Kraków z apetytem na kolejny wpis na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Po szopkarstwie, miasto chciałoby podnieść rangę harców Lajkonika, a także - w dłuższej perspektywie - odgrywania hejnału.
Posłuchaj, co mówi Zbigniew Glonek, który od ponad 30 lat wciela się w rolę Lajkonika
Która z krakowskich tradycji jest najważniejsza? Zdania są podzielone - jedni mówią, że szopkarstwo. A inni?
- Najważniejsza, żywa i najstarsza (tradycja) to jest właśnie Lajkonik, którego dzieje giną w pomroce dziejów - przekonuje Michał Kozioł, krakauerolog, który ma co najmniej kilkaset dowodów na wyższość Krakowa nad resztą świata. "Zdarzało się, że pochód Lajkonika nie był miłym spacerem, ale wręcz permanentną bójką rozciągnięta w czasie i przestrzeni. Znamy przykład z przełomu XIX i XX wieku, gdzie młodzieńca grającego rolę Lajkonika skazano wyrokiem za pobicie kobiety. Tłumaczył się wtedy, że bronił się przed agarami, a że oberwała jakaś kobieta - to nie jego wina. Teraz pochód jest zupełnie inny" - przypomina Michał Kozioł.
Lajkonik, czyli jeździec harcujący na drewnianym koniku, przebrany w strój tatarski pojawia się na ulicach Krakowa raz do roku. Rozdając razy buławą, obdarowuje szczęściem. Początki tego zwyczaju sięgają XIX wieku. Od ponad 30 lat w rolę Lajkonika wciela się Zbigniew Glonek:
- Ten pióropusz wędruje tutaj, w to miejsce, i przy tańcu wydaje dźwięki. Jest buława, koszyczek. Buława ma szczególne znaczenie, ponieważ uderzenie nią przynosi szczęście przez cały rok. Jeśli krakowianie wierzą w tę tradycję, to trzeba ich uderzać. Niech się cieszą przez cały rok.
A wiara w tę tradycję w Krakowie jest ogromna. Miasto stara się, aby po szopkarstwie, które jest pierwszą polską praktyką wpisaną na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO, wpisać harce Lajkonika - mówi Robert Piaskowski, pełnomocnik prezydenta Krakowa do spraw kultury:
- Pochód Lajkonika jest na dobrej drodze. Na tej samej drodze było szopkarstwo krakowskie. Obydwa te zwyczaje zostały wpisane w 2014 r. na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa.
Myślę, że orszak Lajkonika czeka ten sam los, jest już wpisany, jest w procedurze, więc mamy nadzieję nadzieję, że pochód Lajkonika, z którym Kraków jest tak ściśle kojarzony niebawem się też wyłoni. O konieczności, czy wręcz nieuchronności wpisania pochodu Lajkonika na listę jest także przekonany Michał Niezabitowski, dyrektor Muzeum Krakowa, ale podkreśla jednocześnie, że to wymaga czasu:
- Ja jestem przekonany, że to nie tylko jest szansa. To jest oczywista oczywistość, że tak się stanie. Niestety, te wszystkie działania związane z listami, certyfikatami międzynarodowymi, zwłaszcza w tych trybach Unesco, one są czasochłonne.
To jednak nie zraża krakowskich urzędników, którym marzy się podniesienie rangi nie tylko tego zwyczaju, ale również odgrywania hejnału. Tutaj pierwszym krokiem będą starania, by wpisać tę praktykę na krajową listę.
- Na pewno będziemy w tej sprawie rozmawiać ze strażą pożarną, z hejnalicą. Tak żeby ich zainspirować. Warto, żeby zostało to dostrzeżone też przez gremia związane z Unesco, choćby po to, żeby ta tradycja przetrwała. Że ona jest żywa, że jest potrzebna, że organizuje nasz codzienny rytm i kalendarz naszych codziennych spraw tu, w Krakowie. Że słyszymy ten hejnał w nocy i o poranku i że przez lata był najdłużej nadawanym sygnałem radiowym to jest jakimś fenomenem kulturowym na pograniczu tradycji, legend, zwyczajów miejskich, rytuałów społecznych - mówi Robert Piaskowski.
Co na to Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego? Anna Bocian, rzeczniczka resortu przypomina, jaka jest procedura. "Depozytariusze tradycji wpisanych na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego mogą się ubiegać o wpis na reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Składają w tym celu stosowne oświadczenie woli. Wówczas rada ds. niematerialnego dziedzictwa kulturowego jako organ opiniodawczy przy ministrze kultury i dziedztwa narodowego analizuje raz w roku takie deklaracje i rekomenduje ministrowi określone tradycje. To zwiększa szansę na pozytywną decyzję komitetu" - tłumaczy Anna Bocian.
Nieoficjalnie mówi się, że Lajkonik będzie musiał jeszcze chwilę poczekać. Większe szanse ma teraz np. bartnictwo.
(Magdalena Zbylut-Wiśniewska/sp,ew)
Skontaktuj się z Radiem Kraków - czekamy na opinie naszych Słuchaczy
Pod każdym materiałem na naszej stronie dostępny jest przycisk, dzięki któremu możecie Państwo wysyłać maile z opiniami. Wszystkie będą skrupulatnie czytane i nie pozostaną bez reakcji.
Opinie można wysyłać też bezpośrednio na adres opinie@radiokrakow.pl
Zapraszamy również do kontaktu z nami poprzez SMS - 4080, telefonicznie (12 200 33 33 – antena,12 630 60 00 – recepcja), a także na nasz profil na Facebooku oraz Twitterze.
Zastrzegamy sobie prawo publikacji wybranych opinii.
