Tym razem zapraszamy Państwa na wyprawę do Łodzi, miasta które było świadkiem gwałtownych narodzin kapitalizmu. Miasta, które było nadzieją, szansą, ale też i śmiertelną pułapką. Czyli rzecz o „Ziemi obiecanej”, filmie uważanym za lepszy niż jego literacki pierwowzór. Dla niektórych ten obraz stał się arcydziełem, dla innych okazał się antypolski i antysemicki. Wzbudził wielką dyskusję i zamknął drogę Andrzejowi Wajdzie do Oscara. O kontrowersjach wokół „Ziemi obiecanej” będą rozmawiały Maria Malatyńska i Agnieszka Malatyńska-Stankiewicz w dziewiątym odcinku serii Radia Kraków: Lekcje Andrzeja Wajdy.
„Ziemia obiecana” Andrzeja Wajdy to jeden z tych filmów, które z biegiem czasu zyskują nowe możliwości interpretacji. Nakręcona w 1974 roku na podstawie powieści Władysława Reymonta historia trzech młodych przyjaciół, którzy próbują zdobyć majątek w przemysłowej Łodzi, jest czymś znacznie więcej niż ekranizacją klasycznej powieści. Wajda stworzył sugestywny obraz świata, w którym pieniądz, ambicja i pragnienie sukcesu zaczynają decydować o relacjach między ludźmi. Choć akcja filmu rozgrywa się w XIX wieku, jego problemy okazują się zaskakująco współczesne. Pytania o cenę kariery, granice moralności i wpływ pieniędzy na człowieka pozostają aktualne niezależnie od epoki.
Jednym z największych fenomenów filmu jest sposób przedstawienia Łodzi, która staje się właściwie jednym z jego głównych bohaterów. Wajda nie pokazuje miasta jako spokojnej, historycznej dekoracji, lecz jako potężny, dynamiczny organizm. Fabryki, kominy, pałace przemysłowców, robotnicze mieszkania, tłumy ludzi i nieustanny ruch tworzą obraz świata, który rozwija się w zawrotnym tempie. Ruchoma kamera często podkreśla chaos i energię tego miejsca, a muzyka Wojciecha Kilara nadaje obrazom rytm niemal rozpędzonej maszyny. Łódź jest tutaj symbolem rodzącego się kapitalizmu, ale także przestrzenią ogromnych nierówności społecznych. Obok niewyobrażalnego bogactwa istnieje skrajna bieda. I to właśnie zderzenie tych dwóch światów nadaje filmowi jego niezwykłą siłę.
Siłą filmu są także doskonali aktorzy. Daniel Olbrychski jako Karol Borowiecki, Wojciech Pszoniak jako Moryc Welt i Andrzej Seweryn jako Maks Baum tworzą trio, które nadaje historii wyjątkową energię. Ich przyjaźń jest prawdziwa, ale jednocześnie nieustannie wystawiana na próbę przez pieniądze, interesy i ambicje. Wajda unika przy tym prostego podziału na dobrych i złych bohaterów. Przemysłowcy bywają bezwzględni, ale bohaterowie, którzy chcą wejść do ich świata, również są gotowi na kompromisy. Film jest momentami realistyczny, a momentami groteskowy i przerysowany. Dzięki temu przedstawiony świat nabiera niemal uniwersalnego charakteru. Nie oglądamy wyłącznie XIX-wiecznej Łodzi, lecz pewien model społeczeństwa, w którym człowiek może zostać podporządkowany logice pieniądza.
Zapraszamy do wysłuchania rozmowy!
Poniedziałek, 28.09.26, godz. 21.05 Lekcje Andrzeja Wajdy. „Ziemia obiecana”, na antenach Radio Kraków i Radio Kraków Kultura oraz na kanale radiowym YouTube.
