Środa, 18 lis 9 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Czy odmowa pochówku może być karą za zbrodnię? Prof. Tadeusz Gadacz o godności człowieka

Grzebanie zmarłych to jeden z najstarszych rytuałów ludzkości, obecny w kulturach na długo przed narodzinami chrześcijaństwa. Sposób, w jaki traktujemy zmarłych, wiele mówi o nas samych. Czy zamachowiec zasłużył na pogrzeb? A może powinniśmy zapytać, czy mamy prawo mu go odmówić? "W zasadzie możemy powiedzieć, że religia zaczęła się od momentu, w którym zaczęto grzebać pierwszych zmarłych" – tłumaczył w Radiu Kraków profesor Tadeusz Gadacz, filozof i religioznawca. W rozmowie o kontrowersjach wokół pochówku sprawcy zamachu w Krakowie przypominał, że od zbrodni trzeba oddzielić człowieczeństwo i godność

Czy odmowa pochówku może być karą za zbrodnię? Prof. Tadeusz Gadacz o godności człowieka
Zdjęcie ilustracyjne Pexels

Czego dowiesz się z rozmowy:

1. Prawo do pochówku nie zależy od popełnionych czynów. Profesor Tadeusz Gadacz podkreśla, że nawet największa zbrodnia nie odbiera człowiekowi godności. Od oceny czynu należy oddzielić szacunek dla zmarłego.

2. Grzebanie zmarłych to jeden z najstarszych rytuałów ludzkości. Zdaniem filozofa początki religii wiążą się właśnie z pochówkiem zmarłych. W chrześcijaństwie jest to także jeden z uczynków miłosierdzia.

3. Decyzja prezydenta Krakowa zszokowała profesora. Gadacz krytykuje pomysł przekazania ciała zamachowca na cele naukowe bez wyrażonej przez niego za życia zgody.

4. Czy odmowa pochówku może być formą zemsty? Filozof nie wyklucza takiego motywu, ale zaznacza, że nie chce przypisywać go prezydentowi Krakowa. Przypomina też dawne praktyki grzebania samobójców pod murami cmentarzy.

5. Żyjemy w czasach postetyki i osłabienia więzi społecznych. Według Gadacza coraz bardziej przyzwyczajamy się do przekraczania norm moralnych. Zwraca też uwagę, że dramatyczne akty przemocy mogą wiązać się z wykorzenieniem człowieka ze wspólnoty.

Posłuchaj rozmowy Piotra Łęgowskiego z prof. Tadeuszem Gadaczem

Panie profesorze, kiedy słyszy pan, że miasto nie chce zorganizować pogrzebu, choć zobowiązuje je do tego nawet prawo, jeśli rodzina nie zgłosiła się po ciało, to co pan sobie myśli?

Myślę, że naruszane jest podstawowe prawo, także chrześcijańskie, bo jeden z uczynków miłosierdzia względem ciała mówi: „Umarłych pogrzebać”. Wiemy, że grzebanie zmarłych jest najstarszym rytuałem religijnym. W zasadzie możemy powiedzieć, że religia zaczęła się od momentu, w którym zaczęto grzebać pierwszych zmarłych.

Nie rozumiem decyzji prezydenta Krakowa, dlatego że czasami zdarza się, iż ludzie postanawiają oddać swoje ciało do celów naukowych. Pamiętam takie zdarzenie, dość głośne swego czasu. Ojciec Innocenty Maria Bocheński, dominikanin, wybitny logik, profesor, tak zdecydował i oddał swoje ciało do anatomicum. Ale taką wolę musi wyrazić sama osoba.

Co stanie się z ciałem zamachowca? Jest opinia prawna. Decyzja nie należy do prezydenta Krakowa

Ola Sobczak

 

Za życia.

O ile wiemy, zamachowiec z Krakowa takiej woli nie wyraził, a zatem nikt nie ma prawa decydować za niego i traktować go w sposób przedmiotowy. Nie chcę używać brzydkiego słowa „śmieć”, ale nie można traktować go jak śmiecia, którego władze Krakowa chcą się pozbyć, bo nie bardzo wiedzą, co z nim zrobić. Na szczęście ktoś z rodziny się zgłosił i taki pochówek się odbędzie.

 

Zdecydowanie ostrych słów użył także publicysta Tomasz Terlikowski, który we wpisie internetowym napisał, że "miarą naszego człowieczeństwa i naszej cywilizacji jest szacunek dla zmarłych i ich ciał. Ta zasada wyrasta z pamięci, że choć człowieka już nie ma, to jego ciało pozostaje ostatnim świadectwem jego godności. A więc żaden czyn, żadna największa zbrodnia nie odbiera mu tej godności i związanych z nią fundamentalnych praw, w tym prawa do godnego pochówku. A z perspektywy chrześcijańskiej – dodaje – także modlitwy za zmarłego. W kraju katolickim chyba powinna być zgoda w tej kwestii. Czy jest?

Absolutnie tak. Całkowicie zgadzam się z redaktorem Terlikowskim. Jednak nie rozumiem, jeszcze raz mówię, decyzji prezydenta Krakowa, ponieważ nie wiemy do końca, jakie motywy kierowały tym młodym mordercą, w jakiej sytuacji się wychowywał, rozwijał, kształcił, co wpłynęło na jego decyzje i w jakich pozostawał relacjach z rodziną, z bliskimi. Dowiemy się tego być może po jakimś czasie, ale nie można traktować tego przypadku w ten sposób, że ponieważ zamordował, to powinniśmy go za to ukarać. Nie pogrzebać?

Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

Warto przypomnieć, że kiedyś samobójców chowano pod murami cmentarnymi jako wyraz kary, a właściwie pogardy dla ich własnej decyzji. Na szczęście znajdujemy się dzisiaj w zupełnie innym miejscu.

Patrząc z perspektywy religii, nie nam w gruncie rzeczy oceniać postawę tego młodego człowieka. Co innego oczywiście kwestia prawa i samej zbrodni, ale od zbrodni trzeba oddzielić człowieczeństwo i godność. Tak jak napisał redaktor Terlikowski.

 

Chyba wszystkie kultury i cywilizacje w historii, które już przeszły do historii, cechowało takie podejście do zmarłych i godne grzebanie ich ciał, nawet nie wspominając o religiach. Skąd więc takie podejście u nas? Mam nieodparte wrażenie, że to może być jakiś rodzaj zemsty na człowieku, który już nie może być osądzony za życia.

Niewykluczone, że takie były motywy tej decyzji. Nie chcę ich przypisywać panu prezydentowi, ale przyznam, że jego wstępna decyzja mnie zszokowała.

 

Jezuita Grzegorz Kramer również w mediach społecznościowych powiedział, że jest zdziwiony i zasmucony, że w kraju, w którym na każdym katolickim pogrzebie, jak też pan profesor wspomniał, słyszymy o wypełnianiu chrześcijańskiego obowiązku pogrzebania ciała ludzkiego, i w którym wielu z nas już w dzieciństwie uczyło się uczynków miłosierdzia względem ciała, jeśli korzystaliśmy z nauk Kościoła, gdzie wyraźnie jest napisane „Umarłych pogrzebać”, tak wielu z nas mówi, że zamachowcowi pogrzeb się nie należy. Znowu zapytam: taki rewanż? Skąd to się bierze w nas samych?

W mojej ostatniej monografii pisałem o relacji między myśleniem a złem, że właściwie znaleźliśmy się jako ludzkość w czasach postetyki, która nie oznacza, że normy moralne nie istnieją, ale zaczynamy się przyzwyczajać do ich przekraczania i łamania. To są czasy bez wstydu. I być może właśnie w czasach bez wstydu ludzie łamią podstawowe reguły i zasady, które są nienaruszalne.

"Kim jest człowiek?". Kardynał Ryś z poruszającym apelem po zamachu w Krakowie

Radio Kraków

 

Już na zakończenie dodam, że sprawa będzie miała swój finał, o czym też pan profesor powiedział. Otóż zgłosił się członek rodziny i ta informacja została także potwierdzona przez Radio Kraków. W Prokuraturze Krajowej śledczy nie ujawniają, o którego członka rodziny chodzi. Zgłosił się po ciało, więc jest ogromna szansa, że zwłoki zostaną pochowane godnie. To po pierwsze. Ale procedury też trwają. Na razie ciało nie zostanie wydane, ponieważ prokuratorzy zamierzają zlecić dodatkowe badania. A jak pan patrzy szerzej, panie profesorze, na to, co stało się kilkanaście dni temu, i na to, jak my sami zareagowaliśmy jako społeczeństwo, to ma pan pozytywne myśli? Czy wydarzyło się coś, po czym nie da się już wrócić do sytuacji, która była wcześniej?

Takich zdarzeń nie da się odwrócić. Musimy je dźwigać, ponieważ, jak kiedyś Hannah Arendt, zastanawiając się nad kwestią zła, odwołała się do nowotestamentalnego pojęcia skandalon, które jest tłumaczone jako „przeszkoda”, a w gruncie rzeczy oznacza, że tego rodzaju zło jest przeszkodą zarówno do zapomnienia, jak i przebaczenia. Po prostu musimy z tym żyć.

Zwrot w sprawie pochówku zamachowca z Krakowa. Zgłosił się ktoś z rodziny

Ola Sobczak

Chciałbym zwrócić uwagę na coś innego - tego rodzaju zachowania pojawiają się tam, gdzie człowiek wykorzenia się ze wspólnoty społecznej, z więzi. O tym powinniśmy pomyśleć.

Komentarze

Powiązane

  • Historie cichych bohaterów tragedii na Rynku Głównym: Wiedzieli, że mogą oberwać. Robili to, co potrafili

    Renata Radłowska

  • Od samotności do ekstremizmu. Jak algorytmy wciągają młodych ludzi w świat przemocy?

    Łukasz Sobieszkoda

  • Ślady po kulach powinny przypominać o tragedii? Kraków przed trudną decyzją

    Ola Sobczak

  • Prezydent Krakowa szuka „cichych bohaterów” sobotniego ataku. Apeluje do mieszkańców o pomoc

    Radio Kraków

  • „Czy to jeszcze jest chrześcijaństwo?”. O. Jacek Prusak o oburzeniu po mszy za sprawcę zamachu

    Piotr Łęgowski

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Nowe informacje o stanie zdrowia strażaka, który osłonił żonę przed kulą. Strażacy zbierają na leczenie

    Magdalena Zbylut-Wiśniewska

  • Zwrot w sprawie pochówku zamachowca z Krakowa. Zgłosił się ktoś z rodziny

    Ola Sobczak

  • Zwrot w sprawie spopielarni zwłok pod Tarnowem. NSA przyznał rację inwestorowi, a w tle... referendum

    Bartłomiej Maziarz

Najnowsze

  • Spór o pochówek zamachowca. Jakub Kosek proponuje nowe zasady pogrzebów organizowanych przez miasto

  • Łukasz Gibała nie zmienia zdania: Bez gwarancji finansowania nie wydamy kolejnych pieniędzy na metro

  • Rok więzienia w zawieszeniu dla byłego prezesa spółki Nova. Krzysztof K. skazany za spowodowanie wypadku

  • W Wadowicach powstanie nowoczesna oczyszczalnia ścieków

  • Wadowickie Centrum Kultury przejdzie metamorfozę. Jest pozwolenie na budowę

  • Tomasz Stańko wśród nominowanych do Grammy. Historia, która wciąż brzmi