Czy policjanci powinni strzelać do samochodu uciekającego zamachowca? Czy mogli zatrzymać go wcześniej? Dr Mariusz Sokołowski, były policjant i ekspert ds. bezpieczeństwa, tłumaczył w Radiu Kraków, dlaczego takie oczekiwania świadczą o niezrozumieniu zasad policyjnej interwencji. Podkreśla, że funkcjonariusze działali niezwykle szybko, choć mieli znacznie mniejszą siłę ognia niż napastnik, a ich decyzje mogły zapobiec kolejnym ofiarom.
Posłuchaj rozmowy Łukasza Sobieszkody z dr Mariuszem Sokołowskim.
Policja opublikowała raport przedstawiający przebieg wydarzeń minuta po minucie. O godzinie 14.59 napastnik wjechał samochodem w rejon skrzyżowania ulic Sławkowskiej i Szczepańskiej i rozpoczął ostrzał. Następnie uciekł z Rynku. O godzinie 15.00 wpłynęło pierwsze zgłoszenie do Wojewódzkiego Centrum Powiadamiania. Minutę później rozpoczął się pościg. Patrol znajdujący się w rejonie Starego Miasta zlokalizował uciekające Subaru. O godzinie 15.02 pierwsze siły policyjne były już na Rynku, a minutę później, na skrzyżowaniu ulic Dietla i Stradomskiej, doszło do konfrontacji i obezwładnienia napastnika. Czy tak przeprowadzoną akcję można uznać za wzorcową?
Wzorcowo byłoby, gdyby do takiej sytuacji w ogóle nie doszło. Biorąc pod uwagę to, co się wydarzyło, działania policji były niezwykle szybkie, wręcz natychmiastowe.
Sprawca przemieszczał się ulicą Grodzką, z Rynku w kierunku ulicy Stradomskiej. Musiał pokonać pewien odcinek, a policjanci byli już wtedy za nim. Na skrzyżowaniu ulic Dietla i Stradomskiej przystąpili do działania. Od otrzymania informacji do rozpoczęcia interwencji zmierzającej do unieszkodliwienia sprawcy minęły niewiele ponad dwie minuty. To naprawdę bardzo mało.
Musimy pamiętać, że sytuacja była niezwykle dynamiczna. Policjanci otrzymali informację, prawdopodobnie ze stanowiska kierowania krakowskiej policji, o czarnym Subaru, z którego ostrzeliwano ludzi. Ze wstępnych doniesień mogło też wynikać, w jakim kierunku poruszał się napastnik.
Na podstawie tych szczątkowych informacji funkcjonariusze musieli podjąć decyzje. Nie wiedzieli dokładnie, z kim mają do czynienia, jaką bronią dysponuje sprawca ani dokąd zmierza.
Mimo to pierwszy radiowóz bardzo szybko do niego dotarł. I właśnie ten patrol odegrał kluczową rolę. Policjanci jechali za napastnikiem, utrzymując względnie bezpieczną odległość. Nie próbowali strzelać do samochodu ani zatrzymywać go podczas jazdy, ponieważ mogłoby to zagrozić zarówno im, jak i osobom postronnym. Czekali na odpowiedni moment. Ten nastąpił bardzo szybko, kiedy samochód sprawcy uderzył w biały pojazd stojący na skrzyżowaniu ulic Dietla i Stradomskiej. Wtedy policjanci przystąpili do interwencji.
Co niezwykle ważne, mieli znacznie mniejszą siłę ognia niż napastnik, a mimo to skutecznie przeprowadzili akcję. Nawet po odniesieniu ran zdecydowali się oddać kolejne strzały, żeby go unieszkodliwić.
Dzięki ich determinacji ten człowiek nie zaatakował większej liczby osób. Dziś wiemy, że w bagażniku jego samochodu znajdowała się dodatkowa broń i amunicja. Gdyby policjanci go nie zatrzymali, być może dalej by strzelał. Moglibyśmy dziś mówić o znacznie większej liczbie zabitych i rannych.
Dlatego uważam, że biorąc pod uwagę również chaos nieunikniony w początkowej fazie takiego zdarzenia, była to akcja idealna.
„Jestem pełen podziwu dla tego policjanta”. Dr Sokołowski o zatrzymaniu napastnika
W internecie pojawiły się jednak głosy, że policja działała niewłaściwie lub niewystarczająco szybko. Są nawet sugestie, że w Krakowie zabrakło funkcjonariuszy, ponieważ część z nich skierowano do Warszawy pod Trybunał Konstytucyjny. Jak pan ocenia takie zarzuty?
Muszę powiedzieć, że jestem przerażony, a zarazem zdegustowany takimi wypowiedziami. Świadczą one o braku wiedzy na temat funkcjonowania policji, jej codziennych zadań i sposobu działania. Słyszę na przykład, że w komisariacie na krakowskim Rynku powinna stacjonować specjalna grupa przygotowana na tego rodzaju zdarzenia. Ktoś, kto tak mówi, najwyraźniej nie zna realiów pracy policji. Tworzy scenariusze, których nie da się zrealizować. Oczywiście, gdyby państwo miało nieograniczone środki, moglibyśmy utrzymywać w każdej jednostce specjalny pododdział czekający na nadzwyczajne zdarzenia. Ale takich możliwości nie ma.
Mamy policjantów, którzy na co dzień patrolują ulice, zabezpieczają określony obszar i podejmują interwencje. Mamy też wyspecjalizowane jednostki antyterrorystyczne. Tyle że ich dotarcie na miejsce zdarzenia wymaga czasu. Może to być 10, 15 czy 20 minut. W Krakowie tego czasu nie było.
Dlatego tak istotne było działanie policjantów patrolujących miasto, którzy nieustannie przemieszczają się między kolejnymi miejscami interwencji. Zareagowali niezwykle szybko. 23 sekundy to naprawdę bardzo krótki czas.
Nie rozumiem również twierdzeń, że policjantów zabrakło w Krakowie, ponieważ skierowano ich pod Trybunał Konstytucyjny. Kto tak mówi, nie zna specyfiki działania policji. Nawet gdyby z Krakowa wysłano funkcjonariuszy do zabezpieczenia wydarzeń w Warszawie – nie wiem, czy tak się stało – chodziłoby o oddziały prewencji policji, podlegające centralnemu podporządkowaniu Komendanta Głównego Policji. Takie oddziały mogą być kierowane do innych miast, jeżeli zachodzi taka potrzeba.
Natomiast za bezpieczeństwo na ulicach Krakowa odpowiadają policjanci z miejscowych komend i komisariatów. I oni pełnili tam służbę. Zresztą widać ich na licznych nagraniach i zdjęciach, które pojawiły się w internecie. Zatrważająca była dla mnie relacja przedstawiciela jednego z mediów, który pytał: „Gdzie jest policja?”, nie dostrzegając funkcjonariusza stojącego bezpośrednio za nim.
Ranni w zamachu policjanci poprosili o wideorozmowę. Chcieli się zobaczyć i porozmawiać
Być może świadomie nie chciał go dostrzec.
Być może. Ale chciałbym podkreślić coś, o czym mówiłem już wielokrotnie, także dwa dni temu na antenie Radia Kraków. Potrzebujemy silnej policji, bez względu na to, jaka opcja polityczna sprawuje władzę. Policji, która wie, że podczas interwencji może liczyć na wsparcie obywateli i polityków, a nie wyłącznie na krytykę.
Nie potrzebujemy funkcjonariuszy, którzy będą bali się podejmować interwencje, stosować środki przymusu wtedy, kiedy są one konieczne, czy sięgać po broń w sytuacji, która tego wymaga. Naprawdę zostawmy policję z dala od polityki. Nie wykorzystujmy jej do realizowania własnych politycznych celów ani do udowadniania tez, które nie mają pokrycia w faktach. Wystarczy spojrzeć na zdjęcia wykonane tuż po obezwładnieniu napastnika. Widać na nich, o ile dobrze pamiętam, pięć czy sześć radiowozów. Można więc zapytać: te radiowozy były w Warszawie czy jednak w Krakowie? To moja odpowiedź dla krytyków.
„Skandaliczne”. Medioznawczyni ostro ocenia relację Tomasza Sakiewicza ze strzelaniny w Krakowie
Podczas pościgu policjanci utrzymywali względnie bezpieczną odległość od samochodu napastnika. Musieli też uważać na przechodniów znajdujących się na chodnikach i wzdłuż ulicy. Tymczasem w internecie pojawiają się sugestie, że starsi posterunkowi Jakub Kulik i Artur Morański mogliby uniknąć obrażeń, gdyby już podczas jazdy strzelali do uciekającego samochodu. Inni twierdzą, że policja powinna była użyć specjalnego pojazdu do taranowania. Co pan odpowie na takie opinie?
Takie twierdzenia mogą służyć celom innym niż merytoryczna ocena interwencji. Bo kiedy przyjrzymy się sprawie fachowo, wygląda ona zupełnie inaczej. Osobom zainteresowanym tą tematyką polecam wypowiedzi ekspertów, antyterrorystów i ludzi mających doświadczenie w operacjach specjalnych, również wojskowych. Wszyscy zgodnie podkreślają profesjonalizm policjantów i odpowiedzialność ich działań. Zatrzymanie uciekającego samochodu przez strzelających do niego z jadącego radiowozu funkcjonariuszy może jest możliwe na filmie. W rzeczywistości jest praktycznie niewykonalne. Policjanci najprawdopodobniej tylko zużyliby amunicję. A tych nabojów mogłoby im później zabraknąć podczas bezpośredniego starcia z napastnikiem.
Jest jeszcze druga, niezwykle ważna kwestia. Strzelanie do samochodu podczas dynamicznego pościgu, kiedy przed pojazdem znajdują się ludzie, oznacza ogromne ryzyko trafienia przypadkowej osoby. Napastnika nie obchodzi, czy ktoś zostanie ranny. Policjanci muszą natomiast brać pod uwagę bezpieczeństwo wszystkich znajdujących się w pobliżu. Na nagraniach pokazujących uciekające Subaru i jadący za nim radiowóz widzimy ludzi, którzy próbują zejść samochodowi z drogi, uciekają na boki, szukają schronienia. W takich warunkach strzał oddany w kierunku uciekającego pojazdu mógłby trafić osobę postronną. Policjanci nie mogą dopuścić do takiego zagrożenia.
To nie jest pole walki, na którym po przeciwnych stronach stoją uzbrojeni żołnierze. Tutaj wokół są zwykli obywatele. Dlatego oczekiwanie, że funkcjonariusze będą w takich okolicznościach strzelać do samochodu, jest wyrazem skrajnej nieodpowiedzialności.
Takie opinie pokazują, że ich autorzy nie znają realiów podobnych interwencji. Opowiadają historie, które mogą brzmieć atrakcyjnie i przekonywać część odbiorców. Ale gdyby te pomysły wprowadzono w życie, mogłoby się to skończyć tragedią.
