Po strzelaninie w centrum Krakowa nic już nie będzie takie samo. Jej świadkami byli m.in. pracownicy i goście Muzeum Krakowa. Osoby uciekające przed strzałami znalazły schronienie w Pałacu Krzysztofory, a w chwili ataku w oddziałach muzeum przebywało kilkaset osób. Dr Michał Niezabitowski, dyrektor Muzeum Krakowa, w rozmowie z Sylwią Paszkowską opowiedział o przebiegu dramatycznych wydarzeń i konsekwencjach tragedii dla miasta.
Posłuchaj rozmowy
Kilkaset osób w muzealnych oddziałach
Osoby znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca ataku rzuciły się do ucieczki. Część z nich schroniła się w Kamienicy Pod Gruszką, pozostali wbiegli do Pałacu Krzysztofory, jednej z siedzib Muzeum Krakowa. Przebieg zdarzenia został zarejestrowany przez system monitoringu. Część nagrań pochodzi z kamer zamontowanych na budynku muzeum, inne z miejskiego systemu obserwacji przestrzeni publicznej.
Te nagrania rzeczywiście oddają prawdę i grozę tej sytuacji – mówi dr Michał Niezabitowski.
W chwili strzelaniny w oddziałach Muzeum Krakowa przebywało łącznie kilkaset osób. Zwiedzający znajdowali się m.in. w Pałacu Krzysztofory, Wieży Ratuszowej i Rynku Podziemnym. Żaden z pracowników muzeum przebywających w rejonie zdarzenia nie odniósł obrażeń fizycznych. Nie oznacza to jednak, że wydarzenia nie pozostawiły śladu. Osoby pełniące wówczas dyżury znalazły się pod ogromną presją, odpowiadając za bezpieczeństwo setek ludzi. Dyrektor z uznaniem ocenia postawę zespołu. Podkreśla, że pracownicy wykazali się spokojem, opanowaniem i odpowiedzialnością, sprawnie wykonując wszystkie niezbędne czynności zabezpieczające.
Jednocześnie zwraca uwagę, że skutki psychiczne takiego doświadczenia mogą być odczuwalne jeszcze przez długi czas. Dlatego od poniedziałku w muzeum dostępny jest psycholog, który ma zapewnić pracownikom profesjonalne wsparcie.
Ważne„Ofiarą mógł być każdy z nas”. Marsz Ciszy na Rynku Głównym w Krakowie
Kraków wielokrotnie musiał mierzyć się z traumą
Jako historyk i dyrektor Muzeum Krakowa dr Michał Niezabitowski patrzy na ostatnie wydarzenia również przez pryzmat dziejów miasta. Zapytany o to, czy strzelanina może być kolejnym momentem, po którym Kraków nie będzie już taki sam, odpowiada twierdząco.
Myślę, że jest to taki moment, w którym trzeba zredefiniować to, w jaki sposób wielkie miasto żyje we współczesnym świecie – dodaje.
Nie znajduje w historii miasta bezpośredniego odpowiednika ataku przeprowadzonego w podobny sposób. Wskazuje jednak na kilka wydarzeń, które głęboko wpłynęły na zbiorową pamięć i tożsamość Krakowian. Jednym z nich był najazd tatarski w 1241 roku. Tragiczne doświadczenie pozostawiło trwały ślad w świadomości mieszkańców, a późniejsze umocnienie miasta i budowa murów obronnych można interpretować również jako odpowiedź na zagrożenia, których Kraków wówczas doświadczył.
Własnym ciałem osłonił żonę przed kulami. Trwa zbiórka na leczenie rannego strażaka
Kolejnym przełomem były wydarzenia z lat 1461-1462, związane z zabójstwem Andrzeja Tęczyńskiego i późniejszym wyrokiem na pięciu mieszczanach. Konflikt pokazywał narastające napięcia między mieszczaństwem a coraz silniejszą politycznie szlachtą.
Ważnym doświadczeniem była także okupacja szwedzka w latach 1655-1657, która na długie lata odcisnęła piętno na mieście. Dyrektor przypomina również o tragicznych wydarzeniach listopada 1923 roku, kiedy podczas starć robotników z wojskiem na ulicach Krakowa zginęli ludzie po obu stronach konfliktu. Był to moment szczególnie bolesny dla miasta, które zaledwie kilka lat wcześniej odzyskało niepodległość. Starcie polskich żołnierzy z polskimi robotnikami podważyło dotychczasowe wyobrażenia o narodowej wspólnocie.
Osobnym, nieporównywalnym pod względem skali doświadczeniem była II wojna światowa i okupacja niemiecka, podczas której Kraków stracił znaczną część swoich mieszkańców. Wszystkie te wydarzenia zmieniały sposób, w jaki Kraków funkcjonował i postrzegał sam siebie.
Na pewno potrzebny jest namysł, odpoczynek i długa refleksja nad tym, co się wydarzyło i co z tego wynika – mówi.
Muzea to miejsca, które pomagają zrozumieć świat
W obliczu tak trudnych doświadczeń szczególnego znaczenia nabiera rola instytucji kultury. Muzea nie powinny być postrzegane wyłącznie jako miejsca przechowywania zabytków i prezentowania historii. Mogą również pomagać w interpretowaniu współczesności, budowaniu dystansu i poszukiwaniu odpowiedzi na trudne pytania.
Muzea powinny być miejscem, które objaśniają świat i są właśnie tym miejscem, w którym człowiek może nabrać dystansu i pewnej mądrości – dodaje.
Zdaniem Michała Niezabitowskiego najważniejsze jest dziś skupienie się na ofiarach i osobach dotkniętych tragedią. Później musi przyjść czas na odważną, pogłębioną refleksję – jak zachować otwartość miasta, nie rezygnując z bezpieczeństwa jego mieszkańców i gości.
