Zamek Królewski na Wawelu - nowy nabytek muzealny

Co trzeba zrobić by muzeum stało się właścicielem arcydzieła renesansowego jubilerstwa? Jaką rolę odgrywają kustosze i jak wygląda ich praca? Przypadek zakupionej wiosną tego roku złotej broszy z wyobrażeniem gwałtu na Lukrecji – dowodzi niemałej roli właśnie kuratora i pokazuje, że połączenie rzetelnej pracy

i wiedzy przynosi znakomity efekt - zbiory Zamku Królewskiego na Wawelu wzbogaciły się o wybitne dzieło sztuki złotniczej.

Od czasów potopu szwedzkiego w połowie wieku XVII,  poprzez nieszczęścia zaborów, wojen światowych i zmiany granic w XX w. nasz kraj był systematycznie ogałacany
z rozmaitych kosztowności. Obecne zasoby, nawet uwzględniwszy te ocalałe
w skarbcach kościelnych, są resztkami dawnej świetności. Dość powiedzieć,
że wszystkie klejnoty ostatnich Jagiellonów, jakie dotrwały do naszych czasów należą do zagranicznych kolekcji. Stąd powstała idea by uzupełniać zbiory Skarbca Koronnego na Wawelu o klejnoty podobne do tych jakie przechowywano tu przed pruską grabieżą w 1795 r. Niestety na światowym rynku dzieł sztuki tylko sporadycznie pojawiają się tego rodzaju precjoza i trzeba bardzo uważnie śledzić postęp wiedzy
w tym zakresie, jako że w ostatnim półwieczu badacze zdyskwalifikowali znaczną część, zwłaszcza renesansowych klejnotów jako XIX- i XX-wieczne pastisze i falsyfikaty.
Kustosz w tym przypadku musiał wyważyć i zweryfikować rozbieżne sądy co do walorów broszy i oszacować jej wartość, a sądy antykwariuszy nie mogły być do końca uznane za w pełni wiarygodne, mające wartość rozstrzygającą. Autopsja klejnotu
w 2009 r. na najbardziej prestiżowych targach antykwarycznych Tefaf w Maastricht parze wawelskich muzealników pozwoliła nabrać przekonania, że mamy do czynienia
z autentycznym arcydziełem. Kilka wątpliwości wymagało jednak rozstrzygnięcia, m.in. konsultacji ze słynną włoską badaczką klejnotów i rad ze strony konserwatorów
z Warszawy i Krakowa. A przede wszystkim rozległych studiów w literaturze fachowej.
Od wiedzy kustosza zależy też przekonanie muzealnej komisji zakupowej do nabycia dzieła. Przedstawia on komisji proponowany obiekt, jego walory, kontekst artystyczny i historyczny. Od tego uzasadnienia zależy w dużej mierze kolegialna decyzja o zakupie. Kolejnym etapem są negocjacje cenowe i sam zakup.
Efekty pracy wawelskich historyków sztuki zawarto w artykule monograficznym, którego pierwsza wersja powstała już w trzy miesiące po szczęśliwym zakupie broszy na Wawel. Tekst ten zamieszczamy w załączniku.
Klejnot można podziwiać w jednej z wawelskich komnat (parter Zamku, ekspozycja Reprezentacyjne Komnaty Królewskie), obok pokrewnych dzieł sztuki z tego czasu: malarskiego wizerunku umierającej Lukrecji, francuskiej szafki i …łóżka.  

Linki do filmów o klejnocie:
https://www.facebook.com/watch/?v=231351701294160
https://www.facebook.com/watch/?v=283165182802267

KLEJNOT Z PRZEDSTAWIENIEM TARKWINIUSZA I LUKRECJI

Pochodzenie: Francja, około 1550–1560
złoto, srebro złocone, rubin, perły, emalia

Zakup w antykwariacie Les Enluminures
(Paryż–Nowy Jork–Chicago) w roku 2020.

Klejnot pierwotnie służył jako brosza do ozdoby kapelusza (tzw. enseigne), będąc jednym
z głównych akcesoriów mody męskiej w XVI-wiecznej Europie. Po zmianie trendów pod koniec tego stulecia przekształcano je w element dekoracyjny uczepiony na łańcuchu oraz przechowywano w gabinetach sztuki i osobliwości (tzw. kunstkamerach). Wtedy też wawelski nabytek otrzymał jubilerską oprawę z kółkiem do zawieszania. Przedstawiona scena obrazuje dramatyczny epizod z historii rzymskiej matrony, której zhańbienie i bohaterska śmierć doprowadziły w konsekwencji do politycznego przewrotu i kresu monarchii. Osoba Lukrecji stała się symbolem wiernej żony, kobiety mężnej, świadomej swej godności, strażniczki praw będących fundamentem dobrze rządzonego państwa.

INFORMACJE TURYSTYCZNE

Sprzedaż biletów  w kasach:
•    Centrum Promocji i Informacji: poniedziałek 9.00-12.00, wtorek-niedziela 9.00-16.00
•    brama Herbowa: poniedziałek 9.00-15.15, wtorek-niedziela 9.00-16.00
przerwy sanitarne w kasach: 12.15-12.45

obowiązuje limit osób przebywających jednocześnie w obrębie ekspozycji - 197

Reprezentacyjne Komnaty Królewskie
wtorek-niedziela 9:30–17:00
sprzedaż biletów do 16.00, ostatnie wejście o 16:15
przerwa sanitarna: 13:00–13:30, ostatnie wejście przed przerwą – 12:30

ceny biletów: normalny 25 zł, ulgowy 15 zł
zwiedzanie indywidualne; istnieje możliwość zarezerwowania zwiedzania z przewodnikiem – grupy max. 9 osób + przewodnik; opłata za usługę przewodnicką według obowiązującego cennika

INFORMACJE SANITARNE

•    należy poruszać się wyznaczonymi ciągami komunikacyjnymi i stosować się do poleceń obsługi trasy
•    zwiedzający zobowiązani są do zachowania odpowiedniego dystansu (2 m) i używania indywidualnych środków ochrony (maseczki, rękawiczki)
•    przy wejściach na wystawy jest dostępny dla zwiedzających płyn do dezynfekcji rąk
•    stanowiska kasowe i recepcyjne zostały zabezpieczone przeźroczystymi przegrodami, pracownicy wyposażeni w maseczki, środki dezynfekujące