Poniedziałek, 16 lis 5 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

"Nie sztuką jest napisać piękną muzykę filmową. Sztuką jest znaleźć reżysera, który tę muzykę pokocha"

Muzyka filmowa przeszła w ostatnich dekadach ogromną przemianę. Dawniej widzowie wychodzili z kina, nucąc charakterystyczne melodie, które żyły później własnym życiem w radiu i na płytach. Dziś ścieżka dźwiękowa coraz częściej staje się integralną częścią obrazu, buduje napięcie i atmosferę, ale nie zawsze funkcjonuje poza filmem. Zmieniają się również sposoby jej tworzenia. O tym, jak ewoluowała muzyka filmowa w rozmowie z Anetą Hudzik opowiedział Paweł Sztompke, muzykolog i dziennikarz Polskiego Radia.

Paweł Sztompke
Paweł Sztompke/fot. Aneta Hudzik

Posłuchaj rozmowy

Muzyka filmowa się zmienia

Jeszcze kilkanaście lat temu muzyka filmowa miała często bardzo wyrazisty charakter. Widzowie opuszczali kino z piosenką lub motywem muzycznym w pamięci. Wystarczyło kilka dźwięków, by rozpoznać konkretną produkcję. Charakterystyczne melodie ze "Stawki większej niż życie" czy "Czterdziestolatka" na trwałe zapisały się w polskiej kulturze. Współczesna muzyka filmowa coraz częściej pełni jednak inną funkcję. Nie zawsze opiera się na łatwych do zapamiętania melodiach. Bywa intensywna, niekiedy oszczędna, ale przede wszystkim mocno związana z obrazem. Jej zadaniem jest budowanie atmosfery i podkreślanie emocji.

Ona jest tak wpisana w obraz, że właściwie pojawienie się jej poza obrazem, chociażby w radiu czy na płytach, trochę czasami traci sens – mówi Paweł Sztompke.

Zmieniło się kino, sposób opowiadania historii i oczekiwania odbiorców. Muzyka coraz rzadziej musi dostarczać samodzielnego, chwytliwego tematu. Częściej staje się częścią filmowej narracji, której nie sposób w pełni odczytać bez obrazu.

Historia muzyki filmowej to także historia zmieniającego się podejścia do jej obecności na ekranie. Przez pewien czas popularne było przekonanie, że najlepsza muzyka filmowa to taka, której właściwie nie słychać. Miała subtelnie towarzyszyć obrazowi, pojawiać się w odpowiednich momentach i wzmacniać emocje, nie odciągając uwagi od wydarzeń. Przykładem takiego podejścia była między innymi estetyka francuskiej Nowej Fali. Niewielka liczba muzycznych motywów potrafiła nadać filmowi charakter, a pojedyncza melodyjna fraza pozostawała w pamięci na długo.

Wyraźną zmianę przyniosło amerykańskie kino lat 70. XX wieku. George Lucas i Steven Spielberg zaczęli wykorzystywać muzykę znacznie intensywniej. Miała ona towarzyszyć widzowi od pierwszych chwil filmu, budować napięcie i wprowadzać go w określony nastrój. Nie była już wyłącznie dyskretnym uzupełnieniem obrazu, ale jednym z głównych środków oddziaływania na publiczność.

Elektronika nie przejęła całkowicie kina

Ona stała się bardzo modna na początku lat 70. Była to właściwe eksplozja muzyki elektronicznej – mówi. 

Nowe możliwości brzmieniowe wydawały się szczególnie atrakcyjne dla science fiction. Futurystyczne światy, niezwykłe technologie i nieznane przestrzenie mogły zyskać odpowiednią oprawę dzięki syntetycznym dźwiękom. Elektronika nie zdominowała jednak muzyki filmowej w takim stopniu, jak można było przypuszczać. Wielkie produkcje chętnie sięgały po tradycyjne instrumentarium symfoniczne, a orkiestra stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów muzyki kinowej.

Elektronika daje twórcom szerokie możliwości, a jej produkcja może odbywać się w warunkach studyjnych, nawet przy wykorzystaniu jednego komputera i instrumentów elektronicznych. W przypadku rozbudowanej muzyki symfonicznej konieczne jest zaangażowanie znacznie większego zespołu wykonawców. Różnica ta ma również znaczenie ekonomiczne.

Reżyser i kompozytor

Muzyka filmowa nie funkcjonuje w oderwaniu od pozostałych elementów dzieła. Nie wystarczy stworzyć pięknej kompozycji, jeśli nie zostanie ona odpowiednio wykorzystana w obrazie. Również ocena, czy muzyka może uratować słaby film albo zaszkodzić dobremu, nie jest jednoznaczna. Kino stanowi integralną całość, w której wszystkie elementy artystyczne powinny ze sobą współpracować.

Szczególne znaczenie ma relacja między reżyserem a kompozytorem. Zbigniew Preisner ujął tę zależność w słowach: "Nie sztuką jest napisać piękną muzykę filmową. Sztuką jest znaleźć reżysera, który tę muzykę pokocha i będzie umiał ją przedstawić w filmie". Przykładem takiego porozumienia jest współpraca Preisnera z Krzysztofem Kieślowskim. Ich wspólne realizacje pokazują, jak istotną rolę może odgrywać muzyka, gdy reżyser traktuje ją jako pełnoprawny element artystycznej wypowiedzi. Ważna jest gotowość do wspólnego poszukiwania rozwiązań i otwartość na propozycje kompozytora, nawet jeśli początkowo odbiegają od wizji reżysera.

"Gwiazdozbiór muzyczny". Największe przeboje światowego kina 

23 listopada na scenie Nowohuckiego Centrum Kultury odbędzie się koncert "Gwiazdozbiór muzyczny, czyli największe przeboje światowego kina". Wydarzenie będzie okazją do przypomnienia najbardziej znanych piosenek i melodii filmowych – zarówno światowych, jak i polskich. Wśród wykonawców znajdzie się Zofia Nowakowska, wokalistka związana przede wszystkim ze sceną musicalową, która zaśpiewa przebój z filmu "Titanic". Na scenie wystąpią także Beata Rybotycka i Jacek Wójcicki, artyści krakowskiej sceny, którzy zaprezentują swoje ulubione utwory filmowe. Beata Rybotycka wykona piosenkę z "Casablanki".

Najpopularniejsze

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

  • Zmiany we władzach Kraków Airport. Łukasz Gibała odwołał Łukasza Pawełka

    Radio Kraków

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Miliony z autostrady A4. Stalexport ujawnia wyniki przed końcem koncesji

    Radio Kraków

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

Najnowsze

  • "Nie sztuką jest napisać piękną muzykę filmową. Sztuką jest znaleźć reżysera, który tę muzykę pokocha"

  • Ziemia pochłonęła tam kilkadziesiąt grobów. Teraz wiadomo, co dzieje się pod cmentarzem w Trzebini

  • PKP buduje chodnik w Zatorze, ale spór o zamknięty przejazd trwa. Burmistrz nie odpuszcza

  • Polska przy stole negocjacyjnym. „Dla Rosji to nie jest dobra wiadomość”

  • Zderzenie tramwaju z samochodem w Krakowie. Jedna osoba ranna

  • "Wiślacki orzeł", czyli książka o Antonim Szymanowskim... jakiej nie było dotąd