Czy za zamachem na Rynku Głównym w Krakowie stały także inne osoby? Śmierć 24-letniego napastnika komplikuje śledztwo i utrudnia ustalenie motywów zbrodni. Prokurator dr Piotr Kosmaty wskazuje na antenie Radia Kraków, że kluczowe będzie sprawdzenie kontaktów sprawcy, jego aktywności w internecie i ewentualnych powiązań z radykalnymi środowiskami. Śledczy muszą ustalić, czy mężczyzna działał jako "samotny wilk", czy ktoś pomagał mu w przygotowaniu ataku.
-
Śmierć 24-letniego sprawcy zamachu na Rynku Głównym w Krakowie utrudni śledczym ustalenie motywów zbrodni i ewentualnych powiązań napastnika z innymi osobami.
-
Prokurator dr Piotr Kosmaty podkreśla, że kluczowe będzie zbadanie aktywności internetowej zamachowca, jego kontaktów oraz możliwych związków z radykalnymi środowiskami.
-
Śledztwo ma wyjaśnić, czy mężczyzna działał jako „samotny wilk”, czy ktoś pomagał mu w przygotowaniu ataku lub nakłaniał go do popełnienia zbrodni.
-
Prokurator ostrzega przed dezinformacją i apeluje o przekazywanie nagrań z zamachu służbom, a także wskazuje na potrzebę przeanalizowania zabezpieczeń Rynku Głównego.
Posłuchaj rozmowy
Zamach w Krakowie. Czy poznamy motywy sprawcy? Prokurator: „To będzie znacznie trudniejsze”
Sobotni zamach na Rynku Głównym w Krakowie pozostawił po sobie nie tylko ofiary i rannych, ale również pytania, na które śledczy będą próbowali odpowiedzieć przez kolejne tygodnie i miesiące. Dlaczego 24-letni mężczyzna zdecydował się zaatakować przypadkowych ludzi? Czy działał sam? Czy ktoś wiedział o jego planach? I czy tragedii można było zapobiec?
W związku ze śmiercią napastnika prokuratura nie będzie mogła uzyskać od niego wyjaśnień, które mogłyby pomóc w odtworzeniu przebiegu przygotowań do zamachu.
Zdaniem dr. Piotra Kosmatego, prokuratora Prokuratury Regionalnej w Krakowie i osoby związanej z Fundacją Sprzymierzeni z GROM, nie przekreśla to jednak możliwości ustalenia przyczyn tragedii.
PilneStrzelanina w Krakowie. Sprawca zmarł w szpitalu
Śmierć napastnika utrudni śledztwo. „Nie będziemy mieli podstawowego źródła dowodowego”
Jak podkreśla prokurator, wyjaśnienia sprawcy mogłyby być jednym z najważniejszych źródeł informacji o jego motywach, przygotowaniach i ewentualnych wspólnikach. Teraz śledczy będą musieli odtworzyć te okoliczności na podstawie innych dowodów.
Na pewno gdyby on żył, mielibyśmy większą szansę dotrzeć do tego, co nim kierowało, czy ktoś mu pomagał, czy ktoś za tym stał. Natomiast powinno być prowadzone i będzie prowadzone śledztwo. Będą wykonywane inne czynności dowodowe, które być może doprowadzą do tego, że będziemy wiedzieli, co nim kierowało, jakie były motywy.
Kosmaty zaznacza, że nawet gdyby napastnik przeżył, nie było gwarancji, że zdecydowałby się współpracować ze śledczymi.
To jest na pewno utrudnione, bo nie będziemy mieli podstawowego źródła dowodowego, jak my to nazywamy, czyli wyjaśnień tego człowieka. Być może nawet by nic nie mówił. Także też moglibyśmy się nic nie dowiedzieć.
Kluczowe znaczenie będą miały zeznania świadków, analiza zachowania sprawcy przed atakiem oraz ustalenie, z kim utrzymywał kontakty.
Prokurator wskazuje, że szczególnie istotne może być dotarcie do osób, które znały 24-latka i miały możliwość obserwowania zmian w jego zachowaniu.
Trzeba przesłuchiwać świadków, ustalać osoby, które go znały. Uważam, że dużo nam odpowie pewne rozeznanie wśród jego znajomych, wśród rodziny. Być może przesłuchanie tych osób pozwoli nam ustalić, czy oni wiedzieli, że on to planował.
To również próba odpowiedzi na pytanie, czy napastnik wcześniej sygnalizował swoje zamiary, czy też przygotowywał atak w całkowitej tajemnicy.
Prokuratura: w Krakowie oddano nawet kilkaset strzałów
Czy zamachowiec był „samotnym wilkiem”? Śledczy muszą zbadać jego otoczenie
Jednym z najważniejszych wątków śledztwa będzie ustalenie, czy mężczyzna działał samodzielnie, czy też pozostawał pod wpływem innych osób.
Dr Kosmaty zwraca uwagę, że w podobnych sprawach konieczne jest sprawdzenie nie tylko bezpośrednich kontaktów podejrzanego, ale również jego aktywności w internecie.
Docieramy do osób, które mogły mieć jakąkolwiek wiedzę, przesłuchujemy ich w charakterze świadków, badamy całą kwestię związaną z cyberprzestrzenią. Proszę pamiętać, że większość dowodów w obecnym czasie przestępstw zgromadzona jest w cyberprzestrzeni.
Analizie mogą zostać poddane między innymi wiadomości tekstowe, połączenia telefoniczne, kontakty internetowe i ewentualna przynależność do radykalnych grup.
Trzeba przeanalizować dokładnie jego aktywność internetową, z kim w internecie współpracował, czy nie należał do jakiejś grupy radykalnej. To jest cały szereg działań, również czynności operacyjno-rozpoznawczych, czyli niejawnych.
Prokurator dopuszcza możliwość, że sprawca był tak zwanym samotnym wilkiem, czyli osobą działającą bez bezpośredniego wsparcia zorganizowanej grupy. Zastrzega jednak, że na obecnym etapie nie można tego przesądzać.
Równie ważne będzie sprawdzenie, czy ktokolwiek pomagał mu w przygotowaniach, nakłaniał go do popełnienia przestępstwa lub kierował jego działaniami.
Czy ktoś mógł podżegać do zamachu? Możliwa odpowiedzialność innych osób
Śmierć bezpośredniego sprawcy nie wyklucza odpowiedzialności karnej innych osób, jeśli śledztwo wykaże ich udział w przygotowaniu lub organizacji ataku.
Dr Kosmaty wyjaśnia, że prawo przewiduje różne formy współdziałania przy popełnieniu przestępstwa.
Śledztwo powinno wykazać, czy jakiś związek, jakieś współdziałanie z tym zdarzeniem i z tym sprawcą miały inne osoby. I oczywiście wówczas jest otwarta kwestia dotycząca ich odpowiedzialności karnej.
W mieszkaniu sprawcy strzelaniny nie było wcześniej interwencji. „Nie było żadnych zastrzeżeń do rodziny”
Możemy mieć do czynienia na przykład z tak zwanymi podżegaczami, którzy go podżegali do tego, twierdzili: „Zrób to”. Możemy mieć do czynienia z pomocnikami, także możemy mieć do czynienia z tak zwanym sprawcą kierowniczym. Natomiast to trzeba dowodowo ustalić najpierw.
Nie oznacza to, że takie osoby rzeczywiście uczestniczyły w zamachu. To możliwe kierunki postępowania, które muszą zostać zweryfikowane na podstawie materiału dowodowego.
Radykalizacja w internecie. „Poczekajmy na dowody”
W przestrzeni publicznej pojawiają się rozmaite hipotezy dotyczące światopoglądu i motywacji napastnika. Niektórzy próbują przypisywać mu skrajnie prawicowe przekonania, inni doszukują się związków z radykalną lewicą.
Zdaniem dr. Kosmatego takie oceny są przedwczesne.
Być może rzeczywiście bardzo ważną rolę odgrywały jego przekonania, czy to takie, czy inne. Natomiast ja jako prokurator wypowiadałbym się dopiero po zgromadzeniu materiału dowodowego, bo już widzimy tę niesamowitą dezinformację, która krąży po sieci.
Poczekajmy na dowody. Ja jako prokurator mogę odpowiadać i bazować na zgromadzonym materiale dowodowym.
Ekspert zwraca uwagę na szerszy problem radykalizacji, której sprzyja jego zdaniem rosnąca polaryzacja społeczna. Coraz silniejsze podziały, zamykanie się w środowiskach o podobnych poglądach i brak gotowości do rozmowy mogą tworzyć warunki sprzyjające ekstremizmowi.
Kosmaty wskazuje również na zagrożenie wykorzystywania takich procesów przez obce służby, które mogą próbować wpływać na podatne osoby i nakłaniać je do przemocy.
Są to jednak jego ogólne uwagi o mechanizmach radykalizacji, a nie potwierdzenie, że właśnie taki proces doprowadził do sobotniego zamachu w Krakowie.
Dezinformacja po tragedii. „Każdy wykorzystuje ją pod siebie”
Prokurator przestrzega także przed rozpowszechnianiem niesprawdzonych informacji o napastniku.
Jako przykład przywołuje pojawiające się w internecie sugestie, jakoby sprawca był związany z Wojskiem Polskim. Według Kosmatego informacje te zostały zdementowane, a ich rozpowszechnianie mogło służyć manipulowaniu opinią publiczną.
Tego typu sprawy już od pewnego czasu powodują, że momentalnie wykorzystywana jest broń w postaci dezinformacji i różne siły, które są nam nieprzychylne, wykorzystują to.
W rozmowie z Radiem Kraków prokurator wyraził przypuszczenie, że część takich przekazów mogła być rozpowszechniana przez podmioty działające zza wschodniej granicy. Nie przedstawił jednak dowodów pozwalających jednoznacznie wskazać ich autorów.
Zwracał jednocześnie uwagę, że w natłoku komentarzy i politycznych interpretacji łatwo stracić z pola widzenia najważniejszy wymiar tragedii.
My, rozmawiając o tej sprawie, cały czas zapominamy chyba o podstawie tej sprawy, czyli o tragedii tych ludzi i o morderstwie, o licznych morderstwach. Każdy wykorzystuje już ją pod siebie.
W jego ocenie dezinformacja staje się narzędziem wpływania nie tylko na wiedzę odbiorców, ale także na ich emocje i sposób postrzegania rzeczywistości.
Nagrania świadków powinny najpierw trafić do śledczych
Sobotni atak został zarejestrowany przez wiele kamer monitoringu oraz telefonów komórkowych. Nagrania mogą pomóc w odtworzeniu przebiegu zamachu, ale ich publikowanie w mediach społecznościowych niesie również określone ryzyko.
Dr Kosmaty apeluje, aby osoby dysponujące takimi materiałami przekazywały je przede wszystkim organom ścigania.
Z doświadczenia jako prokurator zdecydowanie lepiej dla prowadzonego śledztwa jest, jeżeli wszystkie nagrania, które były prowadzone przez osoby postronne, różnego rodzaju zdjęcia, trafią najpierw do organów ścigania, które będą mogły to przeanalizować, które będą mogły to zabezpieczyć jako materiał dowodowy, niż do sieci.
Jak wyjaśnia, przedwczesne ujawnienie niektórych informacji może utrudnić postępowanie, ponieważ osoby ewentualnie zaangażowane w przestępstwo dowiadują się, jakimi dowodami dysponują śledczy.
W niektórych sprawach niestety opublikowanie w sieci pewnych informacji było dla nas niekorzystne, gdyż ewentualne osoby, które były zamieszane w pewne przestępstwo, wiedziały, czym my już dysponujemy.
Dlatego ekspert zachęca świadków do współpracy ze służbami i powstrzymania się od publikowania materiałów, które mogą mieć znaczenie dowodowe.
"Na twarzach mieli wypisane, że walczą o życie". Świadkowie zamachu w Krakowie opowiadają o dramacie na Rynku Głównym
„Wykazali się profesjonalizmem i odwagą”. Prokurator o krakowskich policjantach
W rozmowie z Radiem Kraków dr Kosmaty wysoko ocenił działania funkcjonariuszy, którzy interweniowali podczas zamachu.
Według przywołanych przez niego informacji reakcja policji nastąpiła po około dwóch minutach i kilkunastu sekundach od rozpoczęcia ataku.
To są młodzi policjanci, którzy z tego, co wiem, nie mieli nawet długoletniej służby, a jednak wykazali się bardzo wysokim profesjonalizmem, ale też bardzo dużą odwagą. W związku z powyższym ja jako prokurator nie widzę żadnych zastrzeżeń co do działalności służb w tym momencie.
Szczególne uznanie wyraził dla jednego z rannych funkcjonariuszy, który mimo odniesionych obrażeń zachował opanowanie.
Do końca zachował zimną krew. Widać, że szkolenie ewidentnie wyszło na jaw. Umiał sobie jeszcze pomóc po wykonaniu zadania. Wielki, mówiąc językiem młodzieżowym, szacun.
W ocenie Kosmatego interwencja pokazała znaczenie przygotowania policjantów nie tylko do użycia broni, ale również do podejmowania decyzji w sytuacjach skrajnego zagrożenia.
„Zrobiłem to, czego sam oczekiwałbym od innych”. Profesor Pędziwiatr o ratowaniu rannych w Krakowie
Czy policja potrzebuje zmian w przepisach? „Prawo powinno nadążać”
Sobotnia tragedia otworzyła również dyskusję o tym, czy obecne przepisy dotyczące użycia środków przymusu bezpośredniego i broni palnej są wystarczająco dostosowane do sytuacji, w których funkcjonariusze muszą błyskawicznie reagować na zagrożenie.
Dr Kosmaty przyznaje, że pojawiają się głosy prawników i specjalistów postulujących ponowną analizę obowiązujących regulacji.
Z jednej strony policjanci muszą działać zgodnie z prawem, z drugiej – w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia czas na podjęcie decyzji może być niezwykle krótki.
Pojawiają się już głosy prawników i specjalistów, którzy twierdzą, że należałoby to jednak zrewidować, bo jeżeli na przykład policjant musiałby stosować się idealnie do wszystkich wymogów, to być może zabrakłoby mu czasu do unieszkodliwienia niebezpiecznego przestępcy.
Jednocześnie prokurator przestrzega przed pochopnymi zmianami, które mogłyby prowadzić do nadmiernego rozszerzenia uprawnień służb.
Nie można nigdy wylewać dziecka z kąpielą. Nie możemy iść ze skrajności w skrajność. To wszystko wymaga analiz i ewentualnie podjęcia po tych analizach stosownych decyzji.
Zdaniem eksperta najważniejsze jest wypracowanie rozwiązań, które zwiększą skuteczność interwencji, nie rezygnując z odpowiednich gwarancji prawnych.
Bariery na stałe na Rynku Głównym? Prokurator wskazuje możliwe rozwiązanie
Jednym z najbardziej konkretnych postulatów pojawiających się po tragedii jest wzmocnienie zabezpieczeń wjazdów na Rynek Główny.
Dr Kosmaty uważa, że Kraków powinien przeanalizować rozwiązania stosowane w miastach Europy Zachodniej, gdzie w wielu miejscach publicznych funkcjonują fizyczne bariery chroniące pieszych przed wjazdem samochodów.
Jesteśmy otwartym, przyjaznym miastem i tak powinno być. Natomiast ja sam jako prokurator stawiam przede wszystkim na bezpieczeństwo obywateli i uważam, że powinny być po tym zdarzeniu, na chłodno, pewne spotkania pomiędzy specjalistami i analizy, czy nie należałoby podjąć jeszcze pewnych działań, które to bezpieczeństwo by zwiększyły.
Jako jeden z możliwych kierunków wskazuje ustawienie zapór nie tylko na czas dużych wydarzeń i jarmarków, ale także na dłużej.
Być może są potrzebne te zapory już nie tylko na czas targów, ale być może są potrzebne na stałe, przynajmniej przez pewien czas. Wszystko jest zależne od tego, jak te analizy zostaną przeprowadzone.
Nie jest to jednak rozwiązanie pozbawione problemów. Stałe bariery mogłyby utrudniać dostęp pojazdom ratunkowym, zwłaszcza podczas pożaru lub innego zdarzenia wymagającego szybkiej interwencji.
Kosmaty przyznaje, że takie argumenty muszą zostać uwzględnione.
Zawsze tak będzie. Dlatego powiedziałem: to wymaga daleko idących analiz i przemyślenia.
Uzbrojone patrole i policja municypalna? Pytania o przyszłość straży miejskiej
W dyskusji o bezpieczeństwie Krakowa powraca również temat wyposażenia i uprawnień strażników miejskich.
Podczas sobotniego ataku strażnicy uczestniczyli w działaniach związanych z pościgiem i zabezpieczaniem miejsca zdarzenia. Zdaniem dr. Kosmatego ich postawa zasługuje na uznanie, ale tragedia pokazuje też ograniczenia wynikające z obecnego wyposażenia formacji.
Wspaniale się zachowali. Ścigali tego człowieka, podejmowali czynności, które mogli podjąć. Natomiast pytanie jest, czy oni byli na to przygotowani, jeżeli chodzi o sprzęt.
Ekspert stawia pytanie, jak powinien zachować się strażnik miejski, który jako pierwszy dociera na miejsce ataku uzbrojonego napastnika.
A jak byłaby taka sytuacja, że pierwszy na miejscu jest strażnik miejski? I jak on miałby w takim razie unieszkodliwić tego sprawcę, jeżeli nie posiada broni? To jest też szerokie pole do dyskusji.
W rozmowie pojawił się także temat ewentualnego przekształcenia straży miejskiej w policję municypalną.
Kosmaty nie przedstawia gotowego projektu reformy. Podkreśla, że wymagałaby ona rozmów władz samorządowych, policji oraz przedstawicieli straży miejskiej.
Zachęca również do korzystania z doświadczeń państw, które od lat mierzą się z zagrożeniem zamachami w przestrzeni publicznej.
Podobnie ostrożnie odnosi się do możliwości zwiększenia obecności uzbrojonych patroli na ulicach.
Prawo i państwo powinno zawsze nadążać za zmieniającą się sytuacją. Jeżeli miałoby być to metodą do stworzenia większego bezpieczeństwa dla nas, ale też dla turystów, być może będzie trzeba do tego sięgnąć. Ale to specjaliści powinni się wypowiedzieć.
„Siódmy listopada, godzina piętnasta, będzie czarną datą w historii Krakowa”
Dla dr. Piotra Kosmatego sobotnia tragedia ma również bardzo osobisty wymiar.
Prokurator jest Krakowianinem, miłośnikiem historii miasta. Na Rynku Głównym spędzał czas od dzieciństwa, później jako uczeń, student i dorosły mieszkaniec Krakowa.
Dlatego wydarzenia z 7 listopada postrzega nie tylko jako wyjątkowo poważne przestępstwo, ale również jako moment, który zmieni sposób myślenia mieszkańców o bezpieczeństwie w samym sercu miasta.
Dla mnie siódmy listopada, godzina piętnasta, będzie niestety zapisana czarną datą, jeżeli chodzi o historię naszego miasta. Bo to jest ten Rynek, na którym ja się wychowywałem. Ja się tu urodziłem, ja się tu kształciłem, ja tu pracuję.
Jak wspomina, Rynek Główny przez całe jego życie był przestrzenią spotkań, spacerów i codziennych aktywności, miejscem kojarzonym z otwartością i poczuciem bezpieczeństwa.
Od małego dziecka chodziło się na Rynek z rodzicami, potem samemu w liceum, na studiach, imprezy, kluby i tak dalej. I zawsze był człowiek całkowicie bezpieczny. Tu jednak to już z tyłu głowy pozostanie, szczególnie w młodym pokoleniu.
W jego ocenie zamach pozostawi trwały ślad w zbiorowej pamięci mieszkańców Krakowa.
Nie oznacza to jednak, że miasto powinno zamknąć się na turystów czy zrezygnować ze swojego dotychczasowego charakteru.
I my też będziemy funkcjonować. Jesteśmy pięknym, otwartym miastem. Natomiast historii nie cofniemy i mogę tylko apelować o to, aby wyciągnąć konstruktywne wnioski z tego, co się stało.
Kraków po zamachu. Jak pogodzić otwartość miasta z bezpieczeństwem?
Sobotnia tragedia stawia przed Krakowem pytania wykraczające poza samo postępowanie karne.
Śledczy muszą ustalić, co doprowadziło 24-letniego mężczyznę do popełnienia zbrodni, czy miał wspólników i czy istniały sygnały ostrzegawcze, które można było wcześniej rozpoznać.
Władze miasta i służby będą musiały natomiast rozważyć, czy dotychczasowe zabezpieczenia przestrzeni publicznej są wystarczające.
Co dalej z Rynkiem Głównym po strzelaninie? Kraków rozważa dodatkowe zabezpieczenia
Stałe zapory, większa obecność uzbrojonych funkcjonariuszy, zmiany uprawnień straży miejskiej czy nowe procedury reagowania na zagrożenia to rozwiązania, które wymagają zarówno oceny skuteczności, jak i analizy kosztów oraz konsekwencji dla codziennego funkcjonowania miasta.
Dr Kosmaty przekonuje, że najważniejsze jest wyciągnięcie wniosków bez ulegania emocjom i bez podejmowania pochopnych decyzji.
Jednocześnie przypomina, że Kraków nadal powinien pozostać miastem otwartym, przyjaznym mieszkańcom i turystom.
