Prace artysty niemożliwego – Andrzeja Dudzińskiego – wracają do Krakowa

Kim był Andrzej Dudziński?

Polski grafik, rysownik, malarz, artysta multimedialny. Autor licznych rysunków satyrycznych, plakatów i okładek. Urodził się w 1945 roku w Sopocie i rozpoczął edukację akademicką na trójmiejskich uczelniach, po czym związał się z Wydziałem Grafiki Warszawskiej ASP. Już w 1970 roku, w wieku zaledwie 25 lat debiutował na łamach absolutnie kultowego dla epoki magazynu „Szpilki” i zaprojektował okładkę niemniej opiniotwórczego „Ty i Ja”. To ostatnie wydarzenie dla rysownika lat 70. można traktować niczym współcześnie wystawę solową w Zachęcie – szczególnie w tak młodym wieku.

Dudi, jak nazywali go przyjaciele, po młodzieńczych sukcesach w kraju wyjeżdża za granicę. Najpierw do Londynu, gdzie związał się z kontrkulturową prasą niezależną, a w 1977 roku - do Stanów Zjednoczonych, gdzie spędzi następne 15 lat. To w Nowym Jorku Andrzej Dudziński zbuduje swoją markę, tworząc rysunki satyryczne dla New York Timesa, New Yorkera, czy Rolling Stone. Za Atlantykiem zdobył miano „Instant Cartoonist” –  rysownika, który celnie komentował rzeczywistość. Tutaj wreszcie powstanie słynny portret Wałęsy z czasów karnawału Solidarności.

Te doświadczenia Dudziński przywiezie ze sobą z emigracji do kraju. Polscy czytelnicy mogą go kojarzyć lepiej jako ojca ptaka Dudiego i Pokraka - być może najbardziej charakterystycznych postaci polskiego rysunku satyrycznego. Cięty komentarz polityczny wypowiadany przez Pokraka ukazywał się przez lata na ostatnich stronach Tygodnika Powszechnego.

Dudziński w Krakowie

Powrót Andrzeja Dudzińskiego na dobre do Polski zaczął się od Krakowa.

„Kraków jakoś bardzo mnie rajcuje. To dla mnie odkrycie w tej chwili. […] Kraków jako zupełnie nowe, prężne miasto. Floriańska, która wygląda jak ulica w Padwie albo we Florencji, wieczorem ożywiona, pełna ludzi, którzy mają gdzie wyjść i mają po co chodzić. W porównaniu z Warszawą Kraków przez swoją intymność jest dużo bardziej atrakcyjnym miejscem dla kogoś takiego jak ja.” - mówił w wywiadzie udzielonym w 1992 roku Jerzemu Illgowi do Tygodnika Powszechnego.

Współpraca z redaktorem Illgiem, bliskim przyjacielem  Dudzińskiego, okazała się nieoceniona przy projektowaniu krakowskiej części wystawy.

„Choć Andrzej związał się ze środowiskiem Znaku i Tygodnika Powszechnego – zrobił i dla wydawnictwa, i dla pisma wspaniałe plakaty, a dla Znaku dodatkowo zestaw pięknych kartek świątecznych – nie zamierzaliśmy mieć na niego w Krakowie monopolu. Jego żona, Magda Dudzińska wydawała swoje książki w Wydawnictwie Literackim, nic więc dziwnego, że Andrzej oprawił tam w swoje okładki książki jej, a także jej ojca, Stanisława Dygata, a następnie podjął się opracowania graficznego całej dwujęzycznej serii poetyckiej, w której ukazały się tomy m.in. Wisławy Szymborskiej, Zbigniewa Herberta, Haliny Poświatowskiej, Ewy Lipskiej, ks. Jana Twardowskiego[…]”

Jerzy Illg, redaktor naczelny Znaku (1992-2021)

Te prace, związane z krakowskim etapem twórczości Andrzeja Dudzińskiego będą prezentowane w samej Willi Decjusza na Woli Justowskiej. Udało się je wydobyć z archiwów Znaku i Tygodnika Powszechnego głównie dzięki zaangażowaniu Jerzego Illga.

Willa Decjusza

Instytut Kultury Willa Decjusza zaprezentuje w Strzelnicy na Woli prace Andrzeja Dudzińskiego w ramach wystawy prezentowanej wcześniej w warszawskiej Operze Narodowej. W zabytkowej przestrzeni samej Willi będzie prezentowana druga część wystawy, przedstawiająca wątki krakowskie twórczości Dudiego.

„Nieprzypadkowo właśnie Willa Decjusza prezentuje dziś tę wystawę. Od trzydziestu lat jesteśmy miejscem spotkań – kultur, języków i doświadczeń. Miejscem pracy twórczej oraz wsparcia dla artystów, w tym także tych, którzy – jak Andrzej Dudziński – tworzyli przez długie lata poza krajem, budując swoją pozycję w międzynarodowym obiegu sztuki. Willa Decjusza pozostaje przestrzenią powrotów, ale i nowych początków – i w tym sensie ta wystawa wpisuje się w samą istotę naszej misji.” 

Dominika Kasprowicz, dyrektorka Instytutu Kultury Willa Decjusza

W renesansowej rezydencji na Woli Justowskiej od 30 lat funkcjonuje instytucjonalne wsparcie dla kultury. Sam Instytut Kultury prowadzi serię wydawniczą i jest organizatorem licznych programów stypendialnych i nagród literackich. Willa Decjusza jest częścią Międzynarodowej Sieci Miast Schronienia ICORN, a w 2025 roku wydała m.in. antologię tekstów artystów, którzy znaleźli w Polsce schronienie dzięki współpracy z siecią.

Strzelnica na Woli

Willa Decjusza opiekuje się również przestrzenią w dawnej, poaustriackiej strzelnicy garnizonowej. Po remoncie zabytku z XIX, wieku funkcjonował tu najpierw oddział Muzeum Fotografii, a dziś jest to – jak głosi hasło witające nas przed wystawą – miejsce spotkań mieszkańców.

„Zależało nam na tym, by kolejna przestrzeń, którą obejmujemy opieką, służyła mieszkańcom w sposób rzeczywisty. W tej części Zwierzyńca brakowało miejsca, w którym można się spotkać, porozmawiać, tworzyć i współdziałać”  mówiła dyrektorka IKWD - Dominika Kasprowicz – po objęciu pieczy nad nowym obiektem. Dzisiaj ze Strzelnicy korzystają mieszkańcy dzielnicy VII i goście, biorąc udział wydarzeniach edukacyjnych, artystycznych i rekreacyjnych. A od końca kwietnia to również miejsce największej w historii Krakowa, monograficznej wystawy prac Andrzeja Dudzińskiego.

Przypadek Artysty Niemożliwego

„[…] dlaczego Dudziński jest artystą obecnie niemożliwym. Otóż środowisko stanowiące jego żywioł – prasa papierowa – dzisiaj praktycznie nie istnieje.” pisze kurator wystawy - Marcin Fedisz. Andrzej Dudziński tworzył w czasach, w których obieg kultury - dostępność do ekspozycji – był zdefiniowany przez inteligencję i wielkie redakcje. Ten świat miał ustąpić miejsca bardziej demokratycznej erze internetu jeszcze przed śmiercią Dudiego w 2023 roku. Czy tak się jednak stało? Autorzy wystawy stawiają pytania o śmiałość krytyki i wolność artystyczną.

„[…] jest to propozycja skierowana do nowego kręgu odbiorców – nie po to, by utrwalać legendę, lecz by wskazać postawę twórczą, która pozostaje niezwykle aktualna. W twórczości Dudzińskiego inspirująca jest nie tylko różnorodność form, ale przede wszystkim wewnętrzna wolność i odwaga radykalnych decyzji.” 

Dominika Kasprowicz, dyrektorka Instytutu Kultury Willa Decjusza

Wystawę „Andrzej Dudziński: Przypadek Artysty Niemożliwego” można zwiedzać do 30 sierpnia w Strzelnicy na Woli, a jego projekty krakowskie zobaczyć w Willi Decjusza. Bilety dostępne są na stronie bilety.willadecjusza.pl

Organizatorzy: Instytut Kultury Willa Decjusza, Opera Narodowa w Warszawie, Tygodnik Powszechny

Patroni Medialni: MINT, TVP3 Kultura, TVP3 Kraków, Radio Kraków

Wystawa zrealizowana we współpracy z Teatrem Wielkim - Operą Narodową w Warszawie

Opieka merytoryczna: Dominika Kasprowicz, Dyrektorka Willi Decjusza

Kurator: Marcin Fedisz

Projekt wystawy: Anna Skołożyńska-Cieciera, Marcin

Rzeźba Ptaka Dudiego: ORIGAMI 3D Wojciech Lewenstam

Produkcja wystawy: ASC Studio

Przygotowanie wydarzenia: Katarzyna Trojanowska, zespół Willi Decjusza i Strzelnicy na Woli

Podziękowania dla:

• Magdaleny Dygat-Dudzińskiej za udostępnienie dzieł oraz współtworzenie opowieści o artyście najbliższym
• Joanny Gromek-Illg oraz Jerzego Illga za zainicjowanie ekspozycji w Krakowie i jej serdeczne wspieranie
• Wydawnictwa Znak
• Tygodnika Powszechnego
• Wydawnictwa Literackiego
• Studia Filmowego Kalejdoskop za udostępnienie materiałów i projektów „krakowskich”, które nadają wystawie lokalny kontekst