Czy można kochać i jednocześnie nie umieć wyrażać uczuć w sposób, którego oczekuje partner? Czy brak kontaktu wzrokowego oznacza obojętność, a potrzeba samotności – dystans emocjonalny? W relacjach osób w spektrum autyzmu i osób neurotypowych nieporozumienia mogą pojawiać się nawet w najprostszych codziennych sytuacjach. Inaczej odczytywane bywają gesty, mimika, ironia czy niedopowiedzenia. Jedna osoba oczekuje bliskości i emocjonalnego wsparcia, druga proponuje konkretne rozwiązania. Potrzeba przewidywalności i stałych rytuałów może zderzać się ze spontanicznością partnera, a wycofanie spowodowane przebodźcowaniem zostać odebrane jako brak zainteresowania. Czy trudności w takich związkach wynikają z deficytu empatii? A może problem leży również po stronie osób, które nie są w spektrum i nie potrafią właściwie odczytać potrzeb partnera? O tym, jak tworzyć relację, w której obie strony czują się rozumiane i akceptowane, z Marcinem Szafrańskim, psychologiem i psychoterapeutą, rozmawia Wioletta Gawlik.
Posłuchaj rozmowy:
„Wszystko w porządku”. Ale czy na pewno?
Jedna osoba wraca do domu po trudnym dniu. Potrzebuje wsparcia, bliskości i wysłuchania. Druga natychmiast proponuje kilkanaście sposobów rozwiązania problemu. Zamiast wdzięczności pojawia się rozczarowanie, a czasem nawet kłótnia.
Tego rodzaju sytuacje zdarzają się w wielu związkach, ale mogą być szczególnie trudne w relacjach osób o różnych sposobach komunikowania emocji.
Psycholog i psychoterapeuta Marcin Szafrański zwraca uwagę na zjawisko nazywane problemem podwójnej empatii. Trudności we wzajemnym rozumieniu nie są wyłącznie problemem jednej strony. Osoba autystyczna może inaczej interpretować emocjonalne sygnały partnera, ale partner również może błędnie odczytywać zachowania osoby w spektrum.
Dobrym przykładem jest odpowiedź „wszystko w porządku”, wypowiedziana ze złością. Dla jednej osoby ton głosu i mimika wyraźnie wskazują, że dzieje się coś niedobrego. Druga może skupić się na dosłownym znaczeniu wypowiedzianych słów.
„Zrobisz, jak uważasz”. Dlaczego takie zdanie może prowadzić do kłótni?
Ironia, sarkazm i niedopowiedzenia potrafią komplikować codzienną komunikację.
Wyobraźmy sobie sytuację, w której jedna osoba chce wyjść ze znajomymi, a partner odpowiada: „Zrobisz, jak uważasz”. Dla mówiącego może to być wyraz niezadowolenia. Dla osoby, która interpretuje słowa dosłownie, komunikat może oznaczać zgodę.
Marcin Szafrański wyjaśnia, że niektóre osoby w spektrum autyzmu mogą mieć trudności z rozpoznawaniem ukrytych intencji wypowiedzi. Nie oznacza to jednak, że wszystkie osoby autystyczne nie rozumieją żartów czy ironii. Każdy człowiek w spektrum jest inny.
Potrzeba samotności nie oznacza braku miłości
Podczas rodzinnego obiadu jedna osoba nagle wstaje i wychodzi. W czasie udanej randki partner niespodziewanie oznajmia, że musi wrócić do domu.
Takie zachowanie może zostać odebrane jako brak zainteresowania, a nawet odrzucenie. Tymczasem przyczyną bywa przeciążenie bodźcami – hałasem, rozmowami czy intensywnością spotkania.
Potrzeba wyciszenia się i pobycia samemu nie musi świadczyć o problemach w relacji. Czasami jest sposobem na zadbanie o siebie i możliwość dalszego budowania bliskości.
Czy słowa „kocham cię” muszą przychodzić spontanicznie?
Jednym z najbardziej interesujących wątków jest sposób wyrażania uczuć.
Dla wielu osób regularne słyszenie zapewnień o miłości jest ważną częścią związku. Nie każdy jednak odczuwa potrzebę spontanicznego wypowiadania takich deklaracji.
Marcin Szafrański zwraca uwagę, że niektóre osoby autystyczne mogą świadomie uczyć się okazywania uczuć w sposób oczekiwany przez partnera. Nawet jeśli wymaga to zapamiętania pewnych zachowań czy ustalenia przypomnień, nie oznacza, że wyrażane uczucia są nieprawdziwe.
Jak znaleźć wspólny język?
Różnice mogą dotyczyć również codziennych przyzwyczajeń. Stałe godziny posiłków, przewidywalny plan dnia czy określone rytuały dla jednej osoby będą źródłem spokoju, a dla drugiej – niepotrzebnym ograniczeniem.
Kluczowe jest dostrzeganie potrzeb obu stron. Próby zmuszania partnera do zachowywania się według jednego wzorca mogą jedynie pogłębiać napięcia.
Jak mówić o emocjach, żeby zostać zrozumianym? Jak odróżnić potrzebę samotności od wycofania z relacji? Czy można nauczyć się wzajemnego rozumienia bez rezygnowania z własnych potrzeb?