Policjant, który mimo trzech ran postrzałowych powstrzymał zamachowca w centrum Krakowa, może zostać objęty prokuratorskim postępowaniem. Do śledczych wpłynęło zawiadomienie kwestionujące legalność użycia przez niego broni. Dr Piotr Kosmaty z Prokuratury Regionalnej w Krakowie nie ma wątpliwości, że funkcjonariusz działał zgodnie z prawem. W rozmowie z Radiem Kraków podkreśla, że sam odmówiłby wszczęcia postępowania, a zachowanie policjanta nazywa wzorowym.
Posłuchaj rozmowy
Sobotni zamach w centrum Krakowa na nowo otworzył dyskusję o tym, kiedy polski policjant ma prawo pociągnąć za spust. Choć starszy posterunkowy Jakub Kulik, mimo trzech ran postrzałowych, powstrzymał sprawcę ataku, do prokuratury trafiło już pismo z żądaniem oceny legalności jego działań. Jak prawo reguluje moment, w którym funkcjonariusz musi przestać strzelać? Czy śledczy mają w ogóle pole manewru, gdy wpływa takie zawiadomienie, nawet w sprawie powszechnie uznanej za akt bohaterstwa? O to pytam mojego i państwa gościa, prokuratora Piotra Kosmatego z Prokuratury Regionalnej w Krakowie. Dzień dobry.
Dr Piotr Kosmaty: Witam serdecznie pana redaktora i państwa.
Jakie są podstawy prawne użycia broni przez policjanta?
Działanie tego policjanta wszyscy widzieliśmy. Żyjemy w takich czasach, że wszystko zostało nagrane, więc możemy to ocenić. Ja oceniam to działanie jako w pełni zasadne, uzasadnione, ale również w pełni legalne.
Mamy ustawę o środkach przymusu bezpośredniego, która obowiązuje między innymi policjantów podczas tego typu akcji. Jest w niej wyraźny, niebudzący wątpliwości zapis, który mówi, że policjant może używać broni palnej w celu odparcia bezprawnego i bezpośredniego zamachu na życie własne lub innych osób. Z taką właśnie sytuacją mieliśmy do czynienia.
Oczywiście, jeżeli wpłynęło zawiadomienie, to sprawa musi zostać rozpatrzona. Wypowie się w niej konkretny prokurator, który będzie ją prowadził.
Natomiast dla mnie nie ma najmniejszych wątpliwości, że zagrożenie ze strony tego zamachowca, terrorysty – bo mówmy wprost, że był to terrorysta, ponieważ był to klasyczny zamach terrorystyczny – istniało nawet wówczas, kiedy ten człowiek leżał na ziemi.
Policjant nie miał pewności, czy leżący napastnik nie użyje broni. Jak wszyscy widzieliśmy, broń znajdowała się w jego zasięgu i istniała realna możliwość jej użycia.
Powiem więcej: wszyscy widzieliśmy, że policjant zachował się wzorowo do samego końca. Wykonał swoje zadanie, wiedząc już, że jest ciężko ranny i nie będzie mógł dalej wykonywać obowiązków. Zabezpieczył innych poprzez unieszkodliwienie terrorysty.
Proszę sobie wyobrazić, jaka byłaby sytuacja, gdyby nie wykonał swojego zadania do końca. Widzieliśmy dwóch lekarzy, którzy biegli, żeby pomóc temu człowiekowi i leżącym policjantom. Co by było, gdyby terrorysta użył wtedy broni?
Widzieliśmy również człowieka, który o kulach biegł jako pierwszy, aby pomóc osobom poszkodowanym w tym zdarzeniu. On także mógł zostać zastrzelony.
Musimy ocenić całokształt sprawy. Ten terrorysta był przygotowany do zamachu w sposób profesjonalny. Miał kamizelkę kuloodporną, dużo broni i amunicji. Wcześniej zamordował sześć osób, a doliczając ofiary w domu – dziewięć osób. Istniało więc całkowicie realne niebezpieczeństwo, że będzie dalej zabijał.
Strzały do napastnika w Krakowie. Jest zawiadomienie do prokuratury, wojewoda broni policjantów
Wcześniej prokuratura prowadziła wstępne czynności i nie dopatrzono się żadnych uchybień.
Oczywiście, skoro wpłynęło doniesienie, zostanie przeprowadzone postępowanie. Ale prokuratorzy, którzy zajmują się tą sprawą, również widzieli nagrania, które ja widziałem i które wszyscy oglądaliśmy.
Oglądając te nagrania, nie można dopatrzyć się najmniejszego błędu po stronie policjanta.
Powiem więcej: wykonał swój obowiązek do samego końca, tak jak powinien zachować się wzorowy funkcjonariusz. Wydaje mi się więc, że to doniesienie jest daleko posuniętym nieporozumieniem.
W swoim wpisie na Facebooku powiedział pan stanowczo, że działanie policjanta było całkowicie uzasadnione i zgodne z obowiązującym prawem. Zgodnie z art. 45 pkt 1 lit. a ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej: „Broni palnej można użyć, gdy istnieje konieczność odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie policjanta lub innej osoby”. Rozumiem, że był to właśnie taki przypadek?
W mojej ocenie, patrząc na to, co się działo, i porównując to z przepisami, między innymi z tym głównym, który pan zacytował, mamy do czynienia z klasycznym, modelowym przykładem, który nie pozostawia żadnego pola do interpretacji. Podkreślam: w mojej ocenie.
Policjant wykonał swoje zadanie całkowicie zgodnie z prawem. Co więcej, było ono uzasadnione całą sytuacją, która miała miejsce wcześniej.
Słyszymy już wiele różnych komentarzy i widzimy hejt w internecie. Takie mamy czasy. Wszyscy chyba zapominają, że ten człowiek – ja nazywam go terrorystą, bo prawdopodobnie zostałby mu postawiony zarzut popełnienia przestępstwa o charakterze terrorystycznym – z zimną krwią zabił łącznie dziewięć osób.
On jechał dalej i dalej by zabijał. Dlatego policjant musiał to zrobić i zrobił to zgodnie z prawem.
Rozumiem, że prokuratura w każdym takim przypadku, kiedy ktoś składa zawiadomienie, musi wszcząć postępowanie?
Musi nadać bieg takiemu pismu. Natomiast jak to się skończy, zależy już od oceny konkretnego prokuratora.
Jeden prokurator przeprowadzi postępowanie i je umorzy. Myślę, że nie może być tutaj innej opcji, chociaż oczywiście nie chcę wpływać na żadnego prokuratora. To moja opinia jako eksperta oceniającego tę sytuację.
Można również, jeżeli pojawiałyby się kolejne takie doniesienia – bo wiemy, w jakim świecie żyjemy i jak niektórzy ludzie postępują – wydawać postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.
Jeżeli teraz prokurator przeprowadzi czynności, jednoznacznie ustali, że działanie policjanta było legalne, i umorzy postępowanie, każde następne takie zawiadomienie powinno się, w moim odczuciu, kończyć odmową wszczęcia postępowania, bez ponownego badania tej sytuacji.
Komendant policji odpiera zarzuty po zamachu w Krakowie. "Manipulowanie informacją"
Czy z pana wiedzy wynika, że w ostatnim czasie jest dużo podobnych spraw dotyczących użycia broni przez policję?
Tak. Trzeba szczerze przyznać, że jest coraz więcej takich zdarzeń, zarówno z użyciem broni, jak i wszystkich środków przymusu bezpośredniego.
Jak wynika z raportu Najwyższej Izby Kontroli, 95 procent interwencji policyjnych to interwencje całkowicie prawidłowe.
Oczywiście zdarzają się również pomyłki bądź przekroczenia uprawnień, tak jak w każdym zawodzie.
Natomiast jeszcze raz chciałbym podkreślić, że w mojej ocenie w tej konkretnej sprawie nie mamy do czynienia nawet z podejrzeniem przekroczenia uprawnień. Przeciwnie, mamy do czynienia z modelowym działaniem policjanta.
Czy pana zdaniem policjanci są dobrze przygotowani do takich interwencji? Mówimy o tym, że przypadków użycia broni jest ostatnio więcej, a przynajmniej częściej pojawiają się w mediach. Nawet w Krakowie w ostatnich dniach mieliśmy dwa przypadki użycia broni przez policję.
Dużo rozmawiam z policjantami, na przykład kiedy jeżdżę z nimi na miejsca zdarzeń. Abstrahując od tej konkretnej sprawy, muszę powiedzieć, że policjanci bardzo często zgłaszają postulat zwiększenia liczby szkoleń.
Ostatnio rozmawiałem z jednym funkcjonariuszem, który mówił, że bardzo chciałby uczestniczyć w szkoleniu dotyczącym użycia broni w warunkach podwyższonego stresu.
Uważam więc, że takich szkoleń powinno być zdecydowanie więcej.
Opowiadam się również za tym, aby szkolenia dotyczące praktycznych aspektów użycia broni przechodzili prokuratorzy.
Kiedy później prowadzą postępowanie, inaczej oceniają sytuację, jeśli sami byli na strzelnicy i widzieli, jak to wygląda w praktyce, a inaczej, jeśli mają do czynienia wyłącznie z suchym zapisem na papierze.
"U mnie wszystko w porządku, ale nic już nie jest w porządku". Dr Niezabitowski o strzelaninie w Krakowie
Jest stres, podwyższone ryzyko, sytuacja dynamiczna. Tymczasem sprawność tej akcji była niemal książkowa.
Książkowa. To pokazuje, że policjanci byli bardzo zdeterminowani i w mojej ocenie niesamowicie sumiennie wykonywali swoje obowiązki.
Ale jest tu jeszcze jeden aspekt. Jeden z tych policjantów, z tego, co wiemy, służył wcześniej w wojsku. Tam również przechodzi się szkolenia i być może to mu pomogło.
Nie ukrywam, że mam pewne kontakty w środowisku wojskowym. Rozmawiałem z byłymi żołnierzami jednostki specjalnej GROM. Powiedzieli mi, że zachowanie tego policjanta było, w ich ocenie i w świetle tego, jak sami byli szkoleni, wzorowe.
Ja dodaję do tego, że w mojej ocenie było również całkowicie legalne, zgodne z prawem. Dlatego uważam, że temat powinniśmy zamknąć.
Czyli rozumiem, że gdyby takie zawiadomienie, jak to złożone przez Polaka mieszkającego w Londynie, trafiło na pana biurko, to...
Nie umorzyłbym tego postępowania. Ja w ogóle odmówiłbym jego wszczęcia i nie prowadził żadnego postępowania w tym zakresie.
My jako wymiar sprawiedliwości musimy też trochę się szanować, może zabrzmi to górnolotnie, i nie reagować na każde idiotyczne zawiadomienie.
Wszyscy widzieliśmy, co się wydarzyło. Jesteśmy o tyle w komfortowej sytuacji – pan redaktor, ja i nasi słuchacze – że wszyscy to widzieliśmy.
Nie ma tutaj żadnych wątpliwości wynikających z tego, że nie wiemy, jak przebiegało zdarzenie, i musimy bazować wyłącznie na relacjach świadków. My widzieliśmy to na nagraniu.
Bardzo dziękuję za rozmowę i komentarz. Moim i państwa gościem był dr Piotr Kosmaty, prokurator Prokuratury Regionalnej w Krakowie.
Dziękuję uprzejmie. Dziękuję bardzo.
