Król fortepianu, jeden z najwybitniejszych pianistów swojej epoki, a zarazem człowiek obdarzony niezwykłym talentem technicznym. Józef Hofmann był nie tylko wirtuozem, który występował na najważniejszych scenach świata, lecz także wynalazcą. Jego pomysłowość zaowocowała między innymi projektem wycieraczek samochodowych. Choć za życia cieszył się ogromnym uznaniem, dziś jego nazwisko nie jest powszechnie rozpoznawalne.
O artyście, jego krakowskich korzeniach i próbach przywrócenia go pamięci opowiada Katarzyna Wernet, koordynatorka Międzynarodowych Dni Józefa Hofmanna. Zaprasza Wioletta Gawlik
Cudowne dziecko, które zostało wybitnym pianistą i wynalazcą
Czy można być jednym z najwybitniejszych pianistów świata, a jednocześnie wynalazcą wycieraczek samochodowych? Józef Hofmann udowodnił, że tak. Jak zauważa Katarzyna Wernet, jego niezwykłe zdolności rozwijały się od dzieciństwa, również dzięki rodzinnemu środowisku. Jego rodzice byli artystami i odpowiednio wspierali rozwój talentów syna.
Hofmann od najmłodszych lat interesował się nie tylko muzyką, ale również techniką. Rozbierał urządzenia znajdujące się w domu, między innymi zegarki, by poznawać ich konstrukcję. Ogromne znaczenie miały także jego podróże koncertowe i kontakty z wybitnymi postaciami świata nauki. Jedną z nich był Thomas Edison, który przesłał młodemu pianiście swój pierwszy fonograf.
Zdaniem Katarzyny Wernet muzyka mogła poszerzać jego horyzonty i rozwijać umiejętności wykorzystywane później również w innych dziedzinach.
Wycieraczki samochodowe i inne wynalazki Józefa Hofmanna
Jednym z najbardziej zaskakujących osiągnięć Hofmanna jest pomysł wycieraczek samochodowych. Inspiracją miał być metronom – urządzenie dobrze znane każdemu pianiście, służące do odmierzania tempa.
Jak opowiada Katarzyna Wernet, patent na ten wynalazek zakupił Ford. Hofmann projektował również amortyzatory wykorzystywane w przemyśle samochodowym i lotniczym. Opracował mechanizm pozwalający regulować wysokość stołka, a więc rozwiązanie, którego zasada działania jest dziś powszechnie wykorzystywana w różnych meblach.
Nie zapominał przy tym o fortepianie. Udoskonalał konstrukcję instrumentu, zajmował się mechanizmem repetycyjnym oraz budową płyty rezonansowej.
Lista jego pomysłów jest znacznie dłuższa. Niektóre informacje dotyczące wynalazków Hofmanna wymagają jednak dalszej weryfikacji. Właśnie dlatego podczas Międzynarodowych Dni Józefa Hofmanna zaplanowano spotkania i wykłady poświęcone również tej części jego biografii.
Dlaczego świat zapomniał o królu fortepianu?
Józef Hofmann był postacią o międzynarodowej renomie. Jako cudowne dziecko koncertował w Stanach Zjednoczonych, zdobywał uznanie publiczności i wsparcie znanych filantropów. Powierzono mu także kierowanie jedną z prestiżowych amerykańskich uczelni muzycznych.
Dlaczego więc dziś tak niewiele osób pamięta o tym artyście?
Jak podkreśla Katarzyna Wernet, nie ma jednej prostej odpowiedzi. Hofmann niechętnie dzielił się wieloma szczegółami swojego życia, a część jego biografii wciąż pozostaje przedmiotem badań. Podczas konferencji naukowcy będą próbowali wyjaśnić, co wpłynęło na stopniowe znikanie jego nazwiska z powszechnej pamięci.
Dodatkowym problemem jest ograniczona dokumentacja jego dokonań pianistycznych. Hofmann nie lubił nagrywać swoich występów. Niektóre zachowane rejestracje powstawały bez jego wiedzy, a ich jakość nie zawsze pozwala w pełni ocenić kunszt artysty.
Krakowskie korzenie światowej sławy pianisty
Powrót do postaci Hofmanna ma szczególne znaczenie dla Krakowa. Artysta urodził się w tym mieście, przy ulicy Kurniki 5. Z Krakowem związana była również jego rodzina, która uczestniczyła w życiu artystycznym miasta.
Międzynarodowe Dni Józefa Hofmanna mają przypomnieć o tych korzeniach, a jednocześnie połączyć środowisko akademickie, muzyków, uczniów szkół muzycznych i mieszkańców zainteresowanych historią wybitnego artysty.
Wydarzenie odbywa się w związku ze 150. rocznicą urodzin pianisty. Organizatorzy chcą, by tegoroczna konferencja stała się początkiem szerszego zainteresowania jego twórczością i biografią – nie tylko w Krakowie, ale również wśród badaczy z innych krajów.
Nie tylko konferencja. Koncerty i możliwość zajrzenia za kulisy pracy pianisty
Międzynarodowe Dni Józefa Hofmanna to propozycja skierowana nie tylko do muzykologów i pianistów. Organizatorzy przygotowali program, który ma zainteresować także osoby niezwiązane zawodowo z muzyką.
16 listopada zaplanowano wykłady przeplatane koncertami. Wystąpią między innymi młodzi wykonawcy, a program obejmie koncerty dla dzieci, młodzieży i studentów.
Z kolei 18 listopada odbędą się kursy pianistyczne. Będzie to okazja, by zobaczyć, jak wygląda praca nad interpretacją utworu, jakie kryteria musi spełnić pianista i jak przebiega przygotowanie do występu na estradzie.
Kursy są adresowane przede wszystkim do studentów Akademii, ale pozostają otwarte dla publiczności. Udział w wydarzeniach jest bezpłatny.
Organizatorzy mają nadzieję, że tegoroczne spotkania staną się impulsem do dalszych badań. Wiedza o Józefie Hofmannie wciąż jest niepełna. Istnieje tylko jedna monografia poświęcona artyście, a część jego kompozycji, które tworzył również pod pseudonimem, pozostaje zaginiona. Badacze poszukują ich między innymi w amerykańskich bibliotekach i zbiorach.
Przywracanie pamięci o Józefie Hofmannie to zatem nie tylko przypominanie o wielkim pianiście, ale również odkrywanie historii człowieka, którego talent wykraczał daleko poza muzykę.