„Tatuaż to nie jest tylko symbol, ale także ślad mobilności dawnych społeczności” – mówi archeolożka Judyta Bąk. Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego badają w synchrotronie SOLARIS fragmenty zmumifikowanej skóry z Peru, aby ustalić, czym i jak tatuowano w czasach prekolumbijskich.
Posłuchaj rozmowy z naszymi gośćmi: dr Dominika Pawcenis z Wydziału Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego, dr Judyta Bąk, Wydział Archeologii, dr Szymon Tott, Narodowe Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS
Jak tatuowano w czasach prekolumbijskich
Naukowcy z Uniwersytetu Jagiellońskiego badają fragmenty zmumifikowanej skóry z Peru, aby ustalić, czym i jak wykonywano tatuaże w czasach prekolumbijskich. Analizy prowadzone są w Narodowym Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS.
Jak wyjaśnia chemiczka dr Dominika Pawcenis z Wydziału Chemii UJ, największym wyzwaniem jest fakt, że pigmenty znajdują się głęboko w zmumifikowanej tkance.
Jak pachnie mumia? Coraz bliżej powstania Odotheki
Badaczka tłumaczy, że identyfikacja barwników jest stosunkowo prosta, gdy mamy do czynienia z czystymi substancjami. Problem pojawia się wtedy, gdy drobne ziarna pigmentu są osadzone w tkance skórnej, która przez wieki ulegała różnym procesom degradacji.
Analiza takich próbek pozwala jednak ustalić, z jakich substancji wykonywano tatuaże. – „W przypadku czarnych tatuaży widzimy ziarna sadzy” – mówi Pawcenis. Naukowcy próbują teraz ustalić, czy była to sadza ze spalonych kości zwierzęcych, czy też produkt spalania materiału roślinnego.
Tatuaż jako ślad dawnych kontaktów między regionami
Z punktu widzenia archeologii tatuaże są czymś więcej niż tylko dekoracją ciała. Jak podkreśla dr Judyta Bąk z Instytutu Archeologii UJ, badania pigmentów mogą wiele powiedzieć o życiu i kontaktach dawnych społeczności.
– „Tatuaż to nie jest tylko symbol czy wyobrażenie ikonograficzne” – mówi badaczka.
Jej zdaniem skład pigmentów może wskazywać na pochodzenie surowców, a tym samym na sieci wymiany i mobilność ludzi w dawnych społeczeństwach.
Jeśli na przykład na wybrzeżu Peru znaleziono tatuaże wykonane pigmentami pochodzącymi z Amazonii, oznacza to, że materiały musiały zostać sprowadzone z odległych regionów. To z kolei wskazuje na istnienie szlaków wymiany i kontaktów między różnymi środowiskami kulturowymi.
Materiał do badań pochodzi głównie z kolekcji muzealnych w Peru oraz z trwających badań archeologicznych. Do analiz w synchrotronie trafiają niewielkie fragmenty zmumifikowanej skóry, a nie całe mumie.
Galeria zdjęć
Synchrotron pozwala badać próbki bez ich niszczenia
Badania prowadzone w SOLARIS wykorzystują linię CIRI, która działa w zakresie promieniowania podczerwonego. Jak wyjaśnia dr Szymon Tott z Narodowego Centrum Promieniowania Synchrotronowego, metoda ta pozwala analizować skład materiałów z dużą dokładnością.
– „Te badania są przede wszystkim nieniszczące” – podkreśla naukowiec. Oznacza to, że próbki mogą być później wykorzystane również w innych analizach.
Promieniowanie synchrotronowe daje także możliwość obserwowania bardzo drobnych detali. Dzięki temu badacze są w stanie analizować nawet pojedyncze ziarna pigmentu w liniach tatuażu, które mają grubość poniżej jednej dziesiątej milimetra.
Jak zaznaczają naukowcy, połączenie metod chemicznych, archeologicznych i fizycznych pozwala wydobyć z dawnych artefaktów informacje, które jeszcze kilkanaście lat temu były niedostępne. Dzięki takim analizom można lepiej zrozumieć techniki tatuowania, ale też życie i relacje społeczne dawnych mieszkańców Ameryki.
