Maria Jadwiga Minakowska nie prosi Kościoła o akceptację swojej odmienności. Kwestionuje samo założenie, że jest kimś odmiennym. I robi to nie tylko jako osoba transpłciowa, ale także jako katoliczka i filozofka, która rozmawia z Kościołem językiem Kościoła. Tymczasem tarnowska kuria postawiła jej osiem zarzutów dotyczących wypowiedzi sprzecznych, zdaniem przedstawicieli Kościoła, z jego nauką. „Kościół dopiero za 300 lat zrozumie, że miałam rację” - mówiła w Radiu Kraków Minakowska.
Czego dowiesz się z rozmowy:
Tarnowska kuria postawiła Marii Jadwidze Minakowskiej osiem zarzutów dotyczących jej wypowiedzi w internecie, które zdaniem przedstawicieli Kościoła są sprzeczne z jego nauką. Minakowska nie zgadza się z żadnym z nich.
Spór dotyczy między innymi rozumienia płci, człowieka oraz relacji duszy i ciała. Minakowska, doktorka filozofii, odwołuje się do współczesnej medycyny i myśli św. Tomasza z Akwinu. Zarzuca kurii niezrozumienie zarówno jej wypowiedzi, jak i współczesnej wiedzy o transpłciowości.
Minakowska uważa swoją tranzycję za uzdrowienie i cud. Mówi, że dostrzega w tym doświadczeniu działanie Boga i nie zgadza się z zarzutem, że publiczne wyrażanie radości z przemiany miałoby być zgorszeniem.
Rozmówczyni chce być traktowana jak każda inna kobieta należąca do Kościoła katolickiego. Krytykuje podejście, w którym osoby transpłciowe są tolerowane, ale nie mogą w pełni uczestniczyć w życiu religijnym, na przykład pełnić funkcji matki chrzestnej.
Minakowska liczy się z możliwością sankcji kanonicznych, ale nie zamierza odchodzić z Kościoła. Uważa, że jej zadaniem jest doprowadzenie do zmiany sposobu, w jaki Kościół katolicki traktuje osoby transpłciowe. Przesłała już kurii obszerne wyjaśnienia dotyczące zarzutów.
Posłuchaj rozmowy Agnieszki Wrońskiej-Bęben z Marią Jadwigą Minakowską
Co dokładnie zarzuca pani Kościół katolicki i na jakim etapie jest postępowanie?
Dostałam pismo, w którym zebrano różne moje wypowiedzi z internetu, zgromadzone przez jakąś anonimową osobę. I to już dosyć dawno, bo podobno pismo wpłynęło w kwietniu. Dostałam również zarzuty – osiem punktów sformułowanych przez dwóch księży, jednego profesora, drugiego doktora – które mówią, że to, co piszę i głoszę w internecie sprzeciwia się nauce Kościoła.
Przede wszystkim dla mnie to jest temat tak zwanej antropologii, czyli nauki o człowieku. Kim dla Kościoła jest człowiek? Czym się różnią dusza i ciało i jak się ze sobą łączą? Kościół katolicki stosuje taktykę strusia, jeżeli chodzi o osoby transpłciowe. Przez wiele lat, w zasadzie do teraz, próbował nie wypowiadać się w tej kwestii. W ogóle tak, jakbyśmy byli chwilową modą, która za chwilę zniknie, więc Kościół po prostu przeczeka, nie będzie musiał nic na ten temat mówić. Ale to się nie wydarzy. My istniejemy i będziemy istnieć. Pora, żeby Kościół wreszcie nas zauważył.
Czy Kościół widzi osoby transpłciowe? "Żyją trochę w szarej strefie"
"Jestem kobietą od zawsze"
Mamy jednak zarzuty, które pojawiły się ze strony Kościoła katolickiego i kurii tarnowskiej. Więc jednak zwracają uwagę na to, co pojawia się w treściach publikowanych przez panią w internecie. Jak pani zareagowała na te zarzuty i z którymi z nich się pani nie zgadza?
Nie zgadzam się z żadnym. Najważniejsze, co tam się pojawia, to stwierdzenie, że jakoby przeszłam tranzycję płci. Czyli tak, jakbym była kiedyś mężczyzną, a teraz była kobietą, więc zmieniła płeć. To jest zupełne niezrozumienie ze strony Kościoła tego, jak podchodzi do tej kwestii dzisiejsza nauka.
Dlatego że według dzisiejszej seksuologii, psychiatrii, ginekologii jestem kobietą od zawsze, tylko moje ciało wyglądało mało kobieco. Miała terapię hormonalną, taką jak kobiety po menopauzie. Te same środki. Przeszłam pewne operacje, żeby wyglądać jak kobieta; zmieniłam dokumenty. W akcie urodzenia mam, że jestem kobietą, bo tak sąd orzekł 13 czerwca ubiegłego roku na podstawie dokumentacji medycznej, którą przedstawiłam.
Byłam kobietą od zawsze. Płci nie zmieniałam, ale zmieniłam imię, zewnętrzny wygląd, trochę sposób bycia. I pora, żeby Kościół zrozumiał, że zgodnie z dzisiejszą nauką o człowieku, naukami medycznymi, jestem kobietą od zawsze. Teologia niech wypowiada się o tym, o czym powinna się wypowiadać teologia. Niech zostawi medycynie to, na czym zna się medycyna.
Tomasz Terlikowski: "Kościół traktuje seksualność jako przestrzeń władzy"
Kościół nie uznaje pani jako katoliczki, kobiety?
Rok temu dostałam miły list od biskupa Andrzeja Jeża, w którym zwraca się do mnie: „pani doktor”. Pisze, że jestem osobą świecką w Kościele. Uznał mnie za kobietę. Ale potem, tak mi się wydaje, pojawiły się jakieś wewnętrzne ruchy w Kościele, jakieś donosy. Ktoś miał pretensje, że mnie za dużo widać, że opowiadam rzeczy, które im się nie podobają.
I prawdopodobnie kuria, która pierwotnie chciała jakoś to tak ugłaskać, żeby się nikt nie czepiał, teraz nagle znalazła się w sytuacji, że musi coś z tym zrobić. Musi jakoś zareagować. I chyba wygląda na to, że nie miała wyjścia i musiała rozpocząć jakiś formalny proces.
To już nie jest droga awansu. Dlaczego młodzi nie wybierają kapłaństwa
W tym oficjalnym piśmie, które dostała pani od kurii, które pani wypowiedzi wskazano jako sprzeczne z wiarą? Kościół ma problem z tym, że przeszła pani tranzycję, czy z tym, że chce być pani uznawana w Kościele jako kobieta?
Od czasów papieża Leona XIII, w XIX wieku, przyjęło się, że obowiązującą filozofią w Kościele jest filozofia świętego Tomasza. Akurat studiowałam świętego Tomasza, mam doktorat z filozofii. Czytałam go dużo w oryginale. Chodziłam na seminarium profesor Zofii Włodek do dominikanów w Krakowie. Wiem, jak święty Tomasz myślał i co święty Tomasz pisał.
Kuria zarzuca mi, że głoszę filozofię sprzeczną z myślą świętego Tomasza, co pokazuje, że zupełnie nie rozumie tego, co napisałam. W wywiadach w zeszłym roku mówiłam, że opieram się na tym, co mówi święty Tomasz: dusza jest formą, czyli kształtem ciała; że ciało i dusza to jest jedno i to samo, tylko to są dwa różne spojrzenia na tę samą osobę. Za to, czym różnimy się od siebie, odpowiada materia, a za to, jak jesteśmy ukształtowani – dusza.
Kościół chyba zapomina, że różne części mózgu jak ciała migdałowate, jądra półleżące czy zakręt obręczy to też są części ciała. Nie jest tak, że nasz mózg i nasze ciało to dwa osobne byty. Ciało oznacza też to, co w mózgu jest odpowiedzialne za psychikę. I pora, żeby Kościół dojrzał do tego, że mówiąc "człowiek jest całością", mamy na myśli, że całością także ze swoim mózgiem.
"Kościół nie wie, co z nami zrobić"
Uważa pani, że Kościół katolicki w Polsce daje dzisiaj osobom transpłciowym możliwość pełnego uczestnictwa w życiu religijnym?
Kościół katolicki, nie tylko ten w Polsce, cały czas nie wie, co z nami zrobić. Część Kościoła chciałaby być miła, pogłaskać nas, gdzieś posadzić przy stole, wpuścić, powiedzieć, że dobrze, dobrze, my was bardzo szanujemy, Bóg was stworzył, ale jesteście ludźmi drugiej kategorii.
Episkopat Polski, a właściwie Komisja do spraw Bioetycznych, powiedział, że owszem, Bóg nas stworzył, ale nie mogę być, na przykład, matką chrzestną. Dlaczego? Co we mnie jest nie tak?
Zarzucają mi, że sieję zgorszenie, bo mówię, że to, co przeszłam, jest okej. Że zostałam uzdrowiona metodami trochę medycyny, a trochę w moim poczuciu cudownymi, bo to, co się wydarzyło z moim ciałem, z moim umysłem, z moją osobowością, to jest cud. I tak, widzę w tym działanie Boga. Tak, mam prawo się cieszyć. Gdyby ktoś, nie wiem, pędził samochodem i prawie wpadł do rowu, i prawie by umarł, to też by powiedział, że to jest cud. Czuję, że mam prawo mówić, że to, co się ze mną wydarzyło, jest cudem.
Jeden z zarzutów dotyczy tego, jakim prawem mówię, że to, co ja zrobiłam, co się ze mną wydarzyło, to jest dobre. Oni bardzo by chcieli mnie nienawidzić, traktować jak zboczeńca, kogoś, kogo ewentualnie można tolerować, bo się jest takim miłym i takich odmieńców też się toleruje. Nie. Ja chcę być po prostu zwykłym członkiem Kościoła, zwykłą kobietą w Kościele katolickim.
Obawia się pani, że to postępowanie, które zostało wobec pani wszczęte, zakończy się jednak sankcjami kanonicznymi?
Oczywiście znamy w historii wiele takich przypadków jak święta Joanna d’Arc, jak Galileusz, którzy zostali skazani, a potem pośmiertnie uniewinnieni albo nawet kanonizowani. Więc może się zdarzyć tak, że Kościół dopiero za 300 lat zrozumie, że miałam rację. Trudno. Liczę się z tym.
Zrobiłam doktorat z Sokratesa, który też podobne rzeczy przeżył, który wygrał dopiero po śmierci. Zakładam, że jest takie ryzyko, że Kościół nie dojrzał do tego, żeby w dorosły sposób rozstrzygnąć tę sprawę i jednak stwierdzi, że to, co mówię, jest niezgodne. Ale jestem absolutnie przekonana, że wcześniej czy później Kościół przyzna mi rację.
Spór o edukację zdrowotną. "Polski Kościół zatrzymał się w latach trzydziestych"
"Moim powołaniem jest walka o zmianę"
Czy to postępowanie, to, co dzieje się w Kościele katolickim wobec osób transpłciowych, zmieniło w jakiś sposób pani podejście do Kościoła?
Na pewno tak. Czuję, że to jest w tej chwili wewnętrzna walka w Kościele. Są frakcje w Kościele, które mi kibicują i mówią: „Walcz, walcz, wygrasz”. I są takie, które wcale nie z powodów doktrynalnych, nie z powodów filozoficznych, mają jakąś wewnętrzną odrazę do tych „ohydnych zboczeńców, których trzeba w najlepszym razie zamknąć w szpitalu psychiatrycznym, żeby nam nie przeszkadzali”. To oni próbują zracjonalizować swoją pogardę, nienawiść i wymyślają argumenty teologiczne, które nie przetrwają. Bo jak się je weźmie pod lupę profesjonalnej filozofii scholastycznej, to one polegną. Dlaczego? Ponieważ nie pochodzą z namysłu nad istotą ludzką, ale są próbą wytłumaczenia sobie, dlaczego Marię Minakowską należy nienawidzić.
Widzi się pani poza Kościołem katolickim, jeśli nie uda się wywalczyć tego, o co pani walczy?
Oczywiście są takie wyznania z kręgu katolickiego, które mnie przyjmą z otwartymi ramionami, jak na przykład Reformowany Kościół Katolicki. Ale czuję, że moim powołaniem jest walka o zmianę. Sokrates próbował zmienić Ateny i został oskarżony o bezbożność i psucie młodzieży, ja też jestem oskarżana o bezbożność i psucie młodzieży. Muszę zmienić Kościół katolicki, bo jest to potrzebne. Kościół musi dojrzeć do tego, że myśl filozoficzna oparta na medycynie sprzed dwóch i pół tysiąca lat jest już nieaktualna i pora zaakceptować medycynę współczesną. Jestem przekonana, że jeżeli się nad tym zastanowią na poważnie, to przyznają, że Minakowska ma rację.
Radio Kraków zwróciło się do tarnowskiej kurii z prośbą o stanowisko w tej sprawie. W odpowiedzi kuria poinformowała, że kierując się ochroną dobra osób, których sprawa dotyczy, nie udziela informacji. Maria Jadwiga Minakowska skierowała do kurii obszerne wyjaśnienia dotyczące postawionych jej zarzutów. Mają one zostać rozpatrzone przez stronę kościelną.