Oko, chcąc coś wyraźnie zobaczyć, na przykład przeczytać, kieruje swoją oś widzenia tak, aby obraz oglądanego obiektu padł na plamkę. Ten fragment siatkówki stale "pracuje", musi mieć więc dużo dostarczanej energii w postaci tlenu, przenoszonego z krwią. Tymczasem z wiekiem pogarsza się sprawność krążenia i niedostatecznie zaopatrzona plamka ulega procesom zanikowym – degeneracji związanej z wiekiem. Mówimy wtedy o zwyrodnieniu plamki. O szczegółach rozmawiają doc. Agnieszka Kubicka - Trząska z Kliniki Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie i Wiola Gawlik.
- Mała, dokładnie półtoramilimetrowa kropeczka znajdująca się na siatkówce oka, naprzeciwko źrenicy, nazywana jest plamką. I ta kropeczka, pomimo swoich małych rozmiarów, pełni wiele znaczących funkcji. Jakich?
Jest to najważniejsza część siatkówki, nazywana siatkówką centralną. Decyduje ona o kilku funkcjach: o ostrości wzroku, postrzeganiu barw, kolorów, a także o poczuciu kontrastu oka człowieka. Uszkodzenia tej bardzo niewielkiej struktury w dnie oka powoduje poważne uszkodzenia wzroku.
- Gdy dochodzi do uszkodzenia tej kropeczki, to mówimy o zwyrodnieniu plamki. Czym ono się charakteryzuje i jak je mamy rozpoznać?
Pierwsze objawy mogą być słabo zauważalne przez pacjenta. Na pewno pierwszym zwiastunem uszkodzeń plamki mogą być metamorfopsje, czyli krzywienie oglądanych przedmiotów. Pojawia się pogorszenie ostrości wzroku, barwy stają się mniej nasycone, bledsze i w końcu pojawia się mroczek centralny, czyli ciemna plama w polu widzenia, która uniemożliwia takiej osobie wykonywanie bardzo precyzyjnych czynności.
- Przyjęło się twierdzenie, że wzrok pogarsza się wraz z wiekiem, ale czy zdarzają się sytuacje, kiedy to schorzenie dotyka osoby młode?
Choroby plamki dotyczą całej populacji, ale zwyrodnienie plamki związane z wiekiem dotyczy osób powyżej 50., a nawet po 45. roku życia.
- Czy zgodzi się pani z tym, że jeżeli w jednym oku rozwinie się zwyrodnienie plamki, to ryzyko powstania takich zmian w drugim oku rośnie o 10% rocznie?
Tak jest. Również obserwujemy to u naszych pacjentów. Nigdy nie jest to choroba jednooczna, lecz obustronna, ale asymetryczna. Jedno oko choruje, ale drugie z pewnym opóźnieniem także zaczyna chorować.
- Co robić, żeby tego uniknąć?
Czynniki modyfikowalne to dieta, otyłość, nadciśnienie tętniczne, miażdżyca, narażenie na działanie promieniowania ultrafioletowego. W diecie ważne jest spożywanie co najmniej dwa razy w tygodniu ryb morskich, które działają ochronnie na siatkówkę. Jedzmy ryby, jarmuż, szpinak i owoce cytrusowe, w których jest dużo luteiny, a ta z kolei korzystnie wpływa na stan naszych oczu.
