„Wiejskie chaty pośród drzew” – wyjątkowe płótno autorstwa Vincenta van Gogha z Kolekcji im. Jana Pawła należącej do Archidiecezji Warszawskiej – trafiło do nowo otwartej Galerii Sztuki Europejskiej w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie. Artysta namalował je w 1883 roku, czyli mniej więcej 5 lat przed swoimi najsłynniejszymi dziełami, takimi jak „Słoneczniki” czy „Pokój w Arles”. Obraz przedstawia kameralny pejzaż ukazujący skromną zabudowę wiejską wtopioną w gęstą masę drzew. Można go oglądać przez cały rok.
Burzliwa historia pejzażu
Po opuszczeniu przez artystę Nuenen obraz znalazł się wśród innych jego dzieł, które zostały zapakowane przez jego matkę do skrzyń i na wiele lat zapomniane. Przechowywane na strychu domu stolarza Adrianusa Schrauwena, uznawane były za obiekty bezwartościowe. Dopiero w 1902 roku Johannes Cornelis Couvreur odkupił zawartość strychu za symboliczną sumę i próbował sprzedawać płótna z wózka domokrążcy, a niektóre z nich rozdawał w zamian za piwo
- mówi Miłosz Kargol, kurator Galerii Sztuki Europejskiej MNK*.
Gdy na początku XX wieku twórczość van Gogha zdobyła międzynarodowe uznanie, a jej wartość gwałtownie wzrosła, „Wiejskie chaty pośród drzew” znajdowały się już w kolekcjach prywatnych — najpierw w Belgii, a następnie w Szwajcarii. Ostatecznie, w latach 80. XX wieku, dzieło trafiło do Polski, pozostaje własnością Archidiecezji Warszawskiej, a od 2020 roku w znajduje się w depozycie Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego w Warszawie.
Weiss, Grottger, Wróblewski. Prof. Andrzej Szczerski o planach wielkich wystaw w Muzeum Narodowym w Krakowie
Badania i konserwacja
Kompleksowe i szczegółowe badania obrazu, potwierdzające autorstwo mistrza Niderlandów były prowadzone w 2021 roku przez specjalistów z Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych (LANBOZ), oddziału Muzeum Narodowego w Krakowie, oraz fachowców ze słynnego amsterdamskiego Van Gogh Museum. Do badań wykorzystano wiele skomplikowanych technik, m.in. promieniowanie UV, RTG, mikroskopy, skanery. Kompleksowy program badawczy trwał 9 miesięcy.
Jednym z etapów były badania mikroinwazyjne, które m.in. pozwalają zobaczyć, w jakiej kolejności były nakładane farby. Jesteśmy w stanie określić grubość tych warstw oraz to, jakie pigmenty zostały użyte. Wiemy, krok po kroku, jak został namalowany obraz - mówi dr Julio del Hoyo-Meléndez, kierownik LANBOZ.
Obraz przeszedł także skomplikowany, trwający wiele miesięcy proces konserwacji. Z płótna usunięto zanieczyszczenia, wzmocniono dębowe podobrazie, a dzieło dostało nową ramę. Dzięki naszym badaniom i konsultacjom ze specjalistami z Van Gogh Museum w Amsterdamie przyjęliśmy nowe datowanie.
"Obraz powstał w pierwszej połowie września 1883 roku w okolicach Hagi. Należy do pierwszych olejnych pejzaży malowanych przez van Gogha. W tym obrazie widać już zapowiedź wielkiego talentu i ekspresji jego malarstwa" - mówi Katarzyna Novljaković, kierownik Pracowni Konserwacji Malarstwa i Rzeźby w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie.
*Cytat zaczerpnięto z katalogu wystawy: „Van Gogh. Historie jednego obrazu” (2024), kwerenda: Juliette van Uhm.
