W Ogrodach Królewskich Zamku Królewskiego na Wawelu już od 24 kwietnia będzie można oglądać czasową wystawę jednej z najważniejszych polskich artystek współczesnych – Joanny Rajkowskiej. Ekspozycja zatytułowana „Wkrótce wszystko się zmieni” potrwa do 30 września 2026 roku. Wystawa została pomyślana jako subtelna ingerencja w historyczną przestrzeń wawelskiego wzgórza. Prace Rajkowskiej – znanej z realizacji w przestrzeni publicznej oraz projektów badających relacje między człowiekiem, środowiskiem i pamięcią miejsca – splatają się tu z krajobrazem, geologią i historią.
– Wawel jest miejscem, w którym historia jest niemal namacalna, ale jednocześnie pozostaje częścią znacznie dłuższych procesów – geologicznych, biologicznych, kulturowych. Wystawa Joanny Rajkowskiej pozwala spojrzeć na to miejsce z nowej perspektywy – mówi dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu, prof. Andrzej Betlej.
Kuratorką ekspozycji jest dr Bogumiła Wiśniewska, która odwołuje się do myśli filozofa Timothy’ego Mortona, zwłaszcza jego koncepcji „hiperobiektów” i „ekologii bez natury”. – To perspektywa podważająca antropocentryczną wizję świata i linearne rozumienie czasu – podkreśla kuratorka.
Doświadczenie zamiast narracji
Wystawa prowadzi widzów przez różne poziomy doświadczenia – od refleksji nad nielinearnością czasu, przez kruchość życia, aż po konfrontację z geologicznym trwaniem materii. Narracja nie ma wyraźnego początku ani końca – rozwija się jak proces wpisany w przestrzeń ogrodów.
Jak zaznacza dr Wiśniewska, kluczowe jest tu myślenie o czasie wykraczającym poza ludzką skalę. – Interesuje nas moment, w którym przeszłość, teraźniejszość i przyszłość przestają układać się w prostą linię – mówi.
„Pisklę” – doświadczenie początku życia
Jedną z najważniejszych prac jest instalacja „Pisklę” – monumentalne jajo kosa o długości 240 cm. Wykonane z pigmentowanego gipsu akrylowego, nie jest klasycznym obiektem do oglądania. Widz doświadcza go poprzez dźwięk i wibrację – rytm serca rozwijającego się pisklęcia.
To praca wymagająca zatrzymania i uważności – zamiast symboliki oferuje bezpośrednie, cielesne doświadczenie.
Energia miejsca i czas geologiczny
Tytułowa instalacja „Wkrótce wszystko się zmieni” rozpoczyna się już na dziedzińcu zewnętrznym. Jej elementem jest częściowo wkopany w ziemię minerał, odnoszący się do geologicznego czasu Wawelu – znacznie przekraczającego ludzką historię.
Minerały nie pełnią tu funkcji dekoracyjnej – stają się aktywnymi elementami rzeczywistości, uczestniczącymi w relacjach z otoczeniem. Odwołują się także do idei energii – przeniesionej z ciała człowieka na „ciało ziemi”.
Gniazdo z warszawskiej palmy
Na wystawie zobaczyć będzie można również autentyczne gniazdo wron, pochodzące z korony słynnej instalacji Rajkowskiej „Pozdrowienia z Alei Jerozolimskich” w Warszawie.
Sztuczna palma ustawiona w 2002 roku na rondzie de Gaulle’a szybko stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki w Polsce. Z czasem zaczęła żyć własnym życiem – jednym z jej „współautorów” okazały się wrony, które zbudowały w jej koronie gniazdo.
– To materialny ślad nieludzkiej aktywności, pokazujący, że projekty Rajkowskiej są procesami rozwijającymi się w czasie – podkreśla kuratorka.
Wystawa „Wkrótce wszystko się zmieni” będzie dostępna dla zwiedzających od 24 kwietnia do 30 września 2026 roku w Ogrodach Królewskich Zamku Królewskiego na Wawelu.
Galeria zdjęć
