Jest największy w Małopolsce i drugi co do wielkości w kraju. Prezentuje życie XIX wiecznej wsi i miasteczka. Sądecki Park Etnograficzny po zimowej przerwie otwiera swoje drzwi dla zwiedzających.
Chcąc określić to miejsce jednym wyrazem, należałoby użyć słowa „różnorodność”. W XIX wieku Sądecczyzna byłą swoistym tyglem kulturowym. Tuż obok siebie zamieszkiwali Lachy Sądeckie, Górale, Pogórzanie, Łemkowie i Cyganie Karpaccy. Chcą poznać ich zwyczaje i kulturę należy zwiedzić skansen – najstarszą cześć Sądeckiego Parku Etnograficznego. Wiernie odtworzono tam zabudowania gospodarskie wszystkich grup etnograficznych. W domostwach zgromadzono w większości oryginalne meble, czy narzędzia. Największym budynkiem w skansenie jest XIX wieczna chata z Gostwicy. Kiedy jeszcze budynek stał w tej miejscowości, w 1963 roku odbyło się w nim wesele, w którym uczestniczył kardynał Karol Wojtyła. Co ciekawe, wewnątrz znajduje się też piec, w którym podczas imprez wypiekane są tradycyjne podpłomyki. Zajmuje się tym Maria Kopczyńska.
Posłuchaj Marii Kopczyńskiej
Posłuchaj Majki Marcinowskiej
W skansenie można także podziwiać kilka świątyń m.in. wybudowany w 1739 roku kościół rzymskokatolicki, który został tam przeniesiony z Łososiny Dolnej. Jest też cerkiew grekokatolicka z Czarnego. Świątynia pochodzi z XVIII wieku, a w środku znajduje się cenny ikonostas z 1801 roku. W obu świątyniach odbywają się nabożeństwa. Ciekawostką jest też szkoła ludowa przeniesiona z Nowego Rybia, która została wybudowana w okresie międzywojennym. Natomiast najstarszym budynkiem w skansenie jest dwór szlachecki z Rdzawy, który pochodzi z XVII wieku. Jego historię zna dokładnie etnograf Majka Marcinowska.
Ważnym miejscem w Sądeckim Parku Etnograficznym jest sektor kolonistów józefińskich. Odtworzono tam kilka domostw i zabudowań gospodarczych Niemców, którzy przybyli na Sądecczyznę na przełomie XVIII i XIX wieku. Są to rekonstrukcje budynków, które wciąż można m.in. zobaczyć w Gołkowicach koło Starego Sącza. Tuż obok znajduje się także kościół ewangelicki, który został zbudowany w 1809 roku. Co ciekawe zbór w latach 1953 – 2003 służył mieszkańcom Świniarska, jako świątynia katolicka. Po wybudowaniu nowego kościoła w tej miejscowości, świątynię przeniesiono do Parku i rekonsekrowano.
Zupełnie inny charakter ma Miasteczko Galicyjskie. To tu wybudowano ratusz, który miał stanąć na starosądeckim rynku w XIX wieku. Są też kamieniczki i zabudowania, które przenoszą zwiedzających do małego miasteczka przed ponad stu laty. Zaglądając do wnętrza budynków można odwiedzić m.in. sklep kolonialny, placówkę pocztową, czy remizę strażacką, gdzie zgromadzono liczne węże gaśnicze, hełmy, topory, a nawet jest dawny wóz strażacki. Można również zobaczyć XIX wieczną aptekę, gabinet stomatologiczny, czy zakład zegarmistrzowski z bogatą kolekcją starych zegarów. W Miasteczku Galicyjski można także wcielić się garncarza, czy drukarza. Dla zwiedzających jest także dostępny warsztat snycerski, a podczas imprez wędrowny fotograf wykonuje zdjęcia techniką sprzed ponad stu laty. Smak dawnego jedzenia można poczuć w Karczmie Galicyjskiej, która jest rekonstrukcją budynku z Orawki, a w ratuszu znajduje się kawiarnia.
Sądecki Park Etnograficzny to bez wątpienia „wehikuł czasu”, do którego warto wsiąść i zwiedzić. W tym i przyszłym sezonie może to być jednak nieco trudniejsza sprawa ze względu na remont budynków. Placówka zdobyła ponad 3 miliony złotych na odnowienie ponad 20 budynków w skansenie. Dlatego dyrekcja zdecydowała, że turyści będą zwiedzali to miejsce tylko pod okiem przewodnika, a nie tak jak w latach poprzednich również indywidualnie. W przyszłym roku ma także ruszyć rozbudowa skansenu, który zyska sektor przemysłu ludowego. XIX wieczny tartak, folusz i młyn wodny od lat czekają w magazynach skansenu na rekonstrukcje. Wiadomo, że obiekty będą sprawne techniczne i każdy zwiedzający będzie mógł się wcielić w młynarza, czy stolarza.
Sądecki Park Etnograficzny poprzez swoją różnorodność i wierność odtworzonych miejsc zyskał wielu fanów na całym świecie. Miejsce upodobali sobie także filmowcy. Skansen stanowił m.in. scenografię do filmu Agnieszki Holland „Prawdziwa historia Janosika”. Jerzy Bogajwcz nakręcił tam też film „Boże Skrawki”. Natomiast Miasteczko Galicyjskie można było zobaczyć m.in. w filmie „Papusza” Krzysztofa Karauzego, czy w spektaklu teatru telewizji pt. „Rewizor” w reżyserii Jerzego Stuhra.
Bartosz Niemiec
Obserwuj autora na Twitterze:
