Kardynał Ryś o papieżu Franciszku: Był krytykowany za to, co o nim napisano

Kardynał Grzegorz Ryś w rozmowie z Radiem Kraków wspomina osobiste spotkania z papieżem Franciszkiem, jego prostotę, poczucie humoru i wrażliwość na drugiego człowieka. Podkreśla, że Franciszek był głębokim teologiem, a jego pontyfikat często oceniano na podstawie medialnych interpretacji, zamiast rzeczywistych wypowiedzi i dokumentów. Zdaniem kardynała papież chciał Kościoła otwartego, wychodzącego do ludzi, a nie skupionego na zachowaniu dotychczasowego stanu rzeczy. Ryś zwraca również uwagę na ciągłość między pontyfikatami Franciszka i Leona XIV oraz potrzebę dalszego realizowania reform zapoczątkowanych przez poprzednika.

Pierwsze spotkanie z papieżem Franciszkiem

Kiedy ksiądz kardynał po raz pierwszy spotkał Jorge Bergoglia, papieża Franciszka?

Spotkałem go podczas Światowych Dni Młodzieży w Krakowie. Wspominam to z radością. Kiedy papież przyjechał do Krakowa, nie miałem szczęścia, bo nie mieszkałem w kurii. Ci, którzy tam mieszkali albo urzędowali, mieli przepustki i swobodny dostęp do Ojca Świętego. Ja miałem przepustkę dla organizatorów i biskupów, ale ona nie uprawniała mnie do wejścia do kurii.

Po dwóch czy trzech dniach pobytu papieża w Krakowie zacząłem się czuć jak wikary, który uciekł z plebanii, kiedy zaczęła się wizytacja. Wszyscy mieli możliwość spotkania z papieżem, a ja jeszcze nie. Podzieliłem się tym z kardynałem Stanisławem. Powiedziałem, że gdyby była taka szansa, chciałbym się chociaż przywitać z Ojcem Świętym.

Kardynał kazał mi przyjść. To było chyba w piątek, po Drodze Krzyżowej. W końcu, po przejściu przez wszystkie zabezpieczenia, dotarłem do sali okna papieskiego. Ojciec Święty właśnie rozmawiał z młodymi ludźmi zgromadzonymi pod oknem. Czekaliśmy, aż skończy.

Kiedy zszedł z podium, kardynał mnie przedstawił. Powiedział, że jestem biskupem pomocniczym, historykiem Kościoła. W końcu dodał: „Grzegorz”. Papież Franciszek spojrzał mi w oczy i zapytał: „Oświeciciel?”. Odpowiedziałem: „Nie, Wielki”. A on na to: „Che umiltà!” – „Co za pokora!”.

To był nasz pierwszy dialog w życiu. Chyba nie wypadłem najlepiej. Ale było to bardzo sympatyczne.

A późniejsze spotkania? Co księdzu kardynałowi dały? Kiedyś powiedział ksiądz, że nie chce krytykować papieża, tylko chce go słuchać.

Nie widziałem miejsca na tę krytykę. Nie widziałem ku niej tytułu. Papież miał przy sobie poważnych, wielkich, doświadczonych kardynałów, ogromnie ważnych ludzi. Ja nie należałem do tego grona. Byłem cztery rzędy niżej. Ministrant.

Ale kilka razy w życiu byłem u niego w mieszkaniu. Rozmawialiśmy o rzeczach ważnych dla mnie, czasami dla niego, bo zdarzało się, że sam o coś pytał.

Natomiast przekonałem się do niego po Evangelii gaudium. To do dzisiaj jeden z kierunkowych dokumentów Kościoła. Papież Leon powiedział, że trzeba go na nowo czytać. Niczego z tego tekstu nie odwołał, tylko wskazał na potrzebę pogłębionej refleksji i kontynuacji.

W tym dokumencie i kilku następnych zobaczyłem Franciszka jako głębokiego teologa. Po Benedykcie XVI pojawiały się pytania: co to za teolog? Oczywiście Franciszek nie był Benedyktem XVI. Ale nigdy nie pisał rzeczy, które byłyby jedynie praktycznymi wskazówkami, bez głębokiego teologicznego uzasadnienia. Swoje podstawowe kierunki wyprowadzał z głębokiego namysłu.

Myślę, że przede wszystkim dlatego za nim szedłem. Nie dlatego, że należałem do grona przyjaciół papieża. Nigdy do niego nie należałem. To prawda, że od pewnego momentu mnie rozpoznawał. Ale nic więcej. Uważam natomiast, że prowadził Kościół absolutnie świadomie, bardzo głęboko i w sposób głęboko uzasadniony.

Dlaczego papież Franciszek był tak ostro krytykowany?

Papież Franciszek był często przeciwstawiany Benedyktowi XVI. Między innymi dlatego, że ograniczył możliwość sprawowania liturgii w dawnym rycie rzymskim. To oczywiście uproszczenie, ale często porównujemy papieży przez analogię albo przez odrzucenie.

Papież Franciszek niczego nie zabronił. To są właśnie takie kalki. Myślę, że był pierwszym papieżem tak gwałtownie krytykowanym i bardzo często ta krytyka nie miała rzeczywistych podstaw.

Kiedy napisał Laudato si’, pamiętam pierwszy komentarz w Polsce: że to encyklika antypolska. Choćby dlatego natychmiast przeczytałem ją od deski do deski. Zastanawiałem się, w którym momencie jest antypolska, skoro słowo „Polska” w ogóle w niej nie pada.

Może chodziło o węgiel?

Okazało się, że o węgiel. Wystarczy napisać takie idiotyczne zdanie, żeby w ludziach urosło przekonanie, że to tekst antypolski. I już go nie czytamy. No przeczytajże ten tekst!

Franciszek bardzo często był krytykowany za to, co o nim napisano, a nie za to, co sam napisał.

Ale również niektóre jego wypowiedzi budziły kontrowersje.

Tak, tylko że każdemu można coś wybaczyć, a jemu akurat nigdy nie wybaczano. Wielokrotnie trzeba było niektóre jego wypowiedzi prostować i tłumaczyć. Nikt nie chciał patrzeć na kontekst.

Jego słowa komentowano od razu dosłownie: „Jak mógł tak powiedzieć?”. No właśnie, zapytajmy, jak mógł. Zapytajmy o kontekst, o sytuację. Ale to już było za dużo.

Kościół nie może skupiać się tylko na sobie

Papież Franciszek mówił, że Kościół nie może się nadmiernie koncentrować na sobie. Powinien wychodzić do ludzi.

To jest właśnie wyjście misyjne.

Dla Franciszka bardzo ważna była kategoria „uczeń misjonarz”.

On mówił, że to są dwa profile tej samej twarzy. Słyszałem od niego wprost, że najlepiej byłoby pisać te dwa słowa razem, bez przerwy, żeby stanowiły jedno słowo.

Nie może być misjonarzem ktoś, kto już przestał się uczyć. A uczniem jest się naprawdę dopiero wtedy, kiedy trzeba podzielić się tym, czego się doświadcza. Jeśli nie ma w tobie intencji wyjścia ku innym, to znaczy, że nie przeżyłeś do końca tego, czego się uczysz.

I nie chodzi o to, że byłeś uczniem czterdzieści lat temu. Musisz mieć aktualne doświadczenie uczenia się. Bo inaczej o czym mówić ludziom?

Papież Leon mówi, że trzeba na nowo odczytać Evangelii gaudium. Co to znaczy?

Trzeba odczytać ten dokument na nowo, bo dzisiaj życie galopuje w sposób niewyobrażalny. Minęło trzynaście lat od Evangelii gaudium. Później pojawiło się tyle dokumentów, że już nie pamiętamy o tamtym. A przecież to był dokument programowy.

Trudno powiedzieć, że program przedstawiony przez Franciszka był przeznaczony tylko na kilkanaście lat jego pontyfikatu.

Czyli Kościół powinien pozostawać w permanentnym stanie misji? Jak to rozumieć?

Tak, ale musi ten stan misji przeżywać przede wszystkim jako własne nawrócenie. To jest klucz: nawrócenie pastoralne naszych wspólnot.

Kto ma się nawracać? Wspólnota. Oczywiście wspólnota nawraca się wtedy, kiedy nawracają się jej członkowie. Ale papieżowi chodziło właśnie o wymiar wspólnotowy.

Może być tak, że mamy wspólnotę nawróconych ludzi i jest im ze sobą świetnie. Ale co ich obchodzi świat poza nimi? Co ich obchodzi nawet Kościół poza ich wspólnotą?

Przeżywałem takie zdumienie, prowadząc synod w Łodzi. Stosunkowo najmniej zainteresowane były nim wspólnoty funkcjonujące w Kościele. Dlaczego? Bo miały swój program, swoje doświadczenie wiary. Większość problemów, które ma Kościół powszechny, uważały za rozwiązane u siebie.

Ale żyją trochę we własnych bańkach.

I właśnie to papież próbował pokazać: że musi się nawrócić wspólnota. Musi być zainteresowana ludźmi poza nią.

Nawrócenie pastoralne naszych wspólnot polega na przejściu od działań zachowawczych do działań permanentnie misyjnych czy ewangelizacyjnych.

Zawsze uważałem, że ważny jest tu moment przełamania w sobie pragnienia zakonserwowania rzeczywistości.

Rozmawia się z księżmi: „Ilu ludzi przyjęło was po kolędzie?”. Siedemdziesiąt procent. Tyle samo co rok temu albo dwa procent mniej. I pojawia się pomysł: zróbmy wszystko, żeby nie było gorzej.

Utrzymać te siedemdziesiąt procent.

Zakonserwujmy to, co mamy. A papież mówił: „Będziecie próbować konserwować, będziecie tracić, tracić, tracić”.

Konserwacja niczego nie zabezpiecza. Na jakim poziomie chcecie to zakonserwować? Jaki stan obecny jest tak satysfakcjonujący, żeby chcieć go zachować? Nie ma takiego stanu. Kiedy czyta się Ewangelię, nie ma takiego stanu. Można się bawić w takie zabiegi konserwacyjne, a rzeczywistość przecieka między palcami.

Zapraszamy do wysłuchania całej rozmowy z kardynałem Grzegorzem Rysiem i oglądania wideo na naszym kanale You Tube. 

Najpierw podcasty, potem książka

„Pięciu Franciszków” to wspólny projekt Radia Kraków i Wydawnictwa św. Stanisława. Najpierw powstał cykl podcastów, w których kardynał Grzegorz Ryś w rozmowie z Anną Kluz-Łoś opowiada o pięciu Franciszkach – postaciach, które odegrały szczególną rolę w jego życiu, kształtowały jego wiarę, sposób myślenia i postrzegania świata.

"Pięciu Franciszków": Najpierw były podcasty Radia Kraków, teraz przyszedł czas na wyjątkową książkę

Radio Kraków