"Zbiory z byłej Pruskiej Biblioteki Państwowej w Berlinie przechowywane w Bibliotece Jagiellońskiej - stan i perspektywy badań" - taki tytuł ma wystawa otwarta 1 czerwca w Bibliotece Jagiellońskiej. Oglądamy na niej ponad 50 obiektów - średniowieczne rękopisy, rzadkie autografy pisarzy i naukowców, sztambuchy.
Na wystawie pokazane zostały też średniowieczne rękopisy w języku włoskim i greckim, iluminowane sztambuchy, rzadkie autografy XVIII- i XIX-wiecznych literatów i naukowców, a także obiekty z kolekcji rękopisów, i druków orientalnych.
Przechowywane w Bibliotece Jagiellońskiej zbiory byłej Pruskiej Biblioteki Państwowej w Berlinie to jedna z największych i najcenniejszych niemieckich i europejskich kolekcji bibliotecznych. W wyniku II Wojny Światowej zbiory te trafiły do Krakowa, gdzie od lat 80. XX w. udostępniane są naukowcom z Polski i zagranicy.
Ekspozycja towarzyszy trzydniowej konferencji naukowej, na której po raz pierwszym spotkali się polscy i niemieccy badacze. Ze względu na różnorodność zbiorów dawnej Biblioteki Pruskiej zarówno konferencja, jak i wystawa zostały poświęcone projektom związanym z zbiorami znajdującymi się w sekcji rękopisów - rękopisom tekstowym, z wyłączeniem m.in. muzykaliów i rękopisów kartograficznych, ale z uwzględnieniem druków orientalnych z kolekcji Pandera.
- Pokazujemy prawdziwe "perły+" - mówi dr Monika Jaglarz z Biblioteki Jagiellońskiej. Jak podkreśliła nie jest to wystawa adresowana wyłącznie do specjalistów. "Jej atutem jest to, że badacze wytypowali i opatrzyli komentarzem najcenniejsze i najciekawsze ich zdaniem obiekty. Bardzo zależało nam na tym, żeby te dzieła – bardzo różnorodne – zostały osadzone we właściwym kontekście" – podkreśliła.
W sali wystawowej Biblioteki Jagiellońskiej można zobaczyć m.in. XIII-wieczny, bogato zdobiony rękopis w języku włoskim, rękopisy greckie i staro-cerkiewno-słowiańskie, korespondencję sławnych pisarzy i naukowców, przepięknie ilustrowane sztambuchy m.in. XVII-wieczny z widokiem Krakowa oraz orientalia czyli rękopisy i druki tybetańskie oraz mongolskie.
Zwiedzający zobaczą m.in. bruliony z wierszami Clemensa Brentano, listy, w których niemiecki przyrodnik i podróżnik Aleksander von Humboldt pisze o dziele swojego życia "Kosmosie", listy niemieckiego pisarza, prekursora romantyzmu Jeana Paula oraz dramatopisarza Heinricha von Kleista, w tym ostatni, jaki napisał żegnając się z życiem znany jako "Todesbrief". Jest też bardzo ciekawy XVI-wieczny rękopis z tekstem w języku Azteków – nahuatl, będący spisem ludności, który jak przypuszczają badacze polecił sporządzić hiszpański konkwistador Fernando Cortez.
Wystawę będzie można oglądać m.in. podczas sobotniej Nocy Bibliotek. Dzieła są opatrzone opisami w języku polskim i niemieckim.
Przechowywane w Bibliotece Jagiellońskiej zbiory dawnej Biblioteki Pruskiej w Berlinie to jedna z największych i najcenniejszych niemieckich i europejskich kolekcji bibliotecznych. Jej dzieje obrazują z jednej strony trudną polsko-niemiecką historię, z drugiej strony trwającą już kilkadziesiąt lat współpracę.
W roku 1939 najcenniejszą część zbiorów tej biblioteki przeniesiono do opancerzonej piwnicy Ministerstwa Gospodarki Rzeszy. Począwszy od 1941 r. w obawie przed nalotami bombowymi na Berlin rozpoczęto ewakuację, do której wytypowano w sumie 3 mln druków i 900 tys. jednostek zbiorów specjalnych. Najcenniejsze zbiory złożone w 505 skrzyniach, w tym rękopisy Mozarta, Bacha i Beeethovena, ukryto najpierw w Książu na Dolnym Śląsku, a potem w klasztorze w Krzeszowie. Po zakończeniu wojny i włączeniu Dolnego Śląska do Polski zbiory przejęły władze w Warszawie.
Począwszy od 1946 r. zbiory te przewożone były systematycznie do Krakowa i trafiły do "Jagiellonki" jako centralnej Składnicy Zbiorów Zabezpieczonych – było to 490 z 505 skrzyń. Właścicielem zbiorów jest Skarb Państwa, a Biblioteka Jagiellońska jest jedynie ich depozytariuszem. Aż do końca lat 70. władze państwowe ukrywały fakt, że "Berlinka" znajduje się w Polsce. W maju 1977 r. będąc z wizytą w NRD ówczesny I sekretarz PZPR Edward Gierek podarował wybrane rękopisy Beethovena, Mozarta i Bacha "bratniemu narodowi niemieckiemu". Od 1979 r. zbiory berlińskie zaczęto udostępniać uczonym za uzyskiwanym indywidualnie zezwoleniem ministerialnym. Od lipca 1981 r. po decyzji władz UJ dostęp do nich mają wszyscy zainteresowani badacze. W ciągu ponad 35 lat przeprowadzano wiele badań, których efektem są m.in. katalogi rękopisów oraz monografie.
Wystawa czynna jest tylko do końca czerwca.
Barbara Gawryluk/PAP/wm
