Czerniak naczyniówki może rozwijać się miesiącami bez bólu, zaczerwienienia czy pogorszenia widzenia. Dlatego nawet osoby, które nie zauważają żadnych niepokojących zmian, powinny regularnie badać oczy, a po 50. roku życia zwiększyć czujność. Samo sprawdzenie ostrości wzroku nie wystarczy, by wykryć groźne nowotwory wewnątrzgałkowe. Na jakie objawy zwrócić uwagę? Gościniami Sylwii Paszkowskiej były prof. Izabella Karska-Basta, okulistka, kierowniczka Oddziału Klinicznego Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie oraz dr n. med. Magdalena Dębicka-Kumela, specjalistka okulistyki.
Posłuchaj rozmowy
Czerniak naczyniówki może nie dawać żadnych objawów
O nowotworach najczęściej myślimy w kontekście takich narządów jak płuca, piersi czy jelito grube. Tymczasem zmiany nowotworowe mogą pojawić się również w obrębie oka – na powiekach, spojówce, tęczówce, ciele rzęskowym czy naczyniówce, czyli strukturze znajdującej się wewnątrz gałki ocznej.
Do najczęstszych wewnątrzgałkowych nowotworów, z którymi na co dzień się spotykamy, tak podają statystyki, należą guzy przerzutowe. Najczęstszym pierwotnym złośliwym nowotworem wewnątrzgałkowym jest natomiast czerniak naczyniówki – prof. Izabella Karska-Basta.
To rzadka choroba. Szacuje się, że występuje u pięciu do ośmiu osób na milion rocznie. Jej znaczenie wynika jednak nie tylko z samej diagnozy, ale przede wszystkim ze złośliwego charakteru nowotworu i ryzyka przerzutów.
Jednym z największych problemów związanych z czerniakiem naczyniówki jest to, że przez długi czas może rozwijać się bez zauważalnych symptomów. Pacjent nie odczuwa bólu, oko nie jest zaczerwienione, a ostrość widzenia może pozostawać prawidłowa. Objawy pojawiają się niekiedy dopiero po pewnym czasie.
Czerniak naczyniówkowy bardzo długo może nie dawać żadnych objawów. Pacjent nie będzie miał czerwonego oka, dolegliwości bólowych, a jego widzenie będzie zupełnie prawidłowe. Jeśli objawy się już pojawią, to zwykle są jednooczne i występuje: pogorszenie widzenia, opisywane jako widzenie za mgłą, nieprawidłowe widzenie kształtów, błyski i męty pojawiające się w polu widzenia – mówi dr Magdalena Dębicka-Kumela.
Żaden z tych objawów sam w sobie nie oznacza, że rozwija się nowotwór. Mogą występować również w innych schorzeniach okulistycznych. Nie należy ich jednak lekceważyć.
Jak często badać oczy?
Przeczytanie liter z tablicy podczas wizyty w gabinecie nie oznacza, że oczy zostały kompleksowo zbadane. Kontrola ostrości wzroku jest ważna przede wszystkim przy doborze korekcji okularowej, ale stanowi tylko jeden z elementów badania okulistycznego. W diagnostyce nowotworów wewnątrzgałkowych kluczowe znaczenie ma badanie dna oka po farmakologicznym rozszerzeniu źrenic.
Prawidłowe badanie okulistyczne powinno obejmować również pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz ocenę przedniego odcinka oka przy użyciu lampy szczelinowej.
Nie istnieje jeden sztywny harmonogram badań profilaktycznych odpowiedni dla każdego pacjenta. Zaleca się jednak, by pacjenci zgłaszali się na kontrolę okulistyczną raz w roku, a maksymalnie raz na dwa lata, o ile nie występują dodatkowe czynniki ryzyka. Szczególną uwagę na profilaktykę powinny zwrócić osoby po 50. roku życia. Wiek jest głównym czynnikiem ryzyka rozwoju czerniaka błony naczyniowej.
Warto pamiętać o jeszcze jednej praktycznej kwestii: na badanie okulistyczne, podczas którego źrenice są rozszerzane kroplami, należy przyjechać bez samochodu czy roweru w roli kierującego. Po podaniu kropli widzenie może być osłabione, dlatego trzeba wcześniej zaplanować bezpieczny powrót.
"Zaćmę leczymy, a jaskrę kontrolujemy". Jakie są najczęstsze choroby oczu?
Rozpoznanie złośliwego nowotworu wewnątrzgałkowego nie oznacza automatycznie konieczności usunięcia gałki ocznej.
Jeśli chodzi o leczenie miejscowe, to główne nowotwory leczymy przez radioterapię – mówi dr Magdalena Dębicka-Kumela.
Leczenie miejscowe nie daje jednak gwarancji, że choroba przerzutowa się nie rozwinie. Czerniak naczyniówki jest nowotworem złośliwym, a ryzyko przerzutów istnieje niezależnie od tego, czy udało się skutecznie opanować zmianę w oku.
