Miasta starzeją się razem ze swoimi mieszkańcami. W Krakowie osoby po sześćdziesiątce stanowią to już ponad jedna piąta populacji, a prognozy demograficzne mówią, że seniorów będzie więcej niż dziś. To zmienia sposób myślenia o transporcie, przestrzeni publicznej i roli seniorów w życiu miasta. "WHO mówi, że zdrowie to nie jest tylko kwestia chorób i leczenia. Na to, czy żyjemy zdrowo i aktywnie, składa się wiele elementów naszego codziennego funkcjonowania w mieście" - mówiła w Radiu Kraków prof. Jolanta Perek-Białas, socjolożka (UJ).
-
Liczba seniorów w Krakowie będzie w najbliższych dekadach wyraźnie rosła, potrzebujemy długofalowej polityki miejskiej.
-
Polityka senioralna powinna być inkluzywna i uwzględniać różnorodność doświadczeń oraz możliwości osób starszych.
-
Koncepcja „miasta przyjaznego starzeniu” WHO wskazuje na wiele obszarów wpływających na zdrowie i jakość życia mieszkańców.
-
Dostępny transport, przyjazna przestrzeń publiczna i integracja społeczna są kluczowe dla aktywności seniorów.
-
Dynamiczny rozwój technologii tworzy nowe możliwości, ale też ryzyko wykluczenia cyfrowego i zagrożeń w sieci.
Posłuchaj rozmowy Piotra Łęgowskiego z prof. Jolantą Perek-Białas.
Starzenie się miast wyzwaniem dla samorządów
Kraków należy do miast, w których szybko rośnie liczba osób starszych. Już dziś mieszkańcy powyżej 60. roku życia stanowią znaczącą część populacji, a prognozy demograficzne wskazują, że w kolejnych dekadach ich liczba będzie jeszcze wyraźnie rosła. Oznacza to konieczność myślenia o polityce miejskiej w sposób bardziej długofalowy i systemowy.
Polityka senioralna nie powinna być ograniczona jedynie do wsparcia socjalnego czy opieki zdrowotnej. W szerszym ujęciu chodzi o tworzenie takich warunków życia w mieście, które pozwolą osobom starszym zachować możliwie największą samodzielność, aktywność i poczucie uczestnictwa w życiu społecznym.
Dzisiaj to jest około 200 tysięcy osób 60 plus, ale w perspektywie 30 lat to będzie prawie 100 tysięcy więcej. Wiadomo, że to się może w różny sposób ułożyć, ale skala zmian demograficznych jest bardzo wyraźna
- tłumaczy prof. Jolanta Perek-Białas.
Jak Kraków zmienia politykę senioralną? Nowe podejście pełnomocniczki prezydenta miasta
Polityka senioralna to system wartości, nie tylko programy
Zdaniem rozmówczyni skuteczna polityka senioralna powinna opierać się na podejściu włączającym. Oznacza to uwzględnienie różnorodności doświadczeń życiowych oraz zróżnicowanych możliwości osób starszych.
Starzenie się nie jest procesem jednolitym – jedni zachowują wysoką sprawność i aktywność społeczną, inni zmagają się z ograniczeniami zdrowotnymi czy ekonomicznymi. Dlatego rozwiązania publiczne powinny brać pod uwagę zarówno prawa i potrzeby seniorów, jak i ograniczenia, które mogą pojawiać się wraz z wiekiem:
Musimy zrozumieć, że każda osoba w innym zakresie przeżywa swoje życie i w pewnym momencie może być bardziej sprawna lub mniej sprawna, żeby korzystać z tych narzędzi i rozwiązań, które dostarczają polityki publiczne – szczególnie te na poziomie lokalnym.
„Seniorzy to najlepsi pracownicy. Najbardziej lojalni, oddani, kompetentni”
Model miasta przyjaznego starzeniu według Światowej Organizacji Zdrowia
Jednym z ważnych punktów odniesienia dla polityki senioralnej jest koncepcja „miast przyjaznych starzeniu” opracowana przez Światową Organizację Zdrowia. Kraków należy do globalnej sieci takich miast, a uzyskany certyfikat oznacza, że samorząd deklaruje rozwijanie rozwiązań sprzyjających "aktywnemu starzeniu się mieszkańców".
Model WHO opiera się na kilku obszarach funkcjonowania miasta – od transportu i przestrzeni publicznej po integrację społeczną czy udział obywatelski. Ich wspólnym celem jest poprawa jakości życia oraz wspieranie zdrowia rozumianego szerzej niż tylko brak choroby. Jolanta Perek-Białas tłumaczy:
Światowa Organizacja Zdrowia mówi, że zdrowie to nie jest tylko kwestia chorób i leczenia. Na to, czy żyjemy zdrowo i aktywnie, składa się wiele elementów naszego codziennego funkcjonowania w mieście.
Seniorzy nie chcą żyć w izolacji – potrzebują dialogu międzypokoleniowego
Mobilność i dostępność przestrzeni - warunek aktywności
Jednym z najważniejszych elementów przyjaznego miasta jest możliwość swobodnego przemieszczania się. Dostępny transport publiczny czy rozwiązania infrastrukturalne wpływają nie tylko na komfort życia seniorów, ale także na ich aktywność społeczną.
Rozwiązania wprowadzane z myślą o osobach starszych często okazują się korzystne również dla innych grup – rodziców z dziećmi, osób z niepełnosprawnościami czy mieszkańców o ograniczonej mobilności. Polityka dostępności staje się więc elementem projektowania miasta dla wszystkich.
Jeżeli komunikacja jest dostępna, to korzystają z niej nie tylko osoby starsze czy poruszające się na wózkach, ale też rodzice z dziećmi. Mobilność w takim wymiarze – także finansowym – daje ludziom większą motywację, żeby wychodzić z domu i korzystać z oferty miasta
- mówi gościni Radia Kraków.
Coraz większy problem w Małopolsce. Będziemy potrzebować tysięcy opiekunów osób starszych
Integracja społeczna i relacje międzypokoleniowe
Innym, równie istotnym, elementem polityki senioralnej jest budowanie więzi społecznych. Nie chodzi tylko o inicjatywy skierowane do osób starszych. Coraz większą rolę przypisuje się działaniom międzypokoleniowym, które pomagają przełamywać stereotypy i wzmacniać wzajemne zrozumienie.
Takie inicjatywy wymagają jednak przemyślanej organizacji i uwzględnienia realnych potrzeb różnych grup wiekowych. W praktyce oznacza to tworzenie przestrzeni do wspólnych aktywności – od wydarzeń sportowych po projekty społeczne.
Międzypokoleniowe inicjatywy są bardzo ważne, ale też wymagające. To nie jest tak, że wystarczy posadzić młodych i starszych przy jednym stole i powiedzieć: zróbcie coś razem. To musi wynikać z potrzeb i możliwości tych osób
- przekonuje prof. Perek-Białas.
"Starość ma wciąż twarz samotnej kobiety". Jak to zmienić?
Cyfrowa rzeczywistość i nowe ryzyka
Wyzwaniem współczesności jest szybki rozwój technologii cyfrowych. Dają nowe możliwości (dostęp do usług, informacji czy kontaktów społecznych), ale mogą też prowadzić do wykluczenia osób, które nie nadążają za tempem zmian technologicznych.
Rozwój technologii oznacza także nowe zagrożenia, szczególnie w obszarze bezpieczeństwa w sieci. Seniorzy, podobnie jak inne grupy społeczne, muszą uczyć się funkcjonowania w środowisku cyfrowym, coraz bardziej złożonym.
Świat technologii zmienia się bardzo szybko i pojawia się coraz więcej aplikacji czy programów. Do tego dochodzi kwestia bezpieczeństwa – osoby starsze są szczególnie narażone na różne zagrożenia w sieci, dlatego tak ważna jest edukacja i świadomość
- puentuje rozmówczyni.
