W filmach i w spektaklach teatralnych Andrzej Wajda lubił sięgać do wielkich autorów. Do nich miał zaufanie. Ale w swoim bardzo bogatym dorobku ma jeden film, który stworzył wg własnego scenariusza. To "Wszystko na sprzedaż" – wielki hołd złożony aktorowi po jego tragicznej śmierci. Chodzi tu o aktora Zbigniewa Cybulskiego. Jednak ten film to coś więcej niż żałoba i poczucie straty.
Film Wszystko na sprzedaż zajmuje szczególne miejsce zarówno w dorobku Andrzeja Wajdy, jak i w historii polskiego kina. Powstał w 1968 roku, w okresie przełomowym dla twórczości reżysera, i stanowi jedno z najbardziej osobistych oraz nowatorskich dzieł w jego karierze. Jest zarazem refleksją nad naturą sztuki filmowej, rolą artysty oraz granicą między rzeczywistością a fikcją.
Bezpośrednim impulsem do powstania filmu była tragiczna śmierć aktora Zbigniewa Cybulskiego, który zginął w 1967 roku pod kołami pociągu na dworcu we Wrocławiu. Cybulski był nie tylko jednym z wybitnym aktorem polskiego kina, ale także symbolem pokolenia powojennego i bohaterem najważniejszych filmów Wajdy, zwłaszcza filmu Popiół i diament. Reżyser nie zdecydował się jednak na stworzenie tradycyjnego filmu biograficznego czy dokumentalnego poświęconego zmarłemu artyście. Zamiast tego nakręcił dzieło, które jest próbą zmierzenia się z jego nieobecnością oraz z własnym doświadczeniem straty.
Wajda zastosował w filmie niezwykle nowoczesną formę. Bohaterem jest aktor, który nagle znika podczas realizacji filmu, a pozostali uczestnicy produkcji próbują go odnaleźć. W tę historię wplecione zostały elementy autobiograficzne i środowiskowe. W filmie występują aktorzy grający postacie bardzo bliskie samym sobie, między innymi Beata Tyszkiewicz oraz Elżbieta Czyżewska. Sam reżyser również wykorzystuje własne doświadczenia, przez co granica między światem rzeczywistym a fikcyjnym staje się niejasna. Taka konstrukcja sprawia, że Wszystko na sprzedaż należy do nurtu kina opowiadającego o samym procesie tworzenia sztuki filmowej.
W twórczości Wajdy film ten stanowi moment przejścia od kina historycznego i społecznego ku bardziej osobistym oraz eksperymentalnym poszukiwaniom artystycznym. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych reżyser zasłynął przede wszystkim jako autor tzw. polskiej szkoły filmowej, tworząc dzieła rozliczające doświadczenia wojny i okupacji, takie jak Kanał czy Popiół i diament. Wszystko na sprzedaż odchodzi od tej problematyki na rzecz refleksji nad samym kinem i miejscem artysty we współczesnym świecie.
Właśnie o tym filmie, który pokazuje Andrzeja Wajdę jako twórcę świadomego możliwości medium filmowego i gotowego do formalnych eksperymentów, będzie mówić Maria Malatyńska w rozmowie z Agnieszka Malatyńską-Stankiewicz.
Zapraszamy na 6 odcinek serii audycji Lekcje Andrzeja Wajdy już 29 czerwca o godz. 21:05! Premiera na naszym kanale YouTube.
