Jedyny polski badawczy reaktor ma 50 lat. Został uruchomiony w podwarszawskim Świerku 18 grudnia 1974 roku. Jego moc wynosi 30 megawatów. Z produktów opartych na radioizotopach produkowanych w reaktorze korzystają miliony ludzi na całym świecie.
Reaktor MARIA pokrywa w 100% zapotrzebowanie na jod-131, którym leczymy nowotwory tarczycy, albo w ogóle służy do diagnostyki. Bardzo często ludzie mają podawany jod-131, w sensie zarówno terapeutycznym, jak i diagnostycznym, co jest szalenie istotne. Plus, 10% to jest potężna ilość światowego zapotrzebowania na molibden.
- powiedział prof. Krzysztof Kozak z Instytutu Fizyki jądrowej PAN w Krakowie.
Reaktor ma IMIĘ po polskiej noblistce, Marii Skłodowskiej-Curie. Dzięki modernizacji reaktora, pozyskiwane dzięki niemu radiofarmaceutyki zapewnią Polakom dostęp do obrazowania guzów nowotworowych i do ich leczenia. Według szacunków konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny nuklearnej w Polsce przeprowadzane jest 380 tys. procedur medycyny nuklearnej rocznie. Reaktor MARIA wytwarza również innowacyjne materiały dla przemysłu, pozwala prowadzić badania podstawowe i stosowane z dziedziny fizyki, a także umożliwia szkolenie kadr z branży jądrowej i ochrony radiologicznej.
Polskie reaktory jądrowe
MARIA jest wprawdzie jedynym działającym teraz reaktorem badawczym, ale w Polsce istniało jeszcze kilka innych reaktorów. W 1958 roku w Świerku uruchomiono radziecki reaktor badawczy EWA. Działał on do 1995 r. W Instytucie zbudowano też tzw. reaktory mocy zerowej: MARYLA, ANNA i AGATA, używane do badań fizyki reaktorów (reaktor AGATA stał się pierwowzorem dla MARII), a także WANDA. Reaktory te - w odróżnieniu od MARII są już jednak od dawna zdemontowane.
Jakie są zadania MARII?
MARIA - w przeciwieństwie do elektrowni jądrowych - nie produkuje energii elektrycznej. Najbardziej istotny w badawczym reaktorze jądrowym jest produkowany w niej silny strumień neutronów, dzięki któremu można choćby napromieniać izotopy niezbędne do ratowania ludzkiego życia, wytwarzać nowe materiały dla różnych sektorów gospodarki, czy prowadzić badania fizyczne. Reaktor pozwala też szkolić kadry na potrzeby branży jądrowej.
Neutrony wytwarzane w reaktorze MARIA służą obecnie m.in. do produkcji izotopów promieniotwórczych i źródeł promieniowania stosowanych w przemyśle, ochronie środowiska i zdrowia. W reaktorze MARIA wytwarza się głównie: molibden-99, jod-131, lutet-177, fosfor-32, samar-153, kobalt-60 i holm-166, które są stanowią bazę preparatów eksportowanych pod marką POLATOM do ponad 80 krajów na całym świecie.
Reaktor MARIA jest jednym ze światowych dostawców molibdenu-99, który jest stosowany w diagnostyce i terapii onkologicznej. Pokrywa też znaczącą część światowego zapotrzebowania na jod-131, który jest powszechnie wykorzystywany w diagnostyce i terapii tarczycy.
Historia MARII
Reaktor MARIA został zaprojektowany i zbudowany przez polskich specjalistów. To polscy fizycy, inżynierowie, technicy opracowali wszystkie parametry fizyczne reaktora, sprawdzili bezpieczeństwo oraz wykonali jego rozruch. Zdecydowaną większość konstrukcji, układów i systemów wykonały polskie zakłady i fabryki oraz pracownicy IBJ.
Od czasu uruchomienia w 1974 roku, w MARII wprowadzono wiele usprawnień. Największymi zmianami w reaktorze MARIA było przejście z paliwa wysokowzbogaconego (80 proc. zawartości rozszczepialnego uranu-235) na paliwo średnio-, a następnie niskowzbogacone. Zmiany te trwały do 2014 r. Obecnie zawartość uranu-235 w paliwie to 19,75 proc.
Roczny czas pracy reaktora to 4000-5000 godzin. W reaktorze pracuje zwykle 16-26 elementów paliwowych, a w każdym z nich znajduje się po 485 g rozszczepialnego uranu. Zużyte paliwo jądrowe jest przez co najmniej kilka lat przechowywane i chłodzone w basenie znajdującym się obok basenu reaktora, po czym trafia do producenta, który zajmuje się jego dalszym przetworzeniem.
Mimo iż MARIA ma już na karku pół wieku, dzięki stałym usprawnieniom wciąż jest jednym z najnowocześniejszych reaktorów badawczych i będzie mogła pracować co najmniej do lat 50. XXI wieku.
- zapewniają przedstawiciele NCBJ na jubileuszowej stronie MARII.
Zainteresowani mogą poznać bliżej historię MARII i ciekawostki na jej temat na jubileuszowej stronie internetowej: LINK
