Czy aktor może stać się instrumentem, a teatr – przestrzenią intelektualnej prowokacji, gry i nieustannego przekraczania granic? Na te pytania od pół wieku odpowiada Jan Peszek, interpretując jeden z najbardziej niezwykłych tekstów polskiej sceny awangardy – Scenariusz dla nieistniejącego, lecz możliwego aktora instrumentalnego Bogusława Schaeffera. I właśnie ten spektakl i w wykonaniu Jana Peszka będzie można zobaczy dziś i jutro, czyli 3 i 4 października o godz. 18.00 w Galerii Bunkier Sztuki w Krakowie.
Wiele razy już mówiłam na antenie Radia Kraków o twórczości Bogusława Schaeffera. O tym, że jest dość rzadko pokazywana i że ten niezwykły autor, który wyprzedził swój czas czeka na wielkie odkrycie.
Zmarły 7 lat temu Bogusław Schaeffer był jedną z najbardziej barwnych postaci Krakowa. Wiele osób mówiło o nim – geniusz, a Stefan Kisielewski nazwał go "ojcem nowej muzyki w Polsce”. Wykładał od 1963 roku kompozycję w Akademii Muzycznej w Krakowie a od 1987 w Mozarteum w Salzburgu, pracował jako nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Jagiellońskim, holenderskim Middelburgu, w angielskim Yorku i wielu innych ośrodkach. Współpracował ze studiem eksperymentalnym Polskiego Radia, Studiem Muzyki Elektroakustycznej AM w Krakowie. Był członkiem Grupy Krakowskiej, Muzyki Centrum i Polskiego Stowarzyszenia Muzyki Elektroakustycznej. Komponował przede wszystkim, pisał książki ale był także autorem wielu sztuk teatralnych. Dramaturgiem – jak mówił – stał się z dnia na dzień, przypadkiem. Zaczął tworzyć krótkie dzieła teatralne, pełne groteski, humoru i absurdu. To właśnie te sztuki – wszystkie „Scenariusze” czy „Audiencje” – przyniosły mu rozgłos i to na całym świecie.
Scenariusz dla nieistniejącego, lecz możliwego aktora instrumentalnego, który postał w 1963 roku, wymyka się tradycyjnym kategoriom teatralnym. Jest jednocześnie monologiem, traktatem o sztuce, przewrotną refleksją nad rolą artysty i eksperymentem badającym możliwości aktorskiego ciała. Schaeffer podważa w nim autorytety, igra z konwencjami i wystawia na próbę przyzwyczajenia odbiorcy. Słowo nieustannie zderza się z działaniem, powaga z absurdem, a intelektualny wywód z fizyczną ekspresją wykonawcy. W tej precyzyjnie skomponowanej partyturze teatralnej Jan Peszek nie tylko wypowiada tekst, lecz także przekształca własne ciało w instrument, wydobywając z niego pełnię ekspresji, humoru i scenicznej energii.
Jan Peszek po raz pierwszy wykonał ten utwór w 1976 roku. Więc 50 lat obecności w tym spektaklu na scenie to okazja, by powrócić do dzieła, które nie straciło swojej siły prowokowania, siły stawiania pytań o granice sztuki, wolność twórczą i relację między artystą a publicznością. Interpretacja Jana Peszka pozostaje spotkaniem z teatrem żywym, nieprzewidywalnym i wymykającym się jednoznacznym definicjom.
Prezentacja "Scenariusza" odbędzie się w ramach jesiennej odsłony Opera Rara Kraków – festiwalu poszukującego nieoczywistych form muzycznych i scenicznych oraz otwierającego przestrzeń dla dzieł wymykających się utartym podziałom gatunkowym. Program festiwalu zestawia różnorodne tradycje i języki artystyczne, tworząc okazję do odkrywania nowych kontekstów dla znanych i mniej oczywistych utworów. Obecność dzieła Schaeffera w tym programie podkreśla jego muzyczną konstrukcję, eksperymentalny charakter i bliskość myślenia o teatrze jako precyzyjnie skomponowanej partyturze.
Spotkanie z Janem Peszkiem i "Scenariuszem" to zaproszenie do świata, w którym sztuka nieustannie sprawdza własne możliwości, a pięćdziesięcioletnia historia spektaklu dowodzi, że prawdziwa awangarda nie przestaje zadawać aktualnych pytań. Warto!
