Uroczystości upamiętniające żołnierzy powojennego podziemia niepodległościowego odbyły się w piątek m.in. z udziałem prezydenta Andrzeja Dudy i premiera Mateusza Morawieckiego. Narodowy Dzień Pamięci "Żołnierzy Wyklętych" odbył się po raz dziewiąty. 68 lat temu, 1 marca 1951 r. w więzieniu na warszawskim Mokotowie, po pokazowym procesie, władze komunistyczne rozstrzelały siedmiu członków niepodległościowego IV Zarządu Głównego Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość". Od 2011 r. rocznica tej zbrodni obchodzona jest jako Narodowy Dzień Pamięci "Żołnierzy Wyklętych", czyli polskiego podziemia niepodległościowego, które po II wojnie światowej zbrojnie wystąpiło przeciwko sowietyzacji Polski.
Z tej okazji prezydent Andrzej Duda przed południem wręczył w Pałacu Prezydenckim odznaczenia państwowe, następnie udał się na uroczystości w Wysokiem Mazowieckiem na Podlasiu, a wieczorem przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie weźmie udział w uroczystym Apelu Pamięci.
W uroczystości na stołecznym pl. Piłsudskiego wzięli udział także premier Mateusz Morawiecki, szef MON Mariusz Błaszczak, a także przedstawiciele innych instytucji państwowych. Po apelu odbył się przemarsz na mszę św., która został odprawiona w bazylice archikatedralnej.
Apel Pamięci, złożenie kwiatów i zapalenie zniczy planowane były również w południe przed Panteonem – Mauzoleum Wyklętych-Niezłomnych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. To teren tzw. Łączki, gdzie w latach 1948-1956 komunistyczna bezpieka ukryła ok. 300 ofiar komunistycznego reżimu, w tym bohaterów Polskiego Państwa Podziemnego takich jak m.in. mjr Zygmunt Szendzielarz "Łupaszka", mjr Hieronim Dekutowski "Zapora" czy ostatni dowódca Narodowych Sił Zbrojnych płk Stanisław Kasznica. Na "Łączce" mogły zostać też ukryte ciała gen. Augusta Emila Fieldorfa "Nila" - szefa Kedywu Komendy Głównej AK, rotmistrza Witolda Pileckiego, a także płk. Łukasza Cieplińskiego i jego współpracowników z IV Zarządu Głównego Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość".
Uroczystości dnia żołnierzy wyklętych odbyły się również w Ostrołęce - przed południem nastąpi symboliczne przekazanie kluczy przez przedstawiciela wykonawcy prac budowlanych w tamtejszym Muzeum Żołnierzy Wyklętych. Udział w uroczystości wzięli m.in. premier Mateusz Morawiecki oraz wicepremier, szef MKiDN Piotr Gliński. Wcześniej szef rządu złożył kwiaty pod Pomnikiem Ofiar Terroru Komunistycznego, a także pod tablicą upamiętniającą wizytę prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Ostrołęce.
Fot. PAP/Artur Reszko
W upamiętnienie Żołnierzy Wyklętych zaangażował się również Instytut Pamięci Narodowej, który w tym roku przypomina o młodzieżowych organizacjach antykomunistycznych z lat 1944-1956. W tych latach istniało ok. 1000 podziemnych związków młodzieżowych skupiających prawie 11 tys. działaczy przeciwstawiających się nowemu zniewoleniu. O bohaterach młodzieżowej konspiracji antykomunistycznej IPN przypomni m.in. poprzez prezentację w kilkunastu miejscowościach Polski wystawy pt. "Zapomniane Ogniwo. Konspiracyjne organizacje młodzieżowe na ziemiach polskich w latach 1944/45–1956".
Otwarciom wystaw "Zapomniane Ogniwo" towarzyszyło odsłonięcie tablic upamiętniających młodzieżowe organizacje niepodległościowe. W piątek prezes IPN Jarosław Szarek odsłonił tablicę przy XIII LO z Oddziałami Dwujęzycznymi im. płk. Leopolda Lisa-Kuli w Warszawie. Towarzyszyły mu wiceprezes IPN Krzysztof Szwagrzyk, który w Instytucie kieruje poszukiwaniami miejsc pochówków ofiar totalitaryzmów, oraz szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Józef Kasprzyk.
Ponadto IPN jest współproducentem 20 etiud filmowych, które przedstawiają życiorysy Żołnierzy Wyklętych. Instytut zapowiedział, że od 1 marca przez kolejne 20 dni robocze będą one prezentowane na stronie i portalach społecznościowych IPN.
W Warszawie wydarzenia związane z Narodowym Dniem Pamięci "Żołnierzy Wyklętych" miały miejsce również w dawnej siedzibie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Alejach Ujazdowskich (obecnie Ministerstwo Sprawiedliwości), gdzie można obejrzeć ekspozycję w dawnych celach więziennych.
Planowane jest także przejście szlakiem praskich miejsc kaźni Żołnierzy Wyklętych, w tym przez piwnice budynku przy ul. Strzeleckiej, gdzie mieściła się osławiona kwatera główna NKWD w Polsce, następnie siedziba Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.
Inne wydarzenia planowane są również przy gmachu dawnej Informacji Wojskowej, a także w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, czyli dawnym areszcie śledczym Warszawa-Mokotów przy ul. Rakowieckiej 37, gdzie komunistyczne władze wykonywały wyroki śmierci na bohaterach polskiego podziemia.
W latach 1944-56 wskutek terroru komunistycznego w Polsce śmierć poniosło - jak szacuje IPN - ok. 50 tys. osób (inne szacunki historyków mówią, że nie więcej niż ok. 20 tys.), które zginęły na mocy wyroków sądowych, zostały zamordowane lub zmarły w siedzibach Urzędów Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, więzieniach i obozach, a także zginęły w walce lub w trakcie działań pacyfikacyjnych. Ciała ofiar grzebano m.in. w utajnionych i w większości nieznanych do dziś miejscach - na i w pobliżu cmentarzy, w pobliżu siedzib aparatu bezpieczeństwa, w lasach i na poligonach wojskowych.
Do tragedii Żołnierzy Wyklętych nawiązuje data ich dnia pamięci, która upamiętnia rocznicę stracenia z rąk funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa kierownictwa IV Komendy Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość". 1 marca 1951 r. szefowie IV Zarządu Głównego ppłk Łukasz Ciepliński, mjr Adam Lazarowicz, por. Józef Rzepka, kpt. Franciszek Błażej, por. Józef Batory, Karol Chmiel i mjr Mieczysław Kawalec ponieśli śmierć w stołecznym więzieniu na ul. Rakowieckiej.
Inicjatorem dnia pamięci poświęconego Żołnierzom Wyklętym był prezydent Lech Kaczyński, który skierował do Sejmu projekt ustawy w tej sprawie.
(PAP/ko)
