W sieci po ostatnich wydarzeniach w Krakowie cały czas jest gorąco. Tym razem internauci wzięli pod lupę kobietę, która udzieliła wywiadu telewizyjnego. W jednym programie podpisano ją jako sprzedawczynię pamiątek z Sukiennic, w innym jako koleżankę sprawcy ze szkolnej ławki. W komentarzach natychmiast pojawiły się oskarżenia o wielką „ustawkę” i pytania o tak zwanych „kryzysowych aktorów”. Czy naprawdę mamy tu do czynienia ze spiskiem mediów, czy z klasycznym przykładem tego, jak w sieci dorabia się wielką teorię do zwykłego zbiegu okoliczności?
Posłuchaj
Na wstępie wyobraźmy sobie taką sytuację. Idziemy po bułki do osiedlowego sklepu, a przy kasie spotykamy dawnego kolegę z podstawówki, z którym w trzeciej klasie siedzieliśmy razem w jednej ławce na przyrodzie. W normalny dzień pomyślimy - o jaki ten świat mały. Gdy jednak w mieście dzieje się dramat, a ten sam zbieg okoliczności trafi na pasek w telewizji, dla części internetu świat przestaje być mały, a zaczyna być wyreżyserowany. Dokładnie to stało się po ostatnich wydarzeniach w Krakowie.
Kobieta, która była świadkiem dramatycznych chwil na Rynku Głównym, opowiedziała o tym przed kamerami. Problem, a właściwie paliwo dla internetowych detektywów pojawił się wtedy, gdy zestawiono dwa różne programy. W jednym podpisano ją jako sprzedawczynię pamiątek z Sukiennic i świadka dramatu, z kolei w drugim na balce pojawił się podpis koleżanka sprawcy z klasy.
No i się zaczęło. Na Facebooku i platformie X posypały się wpisy z jednym z ulubionych haseł twórców teorii spiskowych. "Kryzysowi aktorzy". Posty wyświetlane po 200 tysięcy razy sugerowały, że całe zdarzenie to wielka medialna ustawka, a przed kamerami podstawiono statystkę, której tylko zapomniano ujednolicić legendę.
Jednak rzeczywistość okazała się znacznie mniej filmowa, a dużo bardziej krakowska. Obie informacje są po prostu prawdziwe. Ta pani rzeczywiście chodziła ze sprawcą do jednej szkoły podstawowej, a po latach całkiem zwyczajnie pracuje w sklepie z pamiątkami w centrum Krakowa. Jedno drugiego nie wyklucza. Człowiek może przecież jednocześnie pracować w Sukiennicach i mieć za sobą szkołę podstawową. Ba, większość sprzedawców w Sukiennicach skończyła podstawówkę.
Skąd bierze się ten odruch węszenia spisku? Mechanizm jest bardzo prosty. Gdy dochodzi do nieszczęścia, a prokuratura wciąż bada tropy, analizuje monitoring i ustala motyw, w głowach odbiorców pojawia się luka informacyjna. Nasz mózg nie znosi próżni i niepewności. Woli nawet najbardziej absurdalne, ale uporządkowane wyjaśnienie niż przyznanie, że pewnych rzeczy jeszcze nie wiemy, a los potrafi płatać dziwne zbiegi okoliczności.
Nie byłoby w tym nic groźnego, gdyby nie fakt, że za tym internetowym śledztwem idzie realna krzywda. Kobieta, która przeżyła traumę i była na miejscu zdarzenia, zamiast wsparcia dostała w sieci falę obelg i oskarżenie o udawanie. Dlatego zanim udostępnimy kolejny wpis z wielkimi literami o ustawce, warto zrobić prosty test zdrowego rozsądku, zapytać siebie, czy dwie różne role życiowe jednej osoby naprawdę się wykluczają. W Krakowie takie zbiegi okoliczności to nie scenariusz thrillera, tylko codzienność.
Z kolei w sprawach śledztw najlepiej ufać komunikatom służb, a nie anonimowym kontom, które z ludzkiej tragedii robią sobie zasięgi.