Wtorek, 17 lis 7 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Polacy często mówią o konstytucji. Ale czy naprawdę kierują się jej wartościami?

Czy obywatele ufają instytucjom państwa? Czy wartości konstytucyjne mają znaczenie, gdy szukają pomocy w sądzie lub urzędzie? Naukowcy z sześciu europejskich krajów, pod kierownictwem Uniwersytetu Jagiellońskiego, tworzą narzędzie, które ma pomóc odpowiedzieć na te pytania. „Nie chodzi nam nawet o wiedzę i znajomość konstytucji. Chodzi nam właśnie o świadomość konstytucyjną” – mówi prof. Monika Florczak-Wątor. Wyniki badań mogą również pomóc zrozumieć problemy z praworządnością w Unii Europejskiej.

Siedziba Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie, 17 bm. gdzie ma odbyć się Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego, obrady mają dotyczyć wniosków o uchylenie immunitetu Bogdana Święczkowskiego, a także – w jednym przypadku – o wyrażenie zgody na jego zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie. Fot. PAP/Piotr Nowak
Siedziba Trybunału Konstytucyjnego w Warszawie. Fot. PAP/Piotr Nowak

Z rozmowy dowiesz się:

  • Dlaczego znajomość konstytucji nie musi oznaczać kierowania się jej wartościami w codziennym życiu.

  • Jak naukowcy z sześciu europejskich krajów chcą badać świadomość konstytucyjną obywateli.

  • W jaki sposób mieszkańcy i organizacje pozarządowe mogą uczestniczyć w tworzeniu indeksu.

  • Jak wyniki badań mogą pomóc zrozumieć problemy praworządności i funkcjonowania demokracji.

Posłuchaj audycji

Czy Polacy kierują się konstytucją w codziennym życiu?

Konstytucja regularnie pojawia się w debacie publicznej. Powołują się na nią politycy i obywatele, szczególnie podczas sporów o funkcjonowanie państwa. Nie wiadomo jednak, na ile wartości konstytucyjne są rzeczywiście obecne w świadomości społecznej i wpływają na codzienne zachowania.

Właśnie to chcą zbadać naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego, którzy kierują projektem realizowanym we współpracy z instytucjami i organizacjami z sześciu krajów: Polski, Francji, Czech, Słowacji, Włoch i Węgier.

– Chcemy zbadać, na ile konstytucja jest ważna dla obywateli i na ile w codziennych procesach decyzyjnych kierują się właśnie tym aktem prawnym. Wbrew pozorom takie badania dotychczas nie były prowadzone – wyjaśnia prof. Monika Florczak-Wątor z Centrum Interdyscyplinarnych Studiów Konstytucyjnych UJ.

Badacze nie zamierzają sprawdzać wyłącznie znajomości przepisów. Interesuje ich szersze pojęcie porządku konstytucyjnego, obejmujące również zasady wynikające z orzecznictwa sądów, praktyki ustrojowej i interpretacji prawa.

Przykładem jest zasada ochrony zaufania obywateli do państwa, która nie została wprost zapisana w konstytucji, ale została wyprowadzona z jej przepisów.

Prof. Andrzej Zoll: „Trybunał został zniszczony”. Mocne słowa o prezydencie i Glapińskim

Jacek Bańka

 

Jak zmierzyć społeczne zakorzenienie konstytucji?

Międzynarodowy zespół pracuje nad stworzeniem indeksu społecznego zakorzenienia konstytucji. Ma on pokazać, jak wartości konstytucyjne funkcjonują w praktyce, a nie tylko w przepisach.

– Chcemy zobaczyć, jak konstytucja funkcjonuje w życiu. Że nie jest tylko zwykłą literą prawa, zapisaną gdzieś formalnie, ale żywym odbiciem świadomości ludzi – tłumaczy dr Grzegorz Bryda z Instytutu Socjologii UJ.

Badania obejmują trzy obszary: funkcjonowanie prawa, praktykę działania instytucji i procedur administracyjnych oraz świadomość społeczną obywateli. Naukowcy sprawdzają między innymi, jak działają sądy i inne instytucje, do których ludzie zwracają się po pomoc.

Ważną częścią projektu jest udział samych obywateli. Są oni angażowani nie tylko w badania ankietowe, lecz także w tworzenie i doskonalenie narzędzia badawczego. Współpracują przy tym naukowcy, organizacje pozarządowe i przedstawiciele różnych grup społecznych.

W projekcie przeprowadzono już między innymi wywiady z przedstawicielami grup zmarginalizowanych. Obecnie prowadzone są badania ankietowe we wszystkich sześciu krajach oraz konsultacje dotyczące opracowywanego indeksu.

 

Co badania UJ powiedzą o demokracji i praworządności?

Indeks nie ma być kolejnym rankingiem państw, podobnym do zestawień dotyczących poziomu demokracji czy korupcji. Jego zadaniem będzie przede wszystkim pokazanie, co wpływa na świadomość konstytucyjną obywateli i jakie czynniki mogą ją wzmacniać lub osłabiać.

– Mam nadzieję, że ten indeks będzie miał znaczenie w badaniu między innymi problemów praworządnościowych w Unii Europejskiej. Wiedza na temat tego, co buduje świadomość konstytucyjną, a co ją osłabia, to wiedza, której jeszcze nie mamy – podkreśla prof. Florczak-Wątor.

Wyniki będzie można również zestawiać z innymi badaniami europejskimi, w tym z Europejskim Sondażem Społecznym. Dzięki temu naukowcy chcą lepiej zrozumieć związki między wartościami wyznawanymi przez obywateli, funkcjonowaniem demokracji a społecznym zakorzenieniem konstytucji.

Na 30 listopada zaplanowano seminarium poświęcone pierwszym doświadczeniom i wynikom badań ankietowych. Ostateczna wersja indeksu ma być gotowa w 2027 roku.

Powiązane

  • Prof. Andrzej Zoll: „Trybunał został zniszczony”. Mocne słowa o prezydencie i Glapińskim

    Jacek Bańka

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Nowe informacje o stanie zdrowia strażaka, który osłonił żonę przed kulą. Strażacy zbierają na leczenie

    Magdalena Zbylut-Wiśniewska

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Polacy często mówią o konstytucji. Ale czy naprawdę kierują się jej wartościami?

  • Ostatnie spotkanie Akademii Filmowej Festiwalu NNW w Krakowie. Wyświetlony zostanie wyjątkowy dokument

  • III Festiwal Miejsc i Podróży GEOGRAFICA

  • Jeden parkomat to za mało? Spór o płatne parkowanie w centrum Tarnowa

  • Rewolucja w Strefie Czystego Transportu w Krakowie. SCT tylko w centrum miasta

  • Od długów do bezdomności. W Krakowie blisko 2 tysiące osób nie ma własnego dachu nad głową