Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie wspólnie z Niemieckim Instytutem Historycznym w Warszawie (NIH) realizuje warsztaty dla międzynarodowego grona ekspertów i ekspertek dotyczące dziedzictwa III Rzeszy.
Posłuchaj wypowiedzi
Warsztaty, kuratorowane przez dr Żannę Komar (MCK) i dr Annikę Wiennert (NIH) pt. „Nazistowska urbanistyka, architektura i ich media obrazowe w okupowanej przez Niemcy Polsce i innych krajach Europy Środkowej” są kolejnym etapem badań nad tematem trudnego dziedzictwa III Rzeszy — próbą zrozumienia, jak architektura i urbanistyka służyły projektowaniu nowej rzeczywistości na okupowanych terytoriach oraz jak dziś odpowiedzialnie opowiadać o śladach przemocy zapisanych w przestrzeni. Eksperci i ekspertki z kilku krajów Europy będą rozmawiać w MCK o tym, jak fotografie, mapy i obrazy tworzone podczas okupacji niemieckiej w okresie II wojny światowej wspierały konstruowanie i brały czynny udział w germanizacji podporządkowanych miast i jak dziś interpretować takie materiały.
Cykl został zapoczątkowany przez grupę badaczy i badaczek zajmujących się architekturą i historią, odbyły się w maju 2024 r. w Turku, a ich temat brzmiał „(Nie)zbadane źródła. Nowe badania nad urbanistyką i architekturą Trzeciej Rzeszy w okupowanej Polsce” Organizatorami byli Nordost-Institut Lüneburg, Uniwersytet w Kaliszu oraz Uniwersytet Artystyczny im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu (UAP). Po raz drugi spotkanie odbyło się w grudniu 2024 w Poznaniu, gdzie zorganizowano warsztaty wokół wystawy prezentowanej w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu pt. „Źródło wiedzy – Obciążenie – Fetysz? Nazistowska architektura na wystawie”. Organizatorami byli Nordost-Institut Lüneburg, NIH i UAP. Trzecia odsłona wydarzenia odbyła się w Lüneburgu, pod tytułem „Kontakt – Demarkacja – Wyobrażenia. Praktyki przestrzenne w okupowanym mieście w czasach narodowego socjalizmu” (październik 2025). Współorganizowali je Nordost-Institut Lüneburg i Wydział Architektury Politechniki Poznańskiej przy wsparciu finansowym Polsko-Niemieckiej Fundacji na rzecz Nauki (PNFN).
Dziedzictwo architektoniczne i urbanistyczne III Rzeszy na ziemiach polskich jest również jednym z obszarów badawczych Międzynarodowego Centrum Kultury od wielu lat. Już w 1994 roku pytanie o to, czy należy w ogóle zajmować się sztuką nazistowską i pisać o niej, stawiał prof. Piotr Krakowski w książce opublikowanej wspólnie przez Wydawnictwo IRSA i Wydawnictwo MCK pt. „Sztuka Trzeciej Rzeszy”. Badania nad hitlerowskimi wizjami Krakowa i dziedzictwem kłopotliwym prowadził prof. Jacek Purchla, m.in. opisując postać Huberta Rittera – autora pomysłu wzniesienia reprezentacyjnej niemieckiej dzielnicy rządowej na Dębnikach. W 2018 roku MCK zorganizowało konferencję pt. „Kłopotliwe dziedzictwo Trzeciej Rzeszy w Polsce”, podczas której niemieccy i polscy badacze dyskutowali o współczesnym stosunku do niechcianego dziedzictwa i jego interpretacji. Zwieńczeniem konferencji była książkowa publikacja pod tym samym tytułem.
W 2022 roku w Galerii MCK odbyła się wystawa „Niechciana stołeczność. Architektura i urbanistyka Krakowa w czasie okupacji niemieckiej 1939–1945” (5 marca – 12 czerwca 2022 r.), będąca próbą spojrzenia na eksperyment, któremu został poddany Kraków. Miasto przez 1961 dni było stolicą Generalnego Gubernatorstwa, a jego przestrzeń miała przejść szereg zmian, by stać się całkowicie niemieckim miastem. Ekspozycja – wraz z obszernym katalogiem - przygotowana przez prof. Jacka Purchlę, dr Żannę Komar i dr Monikę Rydiger była okazją do refleksji nad współczesnym stosunkiem do urbanistycznego dziedzictwa pozostawionego przez Trzecią Rzeszę, które stało się integralną, a dla mieszkańców, często niewidoczną, częścią krajobrazu Krakowa.
(na podstawie mat. prasowych)
