu latach pracy mechaników i specjalistów 21 września 2021 r „Gniady” ponownie wzbił się w powietrze. Oblotu dokonał instruktor Waldek Wegner.
