"Musimy odrobić lekcję z XX wieku, a także z tego, co dzieje się dzisiaj. Ukraińcom zaś podziękować za to, że to zło zatrzymali na własnych piersiach." - mówił na antenie Radia Kraków Kultura filozof i religioznawca - prof. Tadeusz Gadacz. Co trwająca w Ukrainie wojna wnosi do refleksji nad człowiekiem? Jaką rolę w rosyjskiej napaści odegrał mit? Jaka jest rola humanistyki i filozofii w obliczu aktów przemocy i niesprawiedliwości zza wschodniej granicy Polski? Z Tadeuszem Gadaczem rozmawiał Tadeusz Marek.
Posłuchaj rozmowy Tadeusza Marka z prof. Tadeuszem Gadaczem
Prof. Tadeusz Gadacz na antenie Radia Kraków Kultura:
?? "Po tym, co się wydarzyło w XX wieku, a szczególnie po tym, co się wydarzyło teraz, wstydzę się człowieczeństwa. »Człowiek« - to nie brzmi dumnie, humanizm umarł. Musimy na nowo się przemyśleć. I sądzę, że te wydarzenia wojenne nas do tego skłaniają, że być może po Ukrainie zacznie się nowy wiek. Ale to musi być wiek DOBROMYŚLNOŚCI - znalazłem to słowo. A zatem musimy bardziej kierować się etyką myślenia.”
?? "Intelekt jest siłą, która zarówno może czynić dobro jak i być siłą niszczycielską […] Grecy pojmowali edukację nie, jako wyłącznie przekaz wiedzy, tylko jako »educere« - czyli podawanie ręki. Jak mówił Sokrates: nauczyciel jest tym, który podaje rękę po to, by wyprowadzić ucznia z ideologii, błędnych przekonań, złudzeń na drogę myślenia. Może wypowiadam się naiwnie ale mam wrażenie, że narody które myślą i czytają nie są skłonne do wojen. Obok uzbrojenia militarnego najwyższy czas zacząć zbroić się umysłowo.”
?? „Jeśli rozum nie prowadzi intelektu to intelekt ma skłonność do łączenia się z namiętnościami i rodzi fanatyzm. Fanatyzm [...] to zintelektualizowana namiętność. Były dwie takie namiętności w XX wieku: czystej rasy i sprawiedliwego społeczeństwa bezklasowego - to był faszyzm i komunizm.”
?? "W trakcie wykładu inauguracyjnego w AGH pokazałem, że wszystkie wydziały AGH kształcą intelekt, natomiast humaniści kształcą rozum. Człowiek żyje zbyt krótko - »vita brevis« - by mógł nabyć kompetencji rozumowych. Dlatego musimy odbyć dookolną drogę poprzez dzieła kultury, literaturę, sztukę, filozofię, psychologię, które dają nam możliwość zmultiplikowania naszego doświadczenia.”
?? "My musimy być ludźmi rozumnymi, czyli empatycznymi. Szczęśliwie w języku polskim słowo »rozum« ma ten sam przedrostek, co »rozmowa«, »rozumienie« i »rozwaga«. Człowiek rozumny to jest ten, który potrafi rozmawiać innymi, potrafi zrozumieć ich położenie i sytuację, w końcu potrafi wczuć się w to położenie po to, by podejmować rozważne decyzje.”
?? Dzisiaj kultura i religia zablokowały nam altruizm. W przeciwieństwie do zwierząt, które w sytuacji zagrożenia życia potrafią się ratować międzygatunkowo, my jesteśmy zdolni do mordu w imię tego, że mamy lepszy mit.”
