Fantazje seksualne to jeden z najbardziej powszechnych, a jednocześnie najmniej omawianych elementów naszej wyobraźni. Pojawiają się w myślach wielu osób, ale rzadko o nich rozmawiamy – często z powodu wstydu, tabu albo obawy przed oceną. Skąd właściwie biorą się fantazje erotyczne? Czy zawsze mają związek z pożądaniem i pobudzeniem? I czy to, o czym fantazjujemy, mówi coś o naszych potrzebach, emocjach i relacjach? W „Wieczornej Terapii” rozmawiamy o tym, czym są fantazje seksualne, czy kobiety i mężczyźni fantazjują w podobny sposób oraz jak na nasze wyobrażenia wpływają kultura, wychowanie i społeczne normy. Zapraszają Marcin Szafrański i Wioletta Gawlik.
Czym są fantazje seksualne i skąd się biorą
Fantazje seksualne nie mają jednej prostej definicji. Jak tłumaczy Marcin Szafrański, trudno wyznaczyć wyraźną granicę między fantazją, wyobrażeniem czy snem na jawie.
„To stworzenie przestrzeni wyobraźni, w której kreujemy różnego rodzaju sytuacje mentalne związane z seksualnością – bardziej lub mniej bezpośrednio”.
Psycholog zwraca uwagę, że fantazje są naturalnym elementem działania ludzkiej wyobraźni. Tak jak wyobrażamy sobie różne scenariusze życiowe, tak samo pojawiają się scenariusze erotyczne. Ich obecność nie zawsze oznacza jednak pożądanie.
Szafrański podkreśla, że fantazja, pobudzenie i pożądanie nie są tym samym. Można fantazjować bez odczuwania podniecenia, tak samo jak można odczuwać pobudzenie seksualne bez konkretnego wyobrażenia.
„Można pożądać bez fantazji seksualnych i można mieć fantazje bez pożądania”.
Fantazje pojawiają się u większości ludzi w różnych momentach życia. Czasem są krótkim impulsem wyobraźni, a czasem rozbudowanym scenariuszem towarzyszącym masturbacji lub relacji z partnerem.
Posłuchaj rozmowy:
Do czego służą fantazje erotyczne
Choć najczęściej kojarzone są z seksualnością, fantazje erotyczne pełnią także inne funkcje psychiczne. Mogą pomagać w regulowaniu emocji, redukować stres czy pozwalać na bezpieczne eksperymentowanie z różnymi rolami w relacji.
Jak mówi psycholog:
„Fantazje seksualne mogą pełnić rolę regulatora emocjonalnego. Czasem testujemy w nich rzeczywistość, a czasem kompensujemy to, czego nam brakuje”.
W fantazjach pojawiają się różne scenariusze: od wyobrażeń dotyczących konkretnych osób, przez sytuacje z partnerem, aż po bardziej abstrakcyjne obrazy związane z bodźcami czy odczuciami. Nie zawsze musi w nich nawet występować konkretny bohater – czasem są to jedynie wyobrażenia doznań.
Fantazje mogą także wzmacniać pożądanie w relacjach partnerskich. Bywają sposobem na ożywienie życia erotycznego, szczególnie w długotrwałych związkach.
Czy kobiety i mężczyźni fantazjują inaczej
Badania nad fantazjami seksualnymi prowadzone są od wielu lat i pokazują pewne różnice między płciami. Jednak – jak zaznacza Szafrański – nie są one tak jednoznaczne, jak często się sądzi.
Według psychologa znaczenie mają nie tylko biologiczne różnice, ale także kultura, wychowanie czy osobowość.
„Różnice między kobietami a mężczyznami pojawiają się w badaniach, ale zależą od społeczeństwa, wieku czy sytuacji życiowej”.
Część badań wskazuje, że mężczyźni częściej reagują na bodźce wzrokowe, a kobiety częściej wyobrażają sobie konkretną osobę lub kontekst relacyjny. Jednocześnie fantazje o osobach z własnego otoczenia – współpracownikach czy znajomych – pojawiają się zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Dużą rolę odgrywają także czynniki osobowościowe. Osoby poszukujące nowości fantazjują częściej niż te, które cenią stabilność i przewidywalność.
Kultura, tabu i wstyd wokół fantazji
Fantazje erotyczne kształtowane są również przez normy społeczne. W kulturach bardziej restrykcyjnych wobec seksualności pojawiają się częściej – bo to, co zakazane, przenosi się do sfery wyobraźni.
Psycholog zauważa, że ważną rolę odgrywa także popkultura. Filmy, książki czy internet dostarczają nowych obrazów, które mogą wpływać na treść fantazji.
Jednocześnie wiele osób wstydzi się swoich wyobrażeń.
„Często boimy się nawet sami przed sobą. Pojawia się pytanie: kim jestem, skoro mam taką fantazję?”
Szafrański wyjaśnia, że nasz mózg nie zawsze jasno oddziela fantazję od chęci realizacji. Dlatego pojawia się lęk, że wyobrażenia mówią coś o naszej tożsamości lub moralności.
Fantazja nie zawsze oznacza realizację
Psycholog podkreśla, że fantazje seksualne nie muszą prowadzić do działania.
„Część fantazji w ogóle nie ma mieć żadnej realizacji”.
Wiele osób fantazjuje o sytuacjach, których w rzeczywistości nigdy nie chciałoby doświadczyć. Fantazje mogą więc pełnić rolę bezpiecznej przestrzeni dla wyobraźni, bez konieczności przekładania ich na realne zachowania.
Zdarza się także odwrotnie – realizacja fantazji nie zawsze przynosi satysfakcję. Jeśli partnerzy nie są na nią gotowi emocjonalnie lub relacja nie daje wystarczającego poczucia bezpieczeństwa, doświadczenie może prowadzić do napięć lub rozczarowania.
Dlaczego czasem przestajemy fantazjować
Na koniec rozmowy pojawiło się pytanie o sytuację odwrotną – gdy fantazje erotyczne znikają. Według Szafrańskiego może to być związane ze zmianami kulturowymi i ogromną dostępnością treści erotycznych w internecie.
„Mamy podane obrazy wprost, więc mózg nie musi już tworzyć własnych scenariuszy”.
Psycholog zauważa, że dziś coraz częściej mówi się o kryzysie pożądania i pobudzenia seksualnego. Rozwijanie wyobraźni erotycznej jest jednak możliwe – choć wymaga czasu, refleksji i bezpiecznej przestrzeni w relacji.
