Pochód inauguracyjny Uniwersytetu Jagiellońskiego trafił na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. To pierwsza inicjatywa akademicka w gronie chronionych praktyk i zwyczajów.
Posłuchaj co mówi Joanna Ślaga, zastępczyni dyrektora Muzeum UJ
Tylko raz w roku można zobaczyć w Krakowie profesorów w tradycyjnych togach. 1 października z Collegium Maius UJ wyrusza pochód w kolejności od najmłodszych do najstarszych wydziałów. Zamyka go rektor uczelni.
- Ten wpis jest dla nas wielką radością, mobilizacją i zobowiązaniem. Środowiskowo to wielki krok naprzód w naszej dyskusji. Na różnych poziomach zajmujemy się naszą przeszłością, dziedzictwem, elementami dziedzictwa. Klasyfikujemy przez praktykę elementy tego dziedzictwa. 1 października tego roku będziemy tym bardziej szczęśliwi, przygotowując się do pochodu - mówi Joanna Ślaga, zastępczyni dyrektora Muzeum UJ.
Chwalimy się na co dzień wspaniałymi budynkami, które przypominają historię uniwersytetu, ale ta historia jest związana z pewnymi zwyczajami i pochód inauguracyjny to jest jeden z najpiękniejszych zwyczajów, który wpisał się nie tylko w historię naszego uniwersytetu, naszego miasta, ale myślę, że całej Polski, a nawet Europy
– powiedział rektor UJ prof. Jacek Popiel. Dodał, że tradycją tą zachwycają się przedstawiciele innych uniwersytetów europejskich.
Rektor zauważył, że wpis dokonano w roku, w którym UJ świętuje 660. rocznicę powstania. Według prof. Popiela umieszczenie pochodu na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego jest gwarancją, że tradycja ta będzie kontynuowana.
Agata Mucha z Narodowego Instytutu Dziedzictwa wyraziła przekonanie, że wpis tradycji akademickiej nakłoni inne ośrodki akademickie, także w Europie, do wnioskowania o zamieszczenie ich zwyczajów na liście. "Myślę, że to początek drogi ukazywania dziedzictwa akademickiego Krakowa" – dodał Witold Górny z Narodowego Instytutu Dziedzictwa.
Co oznacza wpisanie pochodu profesorów UJ na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego?
Pochód inauguracyjny UJ
Pochód inauguracyjny UJ odbywa się 1 października. Tradycja sięga średniowiecza, ale wówczas nie było pojęcia roku akademickiego, orszak nie był odrębnym wydarzeniem. Pierwszy odrębny uroczysty pochód inauguracyjny odbył się w 1886 r.
W orszaku idą w profesorowie wszystkich 16 wydziałów, ubrani w tradycyjne togi. Przemarsz rozpoczynają przedstawiciele najmłodszych wydziałów, a zamykają najstarszych – lekarskiego i prawniczego. Na końcu jest rektor, przed którym pedle (osoby, które pełni funkcję reprezentacyjną podczas ważnych uroczystości na uczelni wyższej) niosą najstarsze berła rektorskie w Europie.
Trasa wiedzie z najstarszego budynku uniwersyteckiego – Collegium Maius, ulicami św. Anny, Plantami, zatrzymuje się przy Collegium Novum, by złożyć wieńce przed Dębem Wolności i tablicami pamiątkowymi m.in. poświęconym ofiarom II wojny światowej. Potem ulicami Krakowa orszak zmierza do Auditorium Maximum, gdzie odbywa się uroczysta inauguracja nowego roku akademickiego. Na zakończenie swojego przemówienia rektor UJ wypowiada formułę: "+Quod felix, faustum, fortunatumque sit+ (oby wypadło dobrze, szczęśliwie i pomyślnie) w nowym, rozpoczętym, roku akademickim".
Na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego jest 86 wpisów (wraz z pochodem). Wśród krakowskich tradycji, które na niej widnieją, są szopkarstwo, pochód Lajkonika, koronka klockowa. W dwóch ostatnich latach na listę trafiły z Małopolski: tkanie rękawic furmańskich przez Górali Czarnych, tradycja wyplatania koszów wikowych w Ciężkowicach, bobowska koronka klockowa, tradycje Barbórkowe oraz kult św. Kingi wśród górników solnych kopalni w Bochni i Wieliczce, tradycje flisackie na Dunajcu.
Lista tworzona jest od 2014 r. według zasad przyjętych w związku z Konwencją UNESCO, ma charakter informacyjny. Prowadzi ją Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa
