Czy był tylko zwykłym urzędnikiem uwikłanym w nazistowski system czy świadomym uczestnikiem zbrodni? Jego głównym zadaniem było sprawne funkcjonowanie okupacyjnej administracji niemieckiej w Generalnym Gubernatorstwie. Josef Bühler, szef rządu Generalnego Gubernatorstwa , druga po Hansie Franku najważniejsza osoba w GG. Był jednym z niewielu urzędników, bezwzględnie posłusznych obowiązującym zbrodniczym ustawom, którzy po wojnie stanęli przed sądem. Kim był Josef Bühler ? O "przestępcach gabinetowych" i biurokratyzacji terroru mówi dr hab. Joanna Lubecka, UP JP II / Biuro Badań Historycznych IPN w Krakowie, m.in. autorka monografii „Niemiecki zbrodniarz przed polskim sądem. Krakowskie procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym” oraz wielu publikacji naukowych i popularno–naukowych dotyczących historii Trzeciej Rzeszy, stosunków polsko-niemieckich, niemieckiej pamięci i polityki historycznej. Program prowadzi Jolanta Drużyńska. Środa 18 listopada g. 21.05. Program dostępny także na kanale YouTube RK.
W ostatnim procesie przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Krakowie stanął urzędnik Generalnego Gubernatorstwa Josef Bühler, w czasie okupacji odpowiedzialny za tworzenie prawa okupacyjnego. […]
Bühler był najwyższym w hierarchii urzędnikiem GG, który stanął przed polskim wymiarem sprawiedliwości. W toku procesu oskarżyciele udowadniali, że mimo iż sam bezpośrednio nie brał udziału w zbrodniach, to jednak świadomie współtworzył system, który te zbrodnie realizował.
[…] Proces w Krakowie koncentrował się wokół odpowiedzi na pytanie, czy był on człowiekiem niefortunnie uwikłanym w system okupacyjny, któremu nie był w stanie się sprzeciwić, mimo dylematów moralnych? Człowiekiem o słabym charakterze, zależnym od Hansa Franka i całkowicie mu uległym, który jednak w miarę swoich możliwości próbował pomagać Polakom i hamować „machinę” okupacyjną? Czy jednak obraz ten był jedynie kreacją na potrzeby procesu, a okolicznością sprzyjającą Bühlerowi miała być niewielka ilość dowodów obciążających go bezpośrednimi zbrodniami? […]
Obraz bezwolnego urzędnika, który z rozterkami moralnymi wykonuje polecenia przełożonych, nie przekonał jednak sędziów NTN. Ich doświadczenia zbierane w poprzednich procesach, materiał dowodowy dostarczony przez prokuratorów pozwolił osądzić urzędnika, który być może bez większego zapału i inicjatywy, ale jednak wykonywał wszystkie polecenia własnych przełożonych, a zajmując bardzo wysokie stanowisko w hierarchii władz okupacyjnych, brał udział w kreowaniu quasi-legalnego systemu okupacji. Uznanie Bühlera za winnego udziału w organizacji przestępczej, jaką był rząd GG, pozwoliło obarczyć go odpowiedzialnością za czyny, których nie popełnił bezpośrednio. Sąd również uznał, że Bühler był świadomy faktu, iż jego działania umożliwiają popełnienie zbrodni i choć sam nie przejawiał zbrodniczej inicjatywy, to jednak godził się na popełnianie tych czynów. Odpowiedź na pytanie, czy Bühler był urzędnikiem uwikłanym w system przez słabość własnego charakteru, uległość wobec Franka, brak odwagi, aby zrezygnować z funkcji wbrew przełożonym, czy może jedynie na takiego kreował się w trakcie procesu, musi pozostać bez jednoznacznej odpowiedzi. Być może sam oskarżony był przekonany o własnej niewinności albo przynajmniej o znacznie mniejszym ciężarze własnych win. Sędziowie uznali ostatecznie, że postawa Bühlera przed sądem to jedynie „maska”, dzięki której próbuje uniknąć najwyższego wymiaru kary”
Joanna Lubecka, „Joseph Bühler – urzędnik uwikłany czy świadomy uczestnik zbrodni? Rozważania w świetle procesu Josepha Bühlera (17 czerwca – 10 lipca 1948 r.)” w : „Pamięć i Sprawiedliwość” 2020 nr 1 (36)