Czy jesteśmy naprawdę sobą, czy przez całe życie odgrywamy role narzucone przez społeczeństwo? Czy płeć, tożsamość i autentyczność są czymś naturalnym, czy raczej efektem kulturowych wzorców? Punktem wyjścia do tej rozmowy jest kultowa komedia Billy'ego Wildera „Pół żartem, pół serio” z 1959 roku.
Posłuchaj audycji
Czy istnieje „prawdziwe ja”, ukryte pod społecznymi rolami? Film "Pół żartem, pół serio" Billy'ego Wildera prowokuje do postawienia zupełnie innego pytania. Być może to właśnie maski, które zakładamy każdego dnia, pozwalają nam lepiej zrozumieć siebie i innych.
Bohaterowie filmu Billy'ego Wildera, uciekając przed mafią, przebierają się za kobiety. Ta komediowa konwencja staje się jednak punktem wyjścia do rozważań o tożsamości, płci i kulturze. Jak zwraca uwagę prof. Joanna Hańderek, trudno mówić o człowieku całkowicie wolnym od społecznych ról. To właśnie one współtworzą naszą tożsamość i uczą nas rozumienia świata:
Tak naprawdę ta bezpośredniość bycia ze sobą być może nigdy nie następuje. (...) Wzorce kulturowe, które kształtują nasze ciało, świadomość i tożsamość, dają nam możliwość bycia sobą.
Zdaniem filozofki film nie opowiada wyłącznie o zamianie ról. Pokazuje przede wszystkim, że wejście w cudzą perspektywę zmienia sposób patrzenia na rzeczywistość. Dopiero jako kobiety Joe i Jerry zaczynają dostrzegać doświadczenia, których wcześniej nie rozumieli. Ta zmiana pozwala im wyjść poza stereotypy i spojrzeć na drugiego człowieka z większą empatią.
Rozmowa prowadzi także do pytania o miłość. Prof. Hańderek przekonuje, że uczucia nie rodzą się wyłącznie z biologii. Kształtują je również kultura, wychowanie i obrazy, które od dzieciństwa nosimy w sobie. Dlatego warto pytać nie tylko, kogo kochamy, ale również, czy zakochujemy się w drugim człowieku, czy raczej we własnych wyobrażeniach o nim:
Musimy, zakochując się, zadać sobie pytanie: co ja robię? Czy to jest miłość do drugiego człowieka, czy do moich wyobrażeń? (...) Miłość może nam to pięknie otwierać.
Jest jeszcze jedno pytanie: dlaczego właśnie komedia potrafi opowiedzieć o człowieku tak wiele? Według prof. Hańderek śmiech rozbraja nasze przyzwyczajenia i pozwala spojrzeć z dystansu na to, co wydaje się oczywiste. To dlatego "Pół żartem, pół serio" pozostaje filmem zaskakująco aktualnym – nie tylko bawi, ale także uczy patrzeć na siebie i innych z większą uważnością
