Jedno z najtragiczniejszych wydarzeń w historii naszego kraju. Wiosną 1940 roku w Katyniu NKWD zamordowało blisko 22 tysiące polskich oficerów, policjantów i przedstawicieli inteligencji. Przez wiele lat prawda była ukrywana, dlatego Katyń stał się symbolem śmierci i zbrodni, bólu rodzin ofiar i długiej walki o ich pamięć.
Była wiosna, las pachniał nowym życiem. Ale nie Las Katyński. Dokładnie 86 lat temu, od 3 kwietnia do 10 maja 1940 roku trwały w Lesie Katyńskim rozstrzeliwania. Choć o tej wstrząsającej zbrodni można było mówić dopiero po 1989 roku, a strona rosyjska przyznała się do tego ludobójstwa w 1990 roku, Andrzej Wajda zabrał głos swoim filmem „Katyń” dopiero w 2007 roku. Długo zwlekał, bo nie mógł znaleźć odpowiedniej formy by opowiedzieć o tej tragedii, by pokazać straszną śmierć i cierpienie rodzin, które ciągle żyły nadzieją. Zwłaszcza, że to też była jego osobista historia. Historia syna, który czekał na ojca.
Andrzej Wajda stworzył „Katyń” jako dzieło wynikające z potrzeby zmierzenia się z jednym z najbardziej bolesnych wydarzeń w historii Polski. Podjął próbę pokazania nie tylko samej zbrodni, ale także jej konsekwencji dla rodzin ofiar oraz dla pamięci zbiorowej. Reżyser stanął przed wieloma dylematami artystycznymi i moralnymi. Musiał zdecydować, jak pokazać wydarzenie o ogromnym ciężarze historycznym, unikając jednocześnie uproszczeń i patosu. Istotnym problemem było także znalezienie odpowiedniej perspektywy narracyjnej – czy skupić się na samym akcie zbrodni, czy raczej na jej skutkach i doświadczeniu bliskich ofiar. Wajda wybrał rozwiązanie pośrednie, ukazując historię poprzez losy różnych postaci oraz stopniowo prowadząc widza do kulminacyjnej sceny egzekucji. Dylematem było również jak oddać prawdę historycznąj w sposób zrozumiały i poruszający dla współczesnego odbiorcy. Czy to się Wajdzie udało?
Recepcja filmu była szeroka. W Polsce Katyń został odebrany jako ważny głos w dyskusji o historii i pamięci narodowej oraz jako próba uporządkowania trudnej przeszłości. Film spotkał się z uznaniem widzów i krytyków, a także zdobył międzynarodowe zainteresowanie, co przyczyniło się do popularyzacji wiedzy o zbrodni katyńskiej poza granicami kraju. Dzieło Wajdy odegrało istotną rolę w kształtowaniu współczesnej świadomości historycznej.
O filmie „Katyń” o jego powstaniu, o budowaniu scenariusza, o wątpliwościach jakie miał Andrzej Wajda i o wielu innych aspektach tego dzieła będę rozmawiać z Marią Malatyńską, w kolejnym, czwartym odcinku serii audycji „Lekcje Andrzeja Wajdy”.
Zapraszamy!
