Modlitwa za człowieka, który odebrał życie innym, nie oznacza usprawiedliwienia jego zbrodni. Ojciec Jacek Prusak uważa jednak, że sposób zorganizowania mszy w Bazylice Mariackiej był błędem duszpasterskim. W rozmowie z Radiem Kraków tłumaczy, dlaczego chrześcijanie nie mogą rozstrzygać o wiecznym losie drugiego człowieka i co budzi jego zdziwienie w reakcjach części katolików.
Czego dowiesz się z rozmowy:
Modlitwa za sprawcę nie oznacza usprawiedliwienia zbrodni. Ojciec Jacek Prusak przypomina, że chrześcijaństwo nakazuje modlitwę także za grzeszników. Nie oznacza to zrównania sprawcy z ofiarami.
Msza w Bazylice Mariackiej była błędem duszpasterskim. Zdaniem jezuity problemem nie była sama modlitwa, lecz sposób jej zorganizowania. Nie przygotowano wiernych na taką intencję, a nabożeństwo odbyło się jeszcze przed pogrzebami ofiar.
Kościół nie rozstrzyga, kto jest potępiony. Prusak podkreśla, że choć Kościół ogłasza świętych, nie orzeka o wiecznym potępieniu konkretnych osób. Ostateczny osąd pozostawia Bogu.
Sprawca zbrodni również ma prawo do pochówku. Jezuita krytycznie ocenia pomysł symbolicznego karania zmarłego przez utrudnianie jego pochówku. Jego zdaniem możliwe byłoby anonimowe pochowanie prochów po kremacji.
Oburzenie katolików stawia pytanie o istotę chrześcijaństwa. Prusak rozumie sprzeciw wobec sposobu zorganizowania mszy, ale dziwi go odrzucanie samej modlitwy za sprawcę. Pyta, czy taka postawa jest zgodna z zasadami wyznawanej wiary.
Posłuchaj rozmowy Piotra Łęgowskiego z o. Jackiem Prusakiem.
Czy duchowny może odprawić mszę za osobę zmarłą, nawet jeśli dopuściła się takiego czynu? Do dziś wszyscy pamiętamy, co wydarzyło się na Rynku w Krakowie. Sprawca odebrał życie wielu osobom, w tym członkom własnej rodziny.
Może odprawić mszę za każdą osobę, jeśli uzna, że jest to duszpastersko wskazane. Po pierwsze dlatego, że nie odprawiał jej tylko za sprawcę, ale za całą rodzinę – za niego i za ofiary z jego najbliższej rodziny. To była msza za rodzinę, a on był częścią tej rodziny. Oczywiście nie mógł modlić się w taki sam sposób za niego jak za tych, którym odebrał życie.
Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie
Musimy jednak pamiętać, że kiedy Jezus umierał na Golgocie, umierał w towarzystwie dwóch przestępców, którzy nie byli kieszonkowcami, bo w przeciwnym razie nie zostaliby skazani na karę śmierci przez ukrzyżowanie. A jeden z nich jest pierwszym świętym chrześcijaństwa. Nie jest więc tak, że jako chrześcijanie mamy prawo w imieniu Boga, za Boga, decydować o życiu wiecznym innych ludzi.
Ponieważ była to inicjatywa jednego księdza, nieuzgodniona nawet na poziomie parafii, już nie mówiąc o krakowskiej kurii, wzbudziła emocje. Przekaz był trochę taki, jakbyśmy modlili się za sprawcę, jak gdyby nic złego się nie stało.
Tymczasem modlimy się za niego, prosząc o Boże miłosierdzie, ale nie wydajemy werdyktu o tym, co go czeka. Dla wszystkich tych, którym odebrał życie, prosimy o radość życia wiecznego dla nich. Modlitwa jest także za grzeszników. Nie tylko za tych, którzy przeszli przez życie w porządku i którym możemy być wdzięczni za to, co wnieśli do naszego życia czy do życia innych ludzi. Tym bardziej że za niego nie ma kto bezpośrednio się modlić. Zabił najbliższych. Nie wiadomo, jak dalsza część jego rodziny w ogóle reaguje na tę sytuację. A to nie oznacza, że on przestał istnieć z perspektywy wiary chrześcijańskiej.
W tym sensie rozumiem gest tego księdza. Szkoda jednak, że najpierw tego nie wyjaśniono, że doszło do sytuacji, która ludzi zbulwersowała.
Historie cichych bohaterów tragedii na Rynku Głównym: Wiedzieli, że mogą oberwać. Robili to, co potrafili
"Ale to dalej był człowiek"
A może po prostu zabrakło wyczucia? Może nie należało nadawać temu wydarzeniu rozgłosu? Jak w Ewangelii według świętego Mateusza, gdzie Jezus zachęca do modlitwy w ukryciu, w swojej izdebce, jak mówi ewangelista.
Nie jest tak, że nawet za takiego sprawcę można modlić się tylko w ukryciu. Msza nie może być mszą w ukryciu. Nie ma mszy w ukryciu. Msza jest zawsze wydarzeniem publicznym. Więc, że problem nie polega na tym, że nie wolno było tego zrobić, tylko na tym, że zostało to źle zrobione. Wierni i opinia publiczna nie byli na to przygotowani. Ale nie było przestępstwem to, że ksiądz modlił się także za sprawcę, prosząc o Boże miłosierdzie dla niego. Co nie oznacza, że nie ponosi on odpowiedzialności za to, co zrobił.
Każdy katolik wie, a przynajmniej powinien wiedzieć, że kiedy Kościół kanonizuje świętych, mówi, kto jest w niebie. Ale Kościół nie ma władzy ani prawa orzec, kto jest potępiony. I nigdy tego nie zrobił w przypadku osób, które w znacznie większej skali odbierały innym życie, pozostawiając tajemnicę ich dalszego losu Panu Bogu. Myślę więc, że ten ksiądz po prostu uważał, że chodzi o rodzinę skrzywdzoną przez jednego z jej członków.
„Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom
Za tych, którzy zginęli, wszyscy się modlą, palą znicze, ciepło ich wspominają. Ten człowiek nie będzie przez nikogo tak wspominany, bo teraz nawet nie wiadomo, czy ktoś go pochowa. Ale to był dalej człowiek. Pozostawienie go w takim zawieszeniu, jakby miała to być teraz dla niego kara... Można tak myśleć po ludzku, tylko że nie jest to myślenie z perspektywy Ewangelii. Co, mówię jeszcze raz, nie oznacza zrównania sprawcy z ofiarami.
Błąd polegał na tym, że podczas jednej mszy modlono się w takim zakresie za nich wszystkich - bez rozróżnienia, kto komu zadał cierpienie. Myślę, że na tym polegał błąd duszpasterski, a nie na tym, że nie można się publicznie modlić, także podczas mszy świętej, za kogoś takiego jak ten młody człowiek, który zrobił to, co zrobił.
Zwrócił na to uwagę także Edward Augustyn, publicysta „Tygodnika Powszechnego”, w rozmowie z Radiem Kraków. Zauważył, że może istnieć ryzyko pojawienia się osób chętnych do naśladowania zbrodniarza. Dlatego powinno się unikać nagłaśniania tego typu nabożeństw czy miejsca pochówku. Jak ojciec patrzy na te słowa?
Nie obawiałbym się tego aż tak bardzo. Uważam, że na przestępcę nie działa to, że później ktoś będzie się za niego modlił. Bo gdyby on o tym wiedział i wyciągał z tego konsekwencje, to w życiu nie zrobiłby tego, co zrobił. Gdyby rzeczywiście chodziło mu o to, jak na jego motywy i późniejsze działania patrzy Pan Bóg, to myślę, że byłoby to coś innego.
Tutaj błąd był duszpasterski. Czym innym byłaby modlitwa za tego sprawcę w późniejszym czasie, po tym, jak odbędą się pogrzeby ofiar, w tym także pogrzeby jego najbliższych członków rodziny, których pozbawił życia. Właśnie na tym polegał błąd duszpasterski.
Pomagali ofiarom zamachu w Krakowie. Ratownicy, medycy i przechodnie zostaną uhonorowani
Ale nie zgadzam się z moim kolegą, którego szanuję, że jest to jakaś furtka dla przyszłych sprawców, którzy w ten sposób będą jeszcze nagłaśniani. Nie wiadomo, jak będzie wyglądał pochówek tego człowieka. Musi być jakoś pochowany, bo to są prawa ludzkie. Ludzie nie zostawiają zmarłych na ulicy.
Teraz nie wiadomo, czy ktoś z rodziny będzie zainteresowany jego pochówkiem, czy nie. Prezydent też nie jest zainteresowany. Chciałby przekazać jego ciało Collegium Medicum na cele naukowe, ale Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego musi wyrazić na to zgodę.
A wystarczyłoby, żeby jego prochy zostały anonimowo złożone w grobie po kremacji i nie byłoby problemu. Tylko że jest to teraz pewna forma odreagowania złości. Bo nie żyje, bo nie można go w inny sposób ukarać. No to karzmy go symbolicznie w taki sposób. Tylko że w taki symboliczny sposób my jego już nie karzemy.
Pozostaje otwarte pytanie, czy zachowujemy się zgodnie z duchem Ewangelii, czy nie. Dlatego, mówię jeszcze raz, z perspektywy chrześcijańskiej nie do nas należy ocenianie, co się komu należy, jeśli chodzi o życie wieczne.
"Pomimo ran, pomimo widma śmierci – nie cofnęli się". Hołd dla policjantów w Krakowie
"Modlitwa nie jest tylko za sprawiedliwych"
Właśnie, zgodnie z duchem Ewangelii. A może to gdzieś w nas drzemie, w historii naszego kraju i Kościoła katolickiego, i teraz nagle się obudziło? Przecież kiedyś duchowni, proboszczowie nie udzielali zgody na odprawianie mszy za osoby, które na przykład odebrały sobie życie. Czasami nie pozwalali nawet na pochowanie ich na cmentarzach parafialnych. Czy coś się w tej kwestii zmieniło?
Zmieniło się. Osób, które odebrały sobie życie, zwłaszcza jeśli wiemy, że cierpiały, nie traktujemy już tak, jakby to była jakaś fanaberia...
Czy przyczyną mogła być na przykład choroba?
To mogła być choroba, to bardzo często jest choroba. Większość osób odbierających sobie życie cierpi w sposób kliniczny. Chociaż nie wszystkie samobójstwa muszą być czy są powiązane z chorobą. Ale bez względu na to, czy była to choroba, czy nie, sam fakt odebrania sobie życia nie jest już tak jednoznacznie negatywnie oceniany przez Kościół, jak był kiedyś.
Bo to wtedy dotykało nie tylko samą osobę, która w taki sposób odebrała sobie życie, ale także jej najbliższych. Była to również stygmatyzacja najbliższej rodziny, która się wstydziła, która nie mogła przyjść i pomodlić się nad grobem zmarłego członka rodziny, bo go tam nie było, bo nie mógł tam być pochowany.
Historie cichych bohaterów tragedii na Rynku Głównym: Wiedzieli, że mogą oberwać. Robili to, co potrafili
Na szczęście dorastamy do większego wyczucia złożoności tych różnych sytuacji. Tu nie chodzi o to, żeby zrównywać sprawcę z ofiarami, tylko jeszcze raz: modlitwa nie jest tylko za sprawiedliwych, ale także za grzeszników.
Trochę więc dziwią mnie te reakcje katolików. Rozumiem, że mogą mieć pretensje o to, że wydarzenie nie było przygotowane. Była to trochę nieprzemyślana inicjatywa. Ale jeśli oburzają się na sam fakt, że podczas mszy modlimy się także za takich ludzi, to moje pytanie pozostaje otwarte: czy to jeszcze jest chrześcijaństwo? Czy ta religia nie kojarzy im się z czymś innym i czy nie pomylili jej z czymś innym?