Każdy z nas prędzej czy później zostaje pacjentem albo będzie rodziną pacjenta. Walcząc z chorobą musimy mierzyć się z systemem - kolejką do lekarza, na SOR, badanie, do zabiegu i na rehabilitację. Nie jest łatwo, a kolejne przełomowe reformy nie pomagają. Jak uleczyć nasze szpitale i przychodnie? To temat tygodnia w Radiu Kraków. Zapytamy ekspertów, lekarzy, pacjentów, polityków i samorządowców.
Szpitale powiatowe – dla pacjentów czy lekarzy i pielęgniarek?
Szpitale powiatowe stanowią podstawę sieci opieki szpitalnej w Polsce, zapewniając mieszkańcom każdego powiatu dostęp do podstawowych i specjalistycznych świadczeń zdrowotnych. Jako placówki o charakterze publicznym są kluczowym elementem zdecentralizowanego systemu ochrony zdrowia, realizującym zadania z zakresu hospitalizacji, diagnostyki, leczenia ostrego i rehabilitacji. Ich rola jest szczególnie istotna w kontekście zasady terytorialnej dostępności opieki zdrowotnej, zgodnie z którą każdy obywatel powinien mieć zapewniony dostęp do świadczeń szpitalnych w rozsądnej odległości od miejsca zamieszkania (Kowalska-Bobko, 2017).
Długi i puste łóżka w szpitalach powiatowych. "To efekt decyzji pacjentów"
Jednak w ostatnich latach sytuacja szpitali powiatowych uległa dramatycznemu pogorszeniu. Zmiany w systemie finansowania, rosnące koszty zatrudnienia personelu medycznego oraz narastające zadłużenie prowadzą do systematycznego osłabiania funkcji tych placówek. Obecnie coraz częściej podkreśla się, że szpitale powiatowe funkcjonują w modelu nadmiernego obciążenia finansowego i organizacyjnego, co przekłada się na jakość i dostępność świadczeń (ZPP, 2026).
„Utrzymywanie nierentownych oddziałów to ślepa uliczka”. Co dalej ze szpitalami powiatowymi?
Krytyczna sytuacja finansowa
Według najnowszego raportu Związku Powiatów Polskich z kwietnia 2026, szpitale powiatowe funkcjonują w modelu finansowo niewydolnym. Luka finansowa w 2025 roku wyniosła ponad 1,86 mld zł, a łączna strata netto przekroczyła 1,26 mld zł. Prawie 91 proc. szpitali powiatowych zakończyło ubiegły rok stratą – tylko 19 spośród 207 zbadanych placówek osiągnęło dodatni wynik. Zobowiązania ogółem szpitali powiatowych według stanu na koniec III kwartału 2025 wyniosły 9,3 mld zł, co wykazywało tendencję rosnącą. Zobowiązania wymagalne, dla których termin spłaty już upłynął, wyniosły prawie 1,5 mld zł i dotyczyły 125 spośród 207 analizowanych szpitali – to problem systemowy, nie jednostkowy.
Koszty wynagrodzeń stanowią 40,73 proc. wszystkich kosztów operacyjnych (ponad 12,5 mld zł), a łączny udział kosztów wynagrodzeń z narzutami wynosi 48,83 proc. Odsetki od zadłużenia w 2025 roku wyniosły 344,04 mln zł – istotna część środków przeznaczana jest na obsługę zadłużenia, a nie na działalność medyczną (ZPP, 2026).
Szpitale powiatowe na granicy wydolności, będzie protest. „Na leczenie zostaje bardzo mało pieniędzy”
Paradoks niskiego obłożenia a braki kadrowe w szpitalach powiatowych
Analiza danych empirycznych ujawnia fundamentalny problem szpitali powiatowych: w momencie, gdy placówki alarmują o kryzysie kadrowym, jednocześnie odnotowują bardzo niskie obłożenie łóżek szpitalnych. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że na niektórych oddziałach w szpitalach powiatowych średnie obłożenie łóżek wynosi zaledwie 30 proc., co oznacza, że 70 proc. łóżek pozostaje pustych i pokazuje, że wykorzystanie personelu jest niepełne (Ministerstwo Zdrowia, 2025).
Jeszcze bardziej niepokojące dane dotyczą rentowności oddziałów. Z analizy finansowej 117 oddziałów w 12 szpitalach powiatowych wynika, że 82 proc. oddziałów w szpitalach powiatowych jest nierentownych (Magdziarz, 2024). Oddziały ginekologiczno-położnicze ilustrują skalę problemu systemowego. Utrzymywanie nierentownych oddziałów nie wynika z preferowania kadr nad pacjentami, lecz jest efektem systemowego wymogu zapewnienia dostępności terytorialnej przy braku mechanizmów finansowania gotowości szpitalnej. Norma zatrudnienia wymusza 0,6-0,7 etatu pielęgniarki na łóżko, niezależnie od faktycznego obłożenia, co oznacza, że szpital musi opłacać pełny etat pielęgniarki na 5-6 łóżek, nawet jeśli korzysta z nich tylko dwóch pacjentów (Magdziarz, 2024).
Niskie obłożenie łóżek szpitalnych ma również negatywny wpływ na jakość świadczonych usług, ponieważ ograniczona liczba pacjentów uniemożliwia personelowi medycznemu regularne zdobywanie i utrzymywanie praktycznych kompetencji klinicznych, które w codziennej pracy szpitalnej są niezbędnym elementem do zachowania wysokiego poziomu umiejętności diagnostycznych i terapeutycznych.
"Pacjent może umrzeć, zanim trafi na szpitalny oddział". Brak koordynacji w ochronie zdrowia
Systemowy kryzys
Szpitale powiatowe znajdują się nie tylko w pułapce systemowej, ale także politycznej – uzależnione od decyzji właścicieli, głównie jednostek samorządu terytorialnego. Muszą utrzymywać kadry i oddziały w gotowości dla mieszkańców powiatu, ponosząc koszty wynagrodzeń nawet przy niskim obłożeniu łóżek. To stawia fundamentalne pytanie: czy szpitale powiatowe służą pacjentom, czy lekarzom i pielęgniarkom? Odpowiedź jest niepokojąca – są zmuszone służyć systemowi, który wymusza utrzymanie kadry w gotowości, a decyzje polityczne samorządów często priorytetyzują lokalne interesy zatrudnienia nad efektywnością i dostępnością świadczeń.
Pojawiła się nadzieja na zmianę dzięki ustawie reformującej szpitalnictwo (wrzesień 2024), umożliwiającej konsolidację placówek. Dobrze przeprowadzona konsolidacja pozwala skoncentrować świadczenia tam, gdzie można zapewnić najwyższą jakość przy utrzymaniu stabilności zatrudnienia personelu. Rząd przeznaczył 1,149 mld zł na wsparcie konsolidacji, choć proces napotyka bariery prawne i organizacyjne (Związek Województw RP, 2026). Kluczowe jest, aby w procesach konsolidacyjnych nie zapominać o realnych potrzebach pacjentów i organizować je w sposób, który nie zaburza dostępności do świadczeń zdrowotnych w regionie.
W tak dynamicznej i wymagającej sytuacji kluczowe znaczenie mają kompetencje menedżerskie dyrektorów szpitali powiatowych, które muszą być podnoszone w trybie ciągłym, gdyż sytuacja w ochronie zdrowia jest zmienna, złożona i wymaga elastycznego reagowania na nowe wyzwania finansowe, kadrowe i organizacyjne.
Czy komercjalizacja uratuje publiczne szpitale? Prof. Sowada: "To nie zastąpi reformy"
Dr hab. Iwona Bobko-Kowalska jest profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyrektorem Instytutu Zdrowia Publicznego, Wydziału Nauk o Zdrowiu UJ CM. Ukończyła Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bibliografia:
Kowalska-Bobko I. (2017), Decentralizacja a systemy zdrowotnej. W poszukiwaniu rozwiązań sprzyjających zdrowiu. Wydawnictwo UJ. Kraków.
Magdziarz, P. (2024, luty). Porównanie efektywności finansowej. Menedżer Zdrowia, 7-8, 34-41. https://www.termedia.pl/mz/Porownanie-efektywnosci-finansowej,54797.html
Ministerstwo Zdrowia. (2025, 18 marca). Szpitale. Puls Medycyny. https://pulsmedycyny.pl/system-ochrony-zdrowia/szpitale/
Związek Powiatów Polskich. (2026, kwiecień). Szpitale powiatowe w kryzysie – analiza sytuacji finansowej w 2025 roku. https://www.zpp.pl/storage/files/2026-04/08462406e31e01f9efb3252bc7e4b9c91626.pdf
Związek Województw RP. (2026, 24 maja). Zarząd Związku Województw RP o konsolidacji szpitali. Wspólnota. https://wspolnota.org.pl/news/zarzad-zwiazku-wojewodztw-rp-o-konsolidacji-szpitali
