Czy sztuka ma płeć? Pytanie retoryczne. Całe pokolenia feministek walczyły z etykietami "sztuki kobiecej". A czy istnieje coś takiego jak lesbijska wrażliwość? Oczywiście, że tak, ale pod warunkiem, że podpisuje się pod nią sama Artystka. O malowaniu tego, co intymne i zwyczajne, codzienne i zmysłowe z Zuzanną Szary, autorką wystawy zat. "Książka kucharska Zuzanny M. Szary" rozmawia Justyna Nowicka. Wystawę oglądać można w UFO Art Gallery, a towarzyszy jej dwujęzyczny katalog prac artystki z tekstami Renaty Lis i Doroty Kotas. Wydarzenie odbywa się w ramach Queerowego Maja.
Galeria zdjęć
Swoją ostatnią wystawę indywidualną – ubiegłoroczne "Czułe guziczki" w BWA Ostrowiec Świętokrzyski – Zuzanna Szary skomponowała wokół postaci i twórczości Gertrudy Stein. Artystkę zainspirował związek amerykańskiej pisarki z Alicją B. Toklas, ich wspólne życie, prowadzony przez nie dom i razem doświadczana przestrzeń. Punktem wyjścia była twórczość literacka samej Stein, która dzięki temu zdecydowanie stawała się główną bohaterką snutej na wystawie opowieści. Wystawy-opowieści, której nawet sam tytuł był cytatem z tytułu wydanej w 1914 roku książki autorstwa Stein. Książki stanowiącej być może najważniejsze osiągnięcie lesbijskiej literatury modernistycznej, w której to fragmentaryczne i bardzo zmysłowe opisy zwykłych przedmiotów i przestrzeni (jedzenia, pomieszczeń, sprzętów) były zawoalowanymi przedstawieniami kobiecego ciała i ilustracjami lesbijskiej zmysłowości.
Zuzanna Szary – zainteresowana intymnym i zmysłowym, sensualnym doświadczeniem domowego życia dwóch kobiet – połączyła modernistyczne arcydzieło Stein sprzed ponad stu lat z własnym, współczesnym życiem i domem, które dzieli z drugą artystką. "Książka kucharska Zuzanny M. Szary" jest drugim rozdziałem "Czułych guziczków", w którym artystka kontynuuje poruszone wcześniej tematy i wątki. Tym razem jednak postacią pierwszoplanową jest Alicja B. Toklas, autorka tyleż słynnej co subwersyjnej, wydanej po raz pierwszy w 1954 roku, "Książki kucharskiej Alicji B. Toklas". To po tę właśnie lekturę sięgnęła Szary, tworząc cykl nowych obrazów. Te – głównie martwe natury przedstawiające owoce, warzywa oraz fragmenty ciał zwierząt – zatytułowała, wykorzystując zaczerpnięte z książki Toklas nazwy jej autorskich dań - pisze kurator wystawy Wojciech Szymański.
Posłuchaj podcastu
Skoro pierwsza wystawa dyptyku dotyczyła Gertrudy, Alicja pojawiła się w drugiej części jako naturalna kontynuacja opowieści?
- Chciałam, żeby postać Alicji B. Toklas wybrzmiała, ponieważ Gertrude Stein jest bardzo znaną postacią, wręcz kultową, myślę, a Alicja wciąż pozostaje osobą dużo mniej rozpoznawalną, pomimo tego, że również brała udział w całym ich życiu i domu. To ona zajmowała się kuchnią, organizowaniem spotkań, razem wybierały też obrazy do kolekcji, które kupowały.
Miały wspaniałą kolekcję, bo Gertrude miała nosa i świetnie antycypowała trendy.
To prawda. Ale Alicja również była bardzo ważną częścią tej historii. Jest w niej też i smutny wątek związany ze śmiercią Gertrude — po jej śmierci Alicja nie odziedziczyła ani ich kolekcji, ani pieniędzy, została właściwie bez środków do życia i umarła w biedzie.
Ale w Polsce wciąż mamy z tym problem, prawda? Oczywiście wiele się zmienia, ale nie jest to jakiś ogromny skok, tylko powolne, mozolne zmiany.
Tak, dokładnie. I ta historia bardzo mi o tym przypomina. Chciałam więc, żeby jej postać została tutaj trochę bardziej wyciągnięta na pierwszy plan.
Myślałaś o tym, kiedy malowałaś?
Generalnie, kiedy maluję, bardzo mało wiem o tym, co robię. To jest dla mnie przede wszystkim bardzo fizyczne doświadczenie, nie intelektualne. To mocno idzie z ciała. Odczuwam też dużo niepewności, która jest bardzo potrzebna, żeby dać się zaskoczyć, żeby naprawdę podążać za procesem, a nie narzucać gotowego obrazu czy wizji, którą mam w głowie, na płótno za wszelką cenę. Staram się, żeby ten proces był naprawdę organiczny i żebym mogła dać się prowadzić tej opowieści. Dopiero później zaczynam przyglądać się temu, czym to właściwie jest.
Fetysz i forma: o niepokojącej mocy rzeźby
Maluję w domu, mam tam swoją pracownię. Życie, które tworzę z moją partnerką i naszymi kotami, jest dla mnie bardzo ważną częścią codzienności i w znaczący sposób wpływa na moją twórczość. Ta zwyczajność, ta codzienność jest dla mnie niezwykle istotna. Wydaje mi się też, że energia kreatywna i seksualna są bardzo podobnymi energiami, w mojej sztuce te rzeczy są sobie bardzo bliskie.
Galeria zdjęć
Zuzanna Szary. Malarka, absolwentka Wydziału Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie (2022). Swoje prace prezentowała na wystawach zbiorowych, m. in., na 12. Triennale Małych Form Malarskich w Toruniu (2022), w Rondzie Sztuki w Katowicach (2023), Galerii Pola Magnetyczne w Warszawie (2023) i MOCAK-u w Krakowie (2025) oraz indywidualnych w Galerii Szewska 16 w Poznaniu (2023) i Galerii Ufo w Krakowie (2023). Laureatka Grand Prix 11. edycji konkursu Nowy Obraz / Nowe Spojrzenie (2022). Otrzymała również nagrodę w 4. Ogólnopolskim Konkursie Malarskim im. Wojciecha Fangora (2022). Jej prace znajdują się w kolekcji Muzeum Narodowego w Gdańsku oraz kolekcjach prywatnych. Mieszka i pracuje w Krakowie.
