Zanim dziecko weźmie pierwszy oddech po narodzinach, oddycha już w brzuchu mamy. Pytanie brzmi: czym? Smogiem, spalinami, pyłem? O tym, jak jakość powietrza wpływa na przebieg ciąży i rozwój płodu w rozmowie z dr hab. n. med. Mateuszem Jagłą, pediatrą neonatologiem, kierownikiem Oddziału Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie.
Posłuchaj wypowiedzi
Dysponujemy kompleksowymi badaniami, które jednoznacznie potwierdzają toksyczny wpływ pyłów zawieszonych oraz tlenków azotu na rozwój płodu i przebieg ciąży. Substancje te mogą negatywnie oddziaływać na funkcjonowanie łożyska, dobrostan płodu, a w konsekwencji także na stan zdrowia noworodka - podkreśla dr hab. n. med. Mateusz Jagła.
Czy są okresy ciąży, w których ekspozycja na spaliny jest szczególnie niebezpieczna?
Każdy etap ciąży wiąże się z pewnym ryzykiem, jednak badania wskazują różnice zależne od płci płodu. U płodów żeńskich niekorzystny wpływ zanieczyszczeń jest najbardziej widoczny
w trzecim trymestrze, natomiast u płodów męskich – w pierwszym trymestrze. Mechanizm tego zjawiska związany jest z epigenetyką, czyli trwałymi modyfikacjami ekspresji genów, które mogą oddziaływać na dziecko także po porodzie.
Czy dzieci matek narażonych na wysokie stężenia zanieczyszczeń częściej rodzą się przedwcześnie lub z niską masą urodzeniową?
Tak. Liczne badania, w tym metaanalizy, wykazały, że ekspozycja na spaliny w czasie ciąży
zwiększa ryzyko wcześniactwa i niższej masy urodzeniowej.
Jak kobieta w ciąży może ograniczyć kontakt ze spalinami?
Najważniejsze jest spędzanie czasu w miejscach o czystym powietrzu, ograniczanie stresu, dbanie o dietę i komfort życia. Oczyszczacze powietrza mogą redukować stężenie pyłów zawieszonych, choć są mniej skuteczne w przypadku tlenków azotu.
Czy pora i miejsce spacerów mają znaczenie?
Kluczowe jest miejsce spaceru – najlepiej poza centrum miasta, w okolicach o niższym stężeniu pyłów i gazów. Istotne jest również odpowiednie planowanie wietrzenia mieszkań – najkorzystniej w godzinach nocnych lub wczesnym rankiem, gdy ruch uliczny i stężenie spalin są najmniejsze.
Czy istnieje bezpieczny poziom zanieczyszczeń w ciąży?
Nie. Każda ekspozycja może mieć znaczenie, zależnie od charakteru czynnika i czasu narażenia. Nawet minimalne stężenie pyłów w określonym okresie ciąży może prowadzić do niekorzystnych skutków.
Czy skutki ekspozycji kumulują się w kolejnych latach życia dziecka?
Trudno jednoznacznie określić korelacje, ale wiemy, że ekspozycja płodu na spaliny może trwale modyfikować metabolizm dziecka poprzez zmiany epigenetyczne. Takie zmiany są zazwyczaj nieodwracalne i mają wpływ na zdrowie przez całe życie.
Jakie są Pana rekomendacje dla kobiet w ciąży w kontekście zanieczyszczeń powietrza?
Monitorowanie środowiska, w którym przebywa kobieta, dbanie o modyfikowalne czynniki wpływające na jakość życia, wietrzenie pomieszczeń w godzinach o niższym stężeniu zanieczyszczeń oraz stosowanie oczyszczaczy powietrza.
W miarę możliwości warto spędzać czas w miejscach o czystym powietrzu. Miejmy nadzieję, że w miastach takich jak Kraków stężenia nie będą na tyle wysokie, aby konieczne było przenoszenie kobiet w ciąży poza miasto.
Czy budowanie dużych dróg blisko siebie może się wiązać z większą liczbą negatywnych skutków dla płodu i noworodka, szczególnie dla osób mieszkających pomiędzy takimi drogami?
Budowanie dużych dróg blisko siebie może się wiązać z większą liczbą negatywnych skutków dla płodu i noworodka. Mieszkanie pomiędzy takimi drogami naturalnie kumuluje te niekorzystne oddziaływania. Wynika to ze zwiększonej ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza (PM2.5, NO₂) i hałas komunikacyjny, co jest powiązane ze zwiększeniem ryzyka małej urodzeniowej masy ciała, wcześniactwa oraz zaburzeń wzrastania płodu.
Czy gorsze przewietrzanie dużego miasta, np. Krakowa, może doprowadzić do zwiększenia liczby powikłań dla płodu i noworodka?
Gorsze przewietrzanie dużego miasta (na przykład Krakowa) sprzyja kumulacji zanieczyszczeń powietrza i naturalnie może doprowadzić do zwiększenia liczby wyżej wymienionych powikłań. Populacje szczególnie narażone to ciężarne (szkodliwy wpływ na płód) i noworodki. Naturalne zatem powinno być zachowywanie naturalnych kanałów przewietrzania przy planowaniu dużych inwestycji, na przykład dróg.
