„Raczej będzie to demonstracja pomysłu triumwiratu, czyli próby ustalenia porządku światowego przez trzech samozwańczych przywódców” – tak prof. Artur Gruszczak z Uniwersytetu Jagiellońskiego ocenia spotkanie Donalda Trumpa, Władimira Putina i Xi Jinpinga w Shenzhen. W rozmowie z Radiem Kraków zwraca uwagę, że przywódcy trzech mocarstw mogą próbować ustalać nowe reguły bez konsultacji z resztą społeczności międzynarodowej. Jednocześnie nie spodziewa się przełomu w sprawie wojny w Ukrainie.
Z rozmowy dowiesz się:
-
Czy spotkanie Trumpa, Putina i Xi Jinpinga można porównywać do Jałty lub Monachium.
-
Dlaczego Rosja wysuwa żądania dotyczące wycofania NATO ze wschodniej flanki.
-
Jaką rolę w rosyjskiej strategii wojskowej odgrywa obwód królewiecki.
-
Co Polska i jej sojusznicy mogą zrobić, by przeciwdziałać rosyjskim prowokacjom.
Posłuchaj audycji "O Tym Się Mówi"
Spotkanie Trumpa, Putina i Xi Jinpinga. Czy czeka nas nowa Jałta?
Panie profesorze, jeszcze przed rozmowami trójki przywódców Trump nie tylko rozmawiał z Putinem, ale też nazwał go swoim przyjacielem. Czy z tych słów i gestów powinniśmy wyciągać jakieś daleko idące wnioski?
Niezbyt daleko idące. To element retoryki Trumpa, do której chyba już się przyzwyczailiśmy i która ma pewne przełożenie na działania polityczne oraz decyzje podejmowane przez jego administrację. Natomiast podlega ona różnym interpretacjom. W zależności od przyjętego punktu widzenia budujemy sobie pewien obraz tego, o czym mówi prezydent Stanów Zjednoczonych i w jaki sposób zwraca się do innych polityków.
To oczywiście nie brzmi dobrze z naszego, polskiego czy europejskiego punktu widzenia, nie mówiąc już o Ukrainie. Ale jest to, powiedziałbym, retoryka na pokaz.
A czy w ogóle określenia takie jak „nowa Jałta” czy „nowe Monachium” są w pana ocenie uprawnione?
Nie do końca. Nie lubię takich prostych historycznych analogii, bo są one zazwyczaj mylące. Próbujemy przenosić pewne doświadczenia z przeszłości na to, co dzieje się obecnie i co być może wydarzy się w najbliższym czasie. Ale te analogie historyczne, jak już powiedziałem, często bywają mylne.
Przede wszystkim zupełnie inny jest kontekst, w którym prowadzono rozmowy w Monachium czy Jałcie, a inna jest obecna sytuacja. Nie mówię już o kwestiach cywilizacyjnych czy technologicznych, ale przede wszystkim o sytuacji geostrategicznej, zwłaszcza gdy mówimy o Jałcie.
Były to przecież rozmowy, które toczyły się w trakcie II wojny światowej, podczas działań prowadzonych na frontach. W tej chwili mamy oczywiście wiele konfliktów i otwartych frontów różnych wojen, ale nie są one ze sobą bezpośrednio połączone. Odnoszą się raczej do wybranych elementów środowiska bezpieczeństwa.
Myślę oczywiście o Ukrainie, Iranie, Półwyspie Arabskim, rejonie Zatoki Perskiej i innych źródłach niestabilności, których niestety w ostatnim czasie nie ubyło.
Polska przy stole negocjacyjnym. „Dla Rosji to nie jest dobra wiadomość”
Rosyjskie żądania wobec NATO i przyszłość Europy
Trudno jednak ze spokojem obserwować te rozmowy, bo nieustannie w tle powracają warunki stawiane przez Putina, czyli wycofanie się NATO ze wschodniej flanki. Kto dziś i czy w ogóle poważnie traktuje te żądania Putina?
Chyba tylko Kreml i otoczenie Putina z poklaskiem odnoszą się do tych zupełnie oderwanych od realiów geostrategicznych żądań.
To element gry, trudno powiedzieć, że dyplomatycznej, chociaż mówimy tutaj jednak o pewnych elementach dyplomacji. To także gra psychologiczna, którą Rosja prowadzi i w której ma duże doświadczenie.
Przede wszystkim Rosja wyczuwa wiele słabości u innych polityków, takich jak Trump czy jego wysłannicy, i po prostu rozgrywa Amerykanów w ich próbie przebudowy świata, a także zmian w architekturze europejskiej.
Tych żądań jest znacznie więcej. Wyjście Finlandii z Paktu Północnoatlantyckiego, brak inwestycji militarnych w państwach bałtyckich. Czy są dziś w ogóle siły, nie licząc rzecz jasna Kremla, które dopuszczałyby możliwość, zapytam wprost, przehandlowania naszego regionu?
Są takie siły. To przede wszystkim prorosyjskie stronnictwa, a nawet partie polityczne w wielu państwach Europy, które nie widzą jakichkolwiek politycznych czy moralnych, nie mówiąc już o ekonomicznych, przeszkód ani oporów przed przywróceniem współpracy i normalizacją stosunków z Rosją.
Niepokojące jest to, że tego typu ugrupowania, stronnictwa czy partie polityczne rosną w siłę, mają coraz większe poparcie i niewykluczone, że wkrótce staną się częścią koalicji rządzących w czołowych państwach Europy, głównie w jej zachodniej części.
Będą oczywiście wywierać wpływ na politykę tych państw, ich stosunek do Rosji i perspektywy zakończenia wojny w Ukrainie.
USA, Chiny i Rosja mogą podzielić świat? „Europa przez lata jechała na plecach Ameryki”
A jak ważne, właśnie w kontekście wojny w Ukrainie, jest dla Putina dzisiejsze spotkanie z Trumpem i Xi Jinpingiem w Shenzhen?
Myślę, że ma jednak drugorzędny charakter. Przede wszystkim dlatego, że ci trzej przywódcy reprezentują trzy różne podejścia do Ukrainy i wojny w Ukrainie. Zasadniczo są to podejścia rozbieżne.
Nie sądzę więc, żeby doszło do jakichkolwiek sensownych ustaleń dotyczących dalszego przebiegu wojny, nie mówiąc oczywiście o negocjacjach, które toczą się w Abu Zabi.
Raczej będzie to demonstracja pomysłu triumwiratu, czyli próby ustalenia porządku światowego przez trzech samozwańczych przywódców. Samozwańczych w sensie reprezentowania całej społeczności międzynarodowej i ustalania nowych reguł bez jakichkolwiek konsultacji czy porozumień z innymi uczestnikami stosunków na arenie globalnej.
Obwód królewiecki. Dlaczego jest tak ważny dla Rosji?
Skoro na tym teatrze wojennym spotkanie nic nie zmieni, to zapewne nie zmieni też sytuacji w kontekście wojny hybrydowej, która dotyczy również naszego kraju. Szef Ministerstwa Obrony Narodowej potwierdził ostatnie doniesienia „Rzeczpospolitej” o udaremnionej przez służby rosyjskiej prowokacji na granicy z obwodem królewieckim. Prowokacji, w której miało być sporo ofiar. Tak donosiła „Rzeczpospolita”, co potwierdził szef MON. Jakie znaczenie strategiczne ma dla Rosjan obwód królewiecki?
Absolutnie priorytetowe. To stosunkowo niewielki obszar, ale przede wszystkim położony nad Morzem Bałtyckim, otoczony przez dwa państwa Unii Europejskiej, które są jednocześnie członkami NATO. Jest też położony w bezpośredniej bliskości głównej części terytorium Rosji.
Najważniejsze jest to, że na obszarze, którego powierzchnia jest zbliżona do powierzchni województwa małopolskiego, skupione są ogromne zasoby uzbrojenia, infrastruktura wojskowa i zakłady przemysłowe, które pracują głównie dla sektora wojskowego.
Przede wszystkim są tam bazy sił lądowych, marynarki wojennej, lotnictwa i wojsk rakietowych, w tym także rakiet krótkiego i pośredniego zasięgu, które mogą być uzbrojone w taktyczną broń jądrową.
Czyli ta granica z obwodem królewieckim będzie dla nas wyłącznie rosnącym problemem?
Tak. Tym bardziej że Rosjanie nie kryją, iż będą systematycznie prowokować czy testować zdolności Polski oraz sojuszników z NATO i Unii Europejskiej do przeciwdziałania lub reagowania na tego typu operacje, które zostały ostatnio ujawnione przez MON czy wcześniej przez media.
Tak, to będzie rosnący problem. Zwłaszcza że Rosjanie mają tutaj duże możliwości prowadzenia działań nieprzyjaznych czy nawet otwarcie wrogich.
Nie chodzi tylko o przygotowaną operację o charakterze dywersyjnym czy sabotażowym, ale też o takie działania jak zakłócanie GPS czy budowa stacji radarowych przechwytujących komunikację elektroniczną.
Do tego dochodzi stacjonowanie garnizonów poszczególnych rodzajów wojsk armii rosyjskiej, co oznacza bezpośrednią obecność tych sił w pobliżu polskiego terytorium.
Jak Polska i NATO mogą przeciwdziałać rosyjskim prowokacjom?
Stąd te próby dokonania prowokacji, o której pisała „Rzeczpospolita”. Prowokacji, która trochę przypominałaby prowokację gliwicką. A czy jest coś, co mogłoby powstrzymać Rosję przed próbami destabilizacji sytuacji na wschodniej flance?
Przede wszystkim wzmocniona obecność Straży Granicznej, wspieranej przez policję, Wojska Obrony Terytorialnej i inne jednostki Sił Zbrojnych RP.
To także czas, aby wykazywać odporność na różnych poziomach: społecznym, władz lokalnych, samorządowych, ale również administracji rządowej, która w szczególności w województwie warmińsko-mazurskim jest w pewnym sensie narażona na tego typu działania.
Wymaga to współpracy między społeczeństwem, władzami lokalnymi a instytucjami państwa, zarówno na poziomie centralnym, jak i wojewódzkim.
Jednocześnie w wymiarze międzynarodowym wiąże się to z koniecznością potwierdzania przez NATO, być może także przez Unię Europejską, ciągłej gotowości do reagowania na tego typu zagrożenia czy ryzyka, które pojawiają się tuż przy zewnętrznej granicy Unii Europejskiej i państw NATO.