Węch to często bardzo niedoceniany zmysł człowieka. To dzięki niemu rozpoznajemy zapachy, oceniamy jakość pożywienia i w dużej mierze odczuwamy smak spożywanych potraw. Co ciekawe, budowa nosa ma ogromny wpływ na skuteczność odbierania bodźców zapachowych, dlatego niektóre gatunki zwierząt radzą sobie z tym znacznie lepiej niż ludzie. Więcej opowiedział nasz ekspert Jakub Kręgiel, nauczyciel biologii w V LO w Krakowie, w kolejnym odcinku z cyklu "Korepetycje z edukacji zdrowotnej".
Posłuchaj rozmowy
Za odbieranie zapachów odpowiadają wyspecjalizowane chemoreceptory znajdujące się w tzw. polu węchowym jamy nosowej. To one wychwytują cząsteczki zapachowe i przekazują informacje do mózgu, który interpretuje je jako konkretne aromaty. Choć węch jest dla człowieka ważny, pod względem jego skuteczności nie możemy rywalizować z wieloma zwierzętami. Wynika to przede wszystkim z budowy naszej czaszki. Twarzoczaszka człowieka jest stosunkowo spłaszczona, przez co jama nosowa ma niewielkie rozmiary. Mniejsze jest również pole odpowiedzialne za odbieranie zapachów. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja u przedstawicieli rodziny psowatych. Psy posiadają wydłużoną jamę nosową, co oznacza większą powierzchnię receptorów węchowych. Dzięki temu ich zdolność wykrywania i rozróżniania zapachów jest wielokrotnie lepsza niż u ludzi. Co więcej, nawet wśród samych psów można zauważyć znaczące różnice.
Rasy o krótkich pyskach, np. buldog francuski, mają ograniczone możliwości węchowe w porównaniu z rasami o wydłużonej kufie – mówi Jakub Kręgiel.
Większość osób przynajmniej raz doświadczyła sytuacji, gdy podczas przeziębienia ulubione potrawy wydawały się niemal pozbawione smaku. Nie jest to przypadek. Węch i smak są ze sobą bardzo silnie powiązane. Kiedy spożywamy posiłek, odbieramy nie tylko podstawowe smaki za pomocą kubków smakowych znajdujących się na języku, ale również aromaty unoszące się z jedzenia. To właśnie one sprawiają, że potrawa wydaje się bardziej wyrazista i atrakcyjna.
Podczas infekcji górnych dróg oddechowych błona śluzowa nosa ulega obrzękowi, a drogi przepływu powietrza zostają częściowo zablokowane. W efekcie cząsteczki zapachowe mają utrudniony dostęp do receptorów węchowych. Gdy pole węchowe działa mniej efektywnie, mózg otrzymuje znacznie mniej informacji o aromacie spożywanego jedzenia. Potrawa, która na co dzień wydaje się wyjątkowo smaczna, podczas kataru może sprawiać wrażenie mdłej i pozbawionej charakteru. To właśnie dlatego osoby przeziębione często skarżą się na utratę smaku, choć w rzeczywistości problem dotyczy głównie ograniczonego działania zmysłu węchu.
Korepetycje z edukacji zdrowotnej na antenie Radia Kraków w każdą środę o godzinie 9:20.
Jak naprawdę działa nasz smak? Korepetycje z edukacji zdrowotnej. Lekcja 36
